ARGIA.eus

Egin ARGIAkoa
Oparitu ARGIA
Gizartea Ingurumena Politika Ekonomia Kultura Euskara Feminismoa Hezkuntza Nazioartea Iritzia
asteazkena 2026ko urriaren 14an
Historia > Efemerideen kanala

Euskaraz hitz egitea debekatua zegoela jakinarazi zuten Donostiako agintari frankistek

Duela
89
urte

1937ko maiatzaren 29an,

Euskaraz hitz egitea debekatua zegoela eta salaketak jarriko zituztela jakinarazi zuen Donostiako agintari frankistek zirkular bidez. Guardia Zibikoa izeneko erakundea sortu zuten kalez jantzita joaten ziren goardiekin, inork ez zuela gaztelania ez zen "hizkuntza zein dialektorik" hitz egiten bermatzeko.

Erregimen frankistak euskara gogor jazarri zuen, batez ere hastapenetan, hizkuntza bizitza publikotik ia desagerrarazita. Salatua izateko beldurra gailendu zen eta hizkuntzak nabarmen egin zuen behera.

Iturria:

Xabier Irujo eta Iñigo Urrutia, Historia Jurídica de la Lengua Vasca (1789-2023). (Ivap).

Egun hau historian
1938Lizarran frankisten festa batean Casimira Andiarenak “Behera armak!” oihukatu zuen eta zortzi urteko espetxe zigorra jarri zioten
1941Disney-ko animatzaileek greba hasi zuten, sindikatzeko eskubidearen alde
1972Dalit Panterak mugimendua sortu zuten Indian, AEBetako Pantera Beltzak inspirazio hartuta
1988Guardia zibilek taberna bateko jabe eta bezeroak jazarri zituzten Lasarte-Orian
1997Donibane-Lohitzunen eraikitzen ari ziren McDonalds-en aurka lehergailua jarri zuen IK-k
2016Donostian eraiki asmo zuten erraustegiaren aurkako kanpaldia abiatu zuten Gipuzkoa Zutik lelopean

Urte hau historian: < >
Berrienetik Zaharrenetik

1937-01-01
Euskarazko historiako lehen egunkaria argitaratzen hasi ziren: Eguna
1937-01-02
Zaraitzuko ibarrean gutun bidezko korrespondentzia zibilari zentsura ezartzeko eskaera egin zuten
1937-01-04
Bilbo bonbardatu zuten hegazkin alemaniarrek eta bost pertsona hil
1937-01-05
Jostunen sindikatuko bost emakume hil zituzten falangistek Mallorcan
1937-01-06
Abraham Lincoln Batailoi Internazionalista osatu zuten AEBetan, Espainiako Estatura faxismoaren aurka borrokara joateko
1937-01-08
AEBetako Kongresuak Espainiako gudara materiala saltzea debekatu zuen
1937-02-07
Malaga-Almeria errepideko sarraskiaren bigarren eguna, 'Desbandá' izenez ere ezaguna
1937-02-11
AEBetako Flint hiriko General Motors autoen fabrikan beso erorien greba amaitu zen, langileen garaipenarekin
1937-02-17
Guda-trofeo gisa eramandako misil bat lehertu zen Bilboko Gazteria Komunista eta Sozialisten Batasunaren egoitzan
1937-02-19
Bi gazte eritrear Italiak Etiopian inposatutako Graziani erregeordea hiltzen saiatu ziren
1937-02-23
Kandido Saseta Eusko Gudarosteko komandante burua hil zuten frankistek Asturiasen, dozenaka gudarirekin batera
1937-03-05
Matxitxakoko gudua izan zen ontzi frankista baten eta gudarien artean
1937-03-21
Puerto Ricon hemeretzi independentista hil zituen AEBetako Poliziak manifestazio bati tiro eginda
1937-03-31
Azazetako sarraskia egin zuten frankistek, Arabako handiena
1937-03-31
Durango eta Elorrio bonbardatu zituzten, frankisten aginduz
1937-04-04
Otxandio tropa frankisten eskuetan erori zen
1937-04-06
Abadiñoko Saibigain mendian borroka latzak hasi ziren Eusko Gudarostearen eta armada frankistaren artean
1937-04-06
Francoren gobernuak Bilboren itsas blokeoa iragarri zuen
1937-04-07
Donostian euskara eta katalan asko entzuten zela salatu zuen Falangeren Unidad egunkariak
1937-04-09
Tropa frankistek Bilbo bonbardatu zuten
1937-04-23
Eibar bonbardatu zuen abiazio frankistak
1937-04-26
Hegazkin faxistek Gernika bonbardatu zuten Francoren aginduz eta 2.000 pertsona inguru hil zituzten
1937-04-29
'Lauaxeta' atxilotu zuten frankistek, Gernika erraustua nazioarteko kazetari bati erakustera zihoala
1937-05-04
Euskararen aurkako ortografia arauak inposatu zituzten Hego Euskal Herrian
1937-05-04
Kurduen aurka Dersimgo sarraskia abiatu zuen Turkiako armadak
1937-05-12
Bilboko portua bonbardatu zuen abiazio italiarrak
1937-05-21
'Habana' ontzia atera zen Santurtzitik gerratik ihesi zihoazen 3.840 euskal haurrekin Erresuma Batura
1937-05-22
Sabino Aranaren gorpuzkiak Portugaletetik Baionara eraman zituzten
1937-05-29
Euskaraz hitz egitea debekatua zegoela jakinarazi zuten Donostiako agintari frankistek
1937-05-30
Hamar langile hil zituen Poliziak Chicagon, AEBetan
1937-05-31
Ertzaintzak eta Eusko Itsas Gudarosteak Espainiako bi ontzi konfiskatu zituzten
1937-06-13
Euskal agintariak Bilboko ebakuazioa prestatzen hasi ziren
1937-06-13
Abiazio frankistak Bilbo ingurua gogor bonbardatu zuten, faxista italiarren laguntzarekin
1937-06-14
Mungia hartu zuten tropa frankistek, hilabete eta erdiz erasoan aritu ostean
1937-06-18
‘Euzkadi’ egunkariaren azken alea argitaratu zen
1937-06-19
Bilbo frankisten eskuetan erori eta errepresio gordina hasi zen
1937-06-23
Bizkaia eta Gipuzkoa “probintzia traidore” izendatu zituen Francok
1937-06-24
Euskal selekzioak Moskuko Lokomotiv futbol taldearen aurka jokatu zuen
1937-06-25
‘Lauaxeta’ fusilatu zuten frankistek
1937-06-26
Alfredo Espinosa Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburua fusilatu zuten frankistek Gasteizen
1937-07-08
Erresuma Batuak gerra-legea ezarri zuen Palestinan, beren aurkako altxamendua zapaltzeko
1937-07-10
Lehen euskal haur erbesteratuak Galesera iritsi ziren
1937-07-12
'Guernica' margolana jendaurrean erakutsi zuten lehenengoz, Parisen
1937-07-30
Frankistek isuna jarri zioten Donostian enpresari bati “katalan dialektoz” hitz egiteagatik
1937-08-05
Juana Mir kazetari iruindarra fusilatu zuten frankistek, prentsan idazten zuen emakume bakanetakoa
1937-08-13
Tutera bonbardatu zuten hiru hegazkin errepublikarrek
1937-10-02
"Perrexilaren sarraskia" deiturikoa hasi zuen Trujillo diktadoreak Dominikar Errepublikan
1937-10-15
Frankistek hamalau euskal preso fusilatu zituzten El Duesoko espetxean, Santoñan
1937-10-28
42 eusko gudari fusilatu zituzten tropa frankistek Santoñan
1937-11-19
Sevillara esklabo lanak egitera bidalitako 57 euskal preso errepublikar hil ziren tren istripuan
1937-12-13
Nanking hiriko sarraskia abiatu zuen Japoniako armadak Txinan
1937-12-13
Garrote bidez exekutatu zuten frankistek Pedro Garmendia trapagarandarra
1937-12-15
Teruelgo Gudua hasi zen, 36ko Gerrako handienetakoa

Hilabete honetako urteurrenak:
|
Berrienetik Zaharrenetik

Duela
5
urte
2021-05-28
Alemaniako Gobernuak onartu zuen genozidioa egin zuela Namibian
Duela
5
urte
2021-05-27
Eskola batean Kanadako jatorrizko herrietako 251 haurren gorpuzki aurkitu zituztela jakinarazi zuten
Duela
5
urte
2021-05-11
Israelek Gaza bonbardatzeari ekin zion
Duela
10
urte
2016-05-29
Donostian eraiki asmo zuten erraustegiaren aurkako kanpaldia abiatu zuten Gipuzkoa Zutik lelopean
Duela
15
urte
2011-05-05
Bildu legeztatu zuen Espainiako Auzitegi Konstituzionalak
Duela
20
urte
2006-05-25
Victor Jararen hilketaren erantzule nagusietakoa zen Edwin Dimter Bianchiri eskratxea
Duela
20
urte
2006-05-15
Arto-sail transgenikoak moztu zituzten ekintzaileak epaitu zituzten Frantzian
Duela
25
urte
2001-05-14
Bardeetan bonbardaketa maniobrak galarazi zituzten Euskal solidarioak taldeko hamar ekintzailek
Duela
25
urte
2001-05-09
EHEko kide batek bere aurkako epaiketa eten zuen, hizkuntza eskubideak ez zirela bermatzen salatuz
Duela
35
urte
1991-05-23
Bizkaiko Gobernu Zibilaren egoitzan behiak sartzen saiatu ziren abeltzainak
Duela
35
urte
1991-05-05
UEMA sortu zuten hemeretzi udalek, Udalerri Euskaldunen Mankomunitatea
Duela
35
urte
1991-05-04
Istiluak izan ziren Barricadak Madrilen emandako kontzertu baten ostean
Duela
40
urte
1986-05-31
ETB2 katea emititzen hasi zen
Duela
40
urte
1986-05-11
Herri Urratsera bidean zirenen aurka kargatu zuen Espainiako Poliziak Behobiako ordainlekuan, Irunen
Duela
45
urte
1981-05-21
Gose greban zeuden bi preso politiko irlandar hil ziren: Raymond McCreesh eta Patsy O’Hara
Duela
45
urte
1981-05-10
Almeria Kasua: Guardia Zibilak hiru gazte espainiar torturatu eta hil zituen, ETAkoak zirelakoan
Duela
45
urte
1981-05-09
Lezo Urreiztieta hil zen Baionan
Duela
45
urte
1981-05-07
100.000 lagunetik gora bildu ziren Bobby Sandsen hiletan, Belfasten
Duela
45
urte
1981-05-05
Bobby Sands hil zen gose grebaren 66. egunean, IRAko kidea
Duela
45
urte
1981-05-03
Suitzako albistegiko platotik zuzenean preso baten askatasuna eskatu zuten
Duela
50
urte
1976-05-18
Balaz zauritu zuten eskuin muturreko kideek Algortan pankarta bat jarri nahian ari zen gazte bat
Duela
50
urte
1976-05-09
Ulrike Meinhof hilik agertu zen Alemanian, RAF-eko kide ezaguna
Duela
50
urte
1976-05-09
Jurramendiko erromerian bi pertsona hil zituzten eskuin muturreko mertzenarioek
Duela
55
urte
1971-05-27
Londresko 800 ikaslek greba egin zuten kaleratutako irakasle baten itzulera exijitzeko
Duela
60
urte
1966-05-16
Txinako Iraultza Kulturala hasi zen, Alderdi Komunistak iragarri zuenez
Duela
60
urte
1966-05-01
Bizkaiko Garai herria hartu zuen ETAren komando batek frankismo betean
Duela
75
urte
1951-05-12
Concepción Campa Huergo jaio zen Kuban, B eta C meningitisaren aurkako txertoen ikerketaren zuzendaria
Duela
80
urte
1946-05-11
Alcalako espetxetik ihes egin zuen Arriolabengoa komunista donostiarrak
Duela
85
urte
1941-05-29
Disney-ko animatzaileek greba hasi zuten, sindikatzeko eskubidearen alde
Duela
85
urte
1941-05-01
Euskal dantzak nazien omenez, Donostiako La Perlan
Duela
90
urte
1936-05-28
35.000 langilek Parisko Renault lantegia okupatu zuten
Duela
90
urte
1936-05-23
Daniela Albizu jaio zen Urruñan, euskararen eta euskal kulturaren aldeko ekintzaile nekaezina
Duela
95
urte
1931-05-27
Ategorrietako sarraskian Guardia Zibilak zazpi langile hil zituen tiroz Donostian
Duela
95
urte
1931-05-06
Kanakiarrak giza-zoo batean ikusgai jarri zituzten Parisen
Duela
105
urte
1921-05-31
Tulsako sarraskia hasi zuten gauean zuri supremazistek AEBetan
Duela
105
urte
1921-05-15
Federico Krutwig jaio zen Getxon, idazle euskaltzale eta abertzalea
Duela
110
urte
1916-05-12
James Connolly exekutatu zuten britainiarrek, Irlandako lider errepublikazalea
Duela
120
urte
1906-05-31
Atentatu anarkista Espainiako Errege Alfonso XIII. eta bere emaztegai Victoria Eugeniaren aurka
Duela
130
urte
1896-05-27
Telefonoz euskaraz hitz egitea debekatu zuten Hego Euskal Herrian
Duela
140
urte
1886-05-04
Haymarketeko sarraskia Chicagon
Duela
140
urte
1886-05-01
AEBetan Chicagoko langile anarkista talde batek greba hasi zuen zortzi orduko lanaldia eskatzeko
Duela
155
urte
1871-05-16
Parisko Komunan Napoleon I. enperadorearen estatua eraitsi zuten
Duela
245
urte
1781-05-18
Tupac Amaru II.a torturatu eta exekutatu zuten espainiarrek Perun
Duela
505
urte
1521-05-20
Iruñeko gudua borrokatu zuten nafarrek eta inbasore gaztelarrek
Duela
505
urte
1521-05-16
Iruindarrak armak hartuta gaztelar okupatzaileen aurka matxinatu ziren
Duela
505
urte
1521-05-05
Nafarroako erresuma berreskuratzeko hirugarren saiakerarako deia zabaltzen hasi ziren
Kontsultatu Hemeroteka berria
1919tik gaur arteko aldizkari guztiak online
150.000 orrialdetik gora dira, euskaraz eta Euskal Herriari idatziak. Mende bat baino gehiagoz, Euskal Herriko historiaren lekuko eta euskal kazetaritzaren eragile izan da ARGIA. Ondare hori euskal komunitate osoaren zerbitzura jarri dugu lizentzia libreekin.
Bota begiratua