...eta hiltzen jarraitu zuten

Karlisten arteko liskar moduan saldu nahi izan zutena, egiaz estatu aparatuetatik antolatutako gerra zikina izan zen. 1976ko maiatzaren 9an Jurramendiko erasoan parte hartu zuten mertzenarioen lorratzari segitu diogu, Frankismoan bezala, Demokraziaren estoldetan ere aritu baitziren.

Irunen Errepublikak bazekien bertsotan

Joxe Mari Lopetegi bertsolari errepublikanoak Irunen errekonozimendu nahikorik ez duela-eta, haren omenezko ekitaldiak antolatzen hasi da apirilean hiriko bertsozale talde bat. Omenaldi horrekin batera, Joxan Elosegik Lopetegiren hamar bertso-sorta berri aurkitu ditu. Aitzakia paregabea XX. mende hasierako bertsolaria merezi duen lekuan jartzeko.

Musikariei ziria sartu zietenekoa

Patras (Grezia), K.a. 709. Musika ekitaldi batean “Patrasko Perekides, erritmo emaileak” musikariak zuzentzeko makila bat erabili zuela geratu zen jasota buztinezko taula batean. “Erdian kokatu zen, eserleku altu batean eserita, urrezko bastoi bat astintzen, txirula nahiz zitara...

'1766ko matxinada' izena jarri diote Azpeitiko kale bati

Azpeitiko Kultur Mahaiak egindako proposamena aho batez onartu zuten ohiko udalbatzarrean eta "galtzaileen borroka" gogora ekarriko duen kalea izango du herriak.

Frankismoko testigantzak jasotzeko bulegoa, zabalik Iruñean

Testigantzak jasoko ditu. Frankismo garaiko biktimena, errepresioa jasan zutenena eta egunerokoan kalteak pairatu zituztenena.

Neandertalak berriro hitz egiten hasi dira 30.000 urte eta gero

Orain dela hilabete batzuk aurkitu zuten Neandertalgo gizakiek, guk bezala, lengoaia garatzeko funtsezkoa den FOXP2 genea zutela. Hitz egiten zutela baieztatuta, nola hitz egiten zuten jakin nahi izan du Floridako Unibertsitateko Robert McCarthy antropologoak. Frantzian aurkitutako hiru...

Emakume errepresaliatu eta erresistenteak: eguneroko lubakiak

Elgetan omendu dituzte eguneroko lubakiak defendatu zituzten emakumeak. Emakume errepublikarrek 1936ko gerran zigor bikoitza jaso zutela esan ohi da: faxismoari aurre egiteagatik eta emakume izateagatik.

Maiatzak 1, etxe-aldaketen eguna

New York, 1820. Hiriko araudiak lege berri bat jaso zuen: beste datarik zehaztu ezean, etxebizitzen alokairuen kontratuak maiatzaren lehenera arte egongo ziren indarrean. Itxuraz, egun horretan kontratuak eten eta, beraz, etxez aldatzeko ohitura lehendik zetorren, eta arauak fenomenoa ofizialdu...

"Nafarroan Gerra Zibilean jazotakoa isildu izana gizarteari zor zaio"

Nafarroako agintariek azkar eman zioten sostengua 1936ko uztailaren 18an Franco diktadoreak Afrikan hasitako altxamenduari, eta horretan oinarrituta faxistek “Nafarroa lehena” izan zela azpimarratu dute. Fernando Mikelarena (Bera, 1962) historialaria ere bat dator, baina guztiz muturrekoa den beste interpretazio batekin: lehena izan zen, bai, arerio politikoen hilketak zenbatuz gero.

Frankismoaren krimenen kontrako kereila aurkeztuko du Arabak

Erantzule "zuzen eta zeharkakoak" auziperatzeko eskatu dute Arabako Batzar Nagusiek.

"Erresistentzian aritu ginen ahizpak gara, isilpeko ahotsak"

Eskuetan kolore ugaritako banderak eusten zituzten emakumeak ikusi genituen igandean Elgetan, gerra garaia bizi izan zuten begirada sakoneko aurpegi zimurtu ederrak. Baita gerra zuzenean bizi izan gabe, osteko frankismoaren urterik gogorrenak bizi izan zituztenak. Urduri zeuden asko, hainbeste jenderen aurrean agertzeagatik kezkatuta. Ohitura falta. Antolatzaileek kontatzen dute omenduengana gerturatu zirenean nola batek baino gehiagok zioen, "Ni? Baina ez dut ezer egin eta!!". Beste batzuk ordea, harroago, ukabilak estututa, euren edo senideen izenak entzundakoan altxatuko zituztenak.

Lapurdiko herritarrak euskaraz alfabetatuta zeudela frogatu dute 1757ko gutunek

1757an lapurteraz idatziriko gutun batzuen inguruko ikerketa argitaratu dute Xabier Lamikiz, Xarles Bidegain eta Manuel Padilla ikertzaileek Othoi çato etchera (Otoi zatoz etxera) izenburupean, Lapurdum agerkarian. Guztira 50 eskutitz izan dituzte aztergai, gehienak, emakumeek idatzirikoak.

Gernikatik Sabadellera, oroimen kolektiboaren soinua

1937ko bonbardaketez ohartarazten zuen Astrako sirena Sabadellen egin zuten, gerra garaian kolektibizatutako La Electricidad fabrikan.

Urumearen ama

Egunotan ikusgai dago Sagardoaren ibaiak, bizitza iturri erakusketa Hernanin. Urumea eta Oria iraganean burdinari, ontzigintzari eta merkataritzari loturiko ibaiak izan zirela ikus dezakegu haren bidez.

Euskararen aldeko diskurtsoak eraberritzen: Alde edo Alde

Euskararen inguruan zabalduta dauden hainbat diskurtso zalantzan jartzen dituzten komikiak zabaltzen hasi dira sarean Alde edo Alde izenburupean. Informazio gehiegirik eman gabe Facebookeko orrian azaldu dutenez, hainbat astez eduki berria sareratuko dituzte sare sozialen bidez: aipatutako Facebook orrian, Twitter bidez eta Instagramen.

Iruña-Veleia: zuzendariaren aurkako kereila eta kritikoen nazioarteko II. biltzarra

Julio Nuñez EHUko irakasle eta Iruña-Veleiako aztarnategiaren zuzendaria dena apirilaren 23an zen deklaratzekoa Gasteizko Auzitegian, 1. Aretoko epaileak ontzat harturik SOS Iruña-Veleia elkarteak aurkeztutako kereila, Juan Martin Elexpuruk bere blogean azaldu duenez. Juezak erabaki beharko du ea Nuñezek delitua egin zuen 2010eko udan hondeamakina sartuta aztarnategiko 6.000 metro koadro lur harrotzean.

Korana “libreki” itzultzen Iruñean

Iruñea, 1143. Robert of Ketton (Robertus Ketenensis, latinez) teologo, astronomo, itzultzaile eta arabista ingelesak Korana itzuli zuen latinera lehenengoz. Bere bizitzako lehen urteez gutxi dakigun arren, badirudi Kettonek Parisen ikasi zuela. 1134an lau urte iraungo zuen bidaia luzea...

Erdi Aroan jarri zieten mamuei izara zuria

Hildakoen arimak askotariko itxura hartu du historian zehar, baina Erdi Aroaren amaieran, nagusiki XIII. mendetik aurrera, uste zuten hildakoek ehorztean zuten itxura izango zutela mamuek. Soinean zeramana ere atxikitzen omen zuen espirituak eta, horregatik, fantasmak hil-oihalak estalita...

Kama Sutraren gako ezkutuak

India, K.a. 240. eta 550. urteen artean. Vatsyayana idazle eta lekaideak Kama Sutra edo Sexualitateari buruzko aforismoak idatzi zuen. Lana ezagun egin duten sexu jarrerez gain, Kama Sutrak beste gai batzuk jorratzen ditu; esaterako, emaztea aukeratzeko irizpideak eta emaztearen betebeharrak eta...

Askatasun plazatik Rodezno kondearen plaka kendu dute

Apirilaren 14arekin, Askatasun plazatik kendu dute Rodezno kondearen plaka, Joseba Asiron alkatea, udal talde guztietako ordezkariak eta memoriaren alorrean lan egiten duten hainbat elkartetako kideak han zirela.

‘Gariaren matxinada’, 250. urteurrena gogora Azpeitian

1766ko herritarren altxamendua gogoratzeko egitarauaren berri emango dute ostegun honetan Azpeitian. Matxinada sozial haren oinarriak inoiz baino biziago daude kapitalismoaren krisiarekin.

Frankismoko errepresioa agerian uzten duen erakusketa ikertzeko eskatu du Nafarroako PPk

Erlijio katolikoari eta monarkiari "iseka" egitea dela iritzi dio alderdi popularrak eta erakusketa kentzeko eskatuko du.

XVIII. mendeko suminduak

1766an herritar xumeen erreboltak Urolako eta beste hainbat txokotako bazterrak sutu zituen. Gosearekin espekulatzen hasita zeuden jauntxoekin haserre, berdintasunaren bandera jaso zuten. Entziklopedia handietan hala ere, matxinada hura zapaldu zuten kapitalisten izenak baizik ez dira ageri, ilustrazioaren jantzia soinean dutela. Apenas dagoen literaturarik euskaldun pobreentzat. 

“Gure gerra konplexuagoa izan da eta kontakizuna egiatiagoa”

Donostiaren eta Otzetaren artean, gure garaiaren eta 36ko Gerraren artean, idazle heldu endekatu baten eta ikasle nerabe buru argi baten artean, hor dago Lili eta biok (Erein, 2015) Ramon Saizarbitoriak argitaratu duen azken nobela. 2012an Martutenerekin bere ibilbidean mugarria jarri ondoren libreago idatzi duela azaldu du, Bruselako eztanda hotsekin hasi den egunean egindako elkarrizketan.

Ulysses S. Granten odisea

Hego Karolina (AEB), 1861eko apirilaren 11. Konfederatuak Sumter gotorlekuari eraso zioten eta, hala, AEBetako Sezesio Gerra hasi zen. Albistea Illinoiseko Galena herrira iritsi zenean, bertako agintariek herrian soldadu konpainia bat osatzea erabaki zuten. Ulysses S. Grant kapitain erretiratua...

"40 urte igaro genituen ezpainak lotuta, arrainak bezain mutu"

Zenbat dira lekuko biziak, 1936ko Espainiako Gerra Zibilean parte hartu eta bizirik irauten dutenak? Zenbat dira Gabriel Arestiren egia kontatzeko sasoian daudenak? Zenbat dira gerrako frontean ibili ostean beharginen batailoietan eduki zituztenak? Luis Ortiz Alfauk kasik bakarrik ikusten du bere burua, 100 urte betetzera doanean...

Jendeok iratzartzen bagara, iratzarriko da Euskal Herria

Nuestro pueblo despertará / David Jaime y la República vasconavarra liburua argazkiez eta paradoxez ilustratuta dago, bikain egina. Jose Mari Esparzaren idatz molde ziztagarriak akuilatuko zaitu alaiki. Gure historiaren pasarte gogorrak ere ederki gozatzen baitaki luma zorrozdunak. David Jaime herrikidearen espiritua anaikidea du Jose Mari Esparzak.

40 emakumeri aitortza, Elgetan, apirilaren 24ko Erresistentzia Egunean

Herria omenaldirako prestatzen ari da. Datorren astean zabalduko dute 55 argazkiz osatutako Azken batailoia erakusketa. Antolatzaileek gertu dute egitaraua: bisita gidatuen eskaintza zabaldu egin dute, Intxortako borrokaldien errekreaziorako 125 boluntario elkartu dituzte, eta prest dute emakume omenduen zerrenda.

Frankista inputatuei galdeketa egiteko Serviniren eskaerari entzungor egin dio Madrilek

Frankismoaren biktimen abokatuek salatu dutenez, Espainiako Justizia Ministerioak ez du tramitatu 18 inputaturi deklarazioa hartzeko epaile argentinarrak egindako eskaera.

Erdi Aroan idatzitako euskarazko testurik luzeena ikusgai dago Nafarroako artxibategian

1416an, Matxin Zalbak eta Martin de San Martinek idatzitako gutunak dira. Apirilean ikus daiteke doan Nafarroako artxibategiaren beheko solairuan.
Multimedia

2016-05-05  |  Historia

Oma: Sekretuz beteriko basoa

Historia beti garaileek idatzi dute. Nahikoa al da gezur bat euskal historia guztia kolokan jartzeko? Zer gertatzen da aberriaren sustraiak kolokan jartzen badira?

2016-04-29  |  Historia

Plus Ultra, frankismoaren arrastoak

Dokumentalak parez pare jartzen dizkigu arkitektura historikoa eta artistikoa eta ohorea, eskubideak eta errespetua. Bilboko Plaza Biribilean Espainiako Ogasunak duen eraikineko armarria hartu dute oinarri frankismo garaiko ikurrez hitz egiteko. Zuzendaritza: Oihane Garcia Errealizazioa eta...

2016-03-08  |  Historia

Euskal emazteen presentzia Aro Modernoan

"Emazteak, orokorrean, ez dauka tokirik historia handian, gizonek idatzitako historian. Euskal emazteak oraindik gutiago, euskaldunek ez baitugu gure herriaren historia moldatu, aski “agrafo” izan garelako". Jose Antonio Azpiazu historialariaren hitzak dira Baionako euskal...

2016-03-04  |  Historia

Amaren izenean

1937tik 1944ra bitartean Saturraraneko balnearioan emakumeen kartzela izan zen, bertan, 4.000 emakume izan ziren preso. 4.000 horietatik, 56 ume eta 116 emakume zendu ziren, tartean Margaritaren ama. Magarita Garcia kartzelan izan zela ez du gogoratzen, baina bere ama hil arte hor egon zen. Baina,...

2016-02-23  |  Historia

Barruko arrastuak

Frankismo garaitik gaur egunera arte atxilotu dituzten herritarren tortura testigantzak batu ditu Oñatiko Euskal Memoria taldeak, Barruko Arrastuak dokumentalean. Garai ezberdinetan eta indar polizial ezberdinen eskutik bizitakoak biltzen ditu lanak. Lehen pertsonan, torturak barruan utzi...

2016-02-03  |  Historia

Euskahaldunen edabe magikoa 2015

Hirugarren mailako MEEK ikasleek egindako fikziozko erreportajea da. Ikasleak aktore bilakatuta, tartean hizlari batzuek parte hartzen dute: Miren Artetxe bertsolaria, Eneko Bidegain kazetaria eta Xamar soziolinguista.

2016-01-29  |  Historia

Gerrako garrak Oñatin

Egia, justizia eta nolabaiteko kalte-ordaina bilatu nahian, behar baino denbora gehiago isilpean gorde behar izan direnak plazaratuz, eta jende askoren laguntzari eta adierazpenei esker, dokumental hau argitaratu dute. Horrelakorik berriz gerta ez dadin, urratsa izango delakoan.

2016-01-22  |  Historia

Malko Gorriak - Gerra Zibila Aretxabaletan

Bigarren Errepublikatik 1936ko gerra bukaera arteko tartean, hainbat gai landu dute: Errepublikaren sorrera , 1934ko urriko iraultza, gerra hasiera eta Defentsa taldearen sorrera, 1936ko irailaren 24an okupazioa Aretxabaletan, frankisten erasoaldia, frankisten errepresioa...

2016-01-15  |  Historia

Bergara 1936, gerra eta errepresioa

Euskal Herriak jasan zuen errepresioaren benetako dimentsioa inpunitatean oinarritutako eredu politiko batek ezeztatu duela ikusirik, egiaren eta justiziaren alde egindako lana da hau.

2015-11-17  |  Historia

2012ko Martxoaren hiruko eserialdia epaituko dute

2012ko martxoaren 3an, urtero bezala eta greba orokor baten bezperetan, 1976an poliziak hildako langileak gogora ekartzen duen manifestazioa egin zen Gasteizen. Manifestazioaren ostean, gazte andanak PPren eta gobernu delegaritzaordearen egoitzen parean eserialdia egin zuen. Ertzaintza gazteen...

2015-10-23  |  Historia

Kondor Legioa

1936ko gerraren egiturazko berrikuntzarik garrantzitsuenari buruzko lana: Alemania naziko aire indar berezia. Proiektuaren sustatzaileak: Andrea Heuschmid (Baskale elkartea), Klaus Armbruster (Baskale elkartea), Jose Luis Urrutia (JYT Kreaktibos) eta Txarly Marques (JYT Kreaktibos) Gidoia...

2015-10-16  |  Historia

Gernika Batailoia. Askatasunaren ametsa 1945-2015

Faxismoaren kontra borroka egin zuen euskal unitate militarraren historia. Kontakizuna 2015eko apirilean hasten da, 70 urte lehenago Pointe Graveko batailan Frantzia Medoc-ean, Burdeosen askatasunerako puntu estrategikoa, naziengandik askatzen lagundu zuten haiei eginiko omenaldian. (Bideoak...

2015-10-02  |  Historia

Egia, itzaletik argira

Jose Benito Mujika Xenki-ren eta Mikel Martinez de Murgia Murgi-ren hilketaren egia «itzaletik argira» ekarri nahi izan du Egiari Zor Fundazioak Lekeition antolatutako hitzaldian.  

2015-10-02  |  Historia

40/24 Txiki eta Otaegiren ondarea

Frankismoaren azken fusilatuen inguruko lana: Zarauzko Juan Paredes 'Txiki' eta Angel Otaegi nuarbearra. Haien hilketaren 40. urteurrenaren harira, Xabier Madariagak gidatutako eta Ander Iriartek zuzendutako lana da. (Bideoak webguneetan txertatzeko ETBk eskaintzen duen kodeak batzuetan...

2015-09-25  |  Historia

Atzoko enborrak, gaurko ezpalak

Franskismotik gaur egunera arteko bilakaerari buruzko lan da, hainbat emakumeren testigantzetan oinarrituta: Rufina Olasagasti, Pilar Antsoategi, Garbiñe Biurrun, Ino Galparsoro, Nekane Auzmendi eta Merche Agundez.

2015-09-11  |  Historia

Goazen gudari danok

Dokumental honek, 1936. urteko Zirardamendiko batailaren nondik-norakoak kontatzen ditu, eta historian gertaerak hark izan duen garrantzia aztertzen du. Ekoizleak: Baleuko S.L. Iraupena: 62 min. Estreinaldi data: 2014-09-18 Zuzendaria: Iban Gonzalez Gidoilaria: Lorea Perez de Albeniz,...

2015-09-10  |  Historia

Meatzeko miaketak: Erromatarren lekuko

Nafarroa Behereko Banka eskualdeko Meatzeko lepoan miaketa lanetan ari da Eusko Arkeologia elkartea 2012az geroztik. Lehen arrastoen arabera, kobre meategi bat izan da antikitate garaian 1.200 metrotako mendi tontorrean. Kanaldudek galeriaren barnean sartzeko plazerra izan du Gilles Parent Eusko...

2015-08-05  |  Historia

Igartubeiti Baserri Museoa

Ezkio-Itsason dagoen XVI. mendeko tolare baserriari buruzko erreportajea, ETBko Sustraiak programan emititutakoa.

2015-08-03  |  Historia

Albaola: XVI.mendeko San Juan itsasontzia eraikitzen

Donostia 2016en karietara, XVI. mendeko San Juan euskal baleontzia berreraikitzen ari da Pasaiako Albaola Itsas Kultur Faktoria. Museoko teknikari Mikel Leozen eskutik 1563an Pasaian eraiki eta Ternuako bidea hartu zuen baleontziaren historia ezagutu dugu.

2015-07-24  |  Historia

Ezkutuko amandrea

Lekeition eta Euskal Herrian ezkutuan izan diren amandreak argitara ateratzeko asmoz egindako lana. 26 emakumeren bizipenetan oinarrituta, XX.mendean emakumearen bizimodua zer nolakoa zen azaltzen dute.

2015-07-23  |  Historia

Arkeologia ondarea

Carlos Olaetxearen hitzaldia arkeologia ondareari buruz, Kultura Saretzen egistamoaren barnean.

2015-05-29  |  Historia

Herriaren bihotza

Baserria duela 500 urtetik hona euskal herritarren identitate ikurra izan da. Dokumentalak belaunaldi anitzetako baserritarren bizipenak biltzen ditu. Ideia: Koldo San Sebastian eta Natxo Escobar Gidoia: Koldo San Sebastian, Natxo Escobar eta Alberto Santana Ekoizpena Ander San...
Gehiago kargatu

Kazetaritza independentea eta profesionala egiten dugu, euskaraz eta euskaldunontzat.

HARPIDETU ORAIN


Ametzagaiña Argia Antza iametza Adur Luditoys