Zer da erregeen hirugarren oparia?

Errege Magoek hiru opari eraman ei zizkioten Jesus jaioberriari: urrea, intsentsua eta mirra. Garbi dugu lehenengo biak zer diren. Eta bestea? Mirra erretxina lurrintsua da, Afrika ipar-ekialdean, Arabian eta Turkian naturalki hazten den Commiphora myrrha zuhaitzaren izerdia. Oso mingotsa du zaporea, baina Antzinaroan gai preziatua zen, lurrinak eta ukenduak egiteko erabiltzen baitzen. Substantzia horrek propietate sendagarri asko ditu; marrantaren, disenteriaren eta parasitoen aurka erabiltzen zuten. Eta, I. mendean Diskoridesek De materia medica lanean jaso zuenez,  abortu-eragilea ere bada mirra. Akaso Errege Magoek mezu subliminal bat helarazi nahi zieten guraso berriei?

Marie Curieren lanbidearen ajeak

Paris, 1898. Uztailean, Marie eta Pierre Curie senar-emazteek artikulu bat argitaratu zuten ordura arte ezezaguna zen elementu baten berri emanez. Polonio izena jarri zioten, Marieren jaioterria gogoan. Urtea amaitu baino lehen, bikoteak beste elementu kimiko berri bat aurkeztu zuen: radioa.

Aukeratu ezin duzun gauza bakarra

Miribilla, 2016-IX-17. EH Bilduren mitina: “Hil ezin zenituzten langileen seme-alaben ordua da” (*). Miren Larrionen hitzak dira. Kanpainaren profil baxuko mezuak kontuan hartuta (denak lagun, denak adosteko prest, antagonismo politikoa desagertua), Larrionen hitzak markatutako gidoi...

Amaiera oneko Anne Frank

Amsterdam, 1942ko uztailaren 9a. Anne Frank eta bere familia etxe baten atzeko aldean ezkutatu ziren naziengandik. Ordurako, Rotterdamen Carry Ulreich ere ezkutuan bizi zen familiarekin. Guztira 30.000 judutik gora ezkutatu ziren Herbehereetan alemaniarren okupazioak iraun artean, eta gehienak, 25.000 inguru, onik atera ziren beren ezkutalekuetatik. Carry Ulreichek, Anne Frankek bezala, egunkari batean idatzi zituen hiru urtez ezkutuan bizitakoak. Eta berriki egunkaria lehenengoz argitaratu da ‘s Nachts droom ik van vrede (Gauez bakea amesten dut) izenburupean.  

Aurten oroimen historikoa landuko du Orreagak Nafarroaren Egunean

Nafarroaren Eguna dela eta, Orreaga Fundazioak ekitaldia egingo du hilaren 3an Iruñean, 13:00etan Sarasate Pasealekuan. Elkartetik adierazi dutenez, Nafarroako Gobernutik eta instituzioetatik egingo diren ekitaldien alternatiba izan nahi du Fundazioak egun honetarako.

Donostiako eta Gipuzkoako irudi ederrak 1955eko dokumental batean

1955. urtean San Sebastían, novia de España izen iradokitzailearekin estreinatua, garai hartan Gipuzkoan jasotako irudi ederrak biltzen ditu dokumental honek. Euskadiko Filmategian dago gordeta, baina sarean ere jarri dute guztientzat ikusgai, filmategiaren Vimeo kontuan. Besteak beste, Hondarribia, Pasaia, Orio, Getaria, Azpeitia eta Oñatiko irudiak azaltzen dira, eta herrixka arrantzaleetako ohiturak eta usadioak ere islatzen ditu.

"Kanada eta Quebeceko autoktonoon errealitateaz jakineza da nagusi"

Kolonizazio eta asimilazio basatiaren eraginez, Kanada eta Quebeceko herri autoktonoak krisi identitario sakonean direla deitoratzen du Widia Larivierek, aita quebectarra eta ama algonkindarra duen gazteak. Hala eta guztiz ere, azken urte hauetan harrotasun sentimendua berriro loratzen ari dela dio: “Egia da kolonizazioagatik eta arrazakeriagatik laidoztaturiko nortasunari bestela begiratzen hasi direla anitz”. Baikorki begiratzen dio etorkizunari Larivierek.

Nafarroako kolore guztiak faxismoaren kontra

Ez da egunero ikusten larunbatean Iruñean krabelin gorriak eskuan, 1936ko gerran hildakoen omenez, milaka lagunek erakutsitako batasuna. Oroimen historikoa lantzen duten talde guztiak, herri mugimenduko eragile andana, sindikatu nagusi guztiak, alderdi politikoen gehiengoa… salbu eta, ohi gisan, UPN eta PP.

Amelia Earhart, Nikumaroro uhartean naufrago

Amelia Earhart abiazioko aitzindaria 1937an galdu zen Ozeano Barean, munduari bira emateko ahaleginean. Handik urte batzuetara Nikumaroro uhartean giza eskeleto bat aurkitu zuten, baina Earhartena ez zela esan zuten, besteak beste humero luzeek gizonezko batena zela adierazten omen zutelako.

Iruñeko emakumezko apezpikua

Iruñea, 1082. Antso V.a Ramirez (1043-1094) Iruñeko erregeak hiriko apezpikua aldatzea erabaki zuen. Ordura arte bere anaia Gartziak zeukan goi-kargua eta Antso V.ak –edo Antso I.a Aragoikoak, hango errege ere baitzen– beste senitarteko baten esku utzi zuen gotzaingoa. Horraino ezer harrigarririk ez; garai hartan errege-erreginek apezpikuak izendatzeko eskumena zeukaten eta nepotismoa ere, jakina, ez zen kontu berria. Baina erregeak, lege kanonikoaren aurka, emakume bat izendatu zuen Iruñeko apezpiku: Antsa arreba. Urte hartako diploma batean idatzita jaso zenez: in sede episcopale Iruniensis cometissa domna Sancia in conmendatione.

Era bidegabean historiatik baztertuta geratu ziren emakumeen historia berreskuratzea xede

Bilbo hiriaren historia generoaren ikuspegitik berriro pentsatzea proposatzen duen Bilboko Historiari buruzko Sinposioaren XX. edizioa antolatu dute Kultura Sailak eta Eusko Ikaskuntzak azaroaren 28an eta 29an.

"Frankismoak 23.000 pertsona besterik ez zituen fusilatu, eta ez zuen apetaz egin"

Francisco Franco Fundazioko zuzendariordea da Jaime Alonso Garcia. “Terrorismoa epaitzeko konponbide bakarra” heriotza zigorra dela adierazi du elkarrizketa batean, eta frankismoaren aspektu batzuk “aplikatu beharko liratekeela” gaur egungo Espainiako Estatuan.

Jainkoen lurralde galdua, gaurko pobreen etxe

Egipto, K.a. 2500. V. dinastiako faraoi Sahurak lehen espedizioa bidali zuen Punt erresumara, idatziz jasotako lehena behintzat. Hurrengo dinastiako Pepi II.ak ere itsasontzi bat bidali zuen Egiptoar Inperioaren hego-ekialdean omen zegoen lurraldera. XI. dinastiako Mentuhotep III.ak ere agindu bera eman zuen. Baina espediziorik ezagunena XVIII. dinastiako Hatsepsut erregina-faraioaren garaian egin zen, Inperio Berriaren hasieran, Deir el-Bahariko tenpluako erliebeetan xehe-xehe deskribatuta gorde dena.

Cannabisa, duela 2.500 urteko hil-oihala

Txinako ipar-mendebaldean, antzinako Jiayi hilerriko M231 hilobian, aurkikuntza berezia egin dute: duela 2.400-2.800 urteko gorpuaren gainean hamahiru cannabis landare ia oso zeuden, diagonalean jarrita, hil-oihal moduan. Economic Botany aldizkarian argitaratutako artikuluaren arabera, eremu horretako klima lehorrak lagundu du kalamu landareak hain ondo kontserbatzen, argazkian ageri denez. K.a. lehen milurtekoan Erdialdeko Eurasian kalamua errituetan eta sendagarri erabiltzen zutela baieztatu du aurkikuntzak. Lehenago, garai bereko Ukok printzesaren hilobian, cannabis sativa haziak aurkitu zituzten. Printzesak, ustez, landarea erabili zuen bularreko minbizia arintzeko.

"EGIren komandoetan gauzatutako ekintzek zaildu gintuzten"

60ko hamarkadan Bizkaiko erresistentziaren zurrunbiloaren begian zen. Alderdi jeltzalearen EGI gazte mugimenduaren baitan eratu ziren taldeak ibili zituen, komando bereziak. Tenerifen (Kanariar Uharteak) argitaratu berri duen lanean gordin kontatu ditu orduko amets zapuztuak.

Miguel Ángel Muez omenduko dute Iruñean, frankismoari aurre egin zion "zinegotzi soziala"

Irailaren 14an zendu zen Muez eta omenaldiarekin aitortu nahi dute erregimenaren zirrikituak aprobetxatuz hiri parte-hartzaileago baten alde lanean musutruk jardun ziren zinegotzi horiek.

Jarritako helburua lortu du 'Pasaiako Badia' dokumentalaren crowdfunding kanpainak, lau egunetan

40 egunetan 8.000 euro lortzea zen Yuri Agirre, Erik Aznal eta Xabier Otamendiren helburua, eta espero baino lehen lortu dituzte. Ekarpen ekonomikoak egiten jarraitu daitete oraindik.

'Ama, nora goaz?', 1937an euren etxeetatik kanporatutako emakumeen historia argitara

Zinexit, Bizikidetzaranzko Zinema Erakusketan Ama, nora goaz? esteinatuko dute, gerra zibilean euren etxe eta herrietatik kanporatuak izan ziren euskal emakumeen bizipena azaleratzen duen dokumentala.

Sanjurjo eta beste sei pertsona deshobiratzen ari dira Iruñeko Erorien Monumentuan

Goizaldean hasi dira general frankistaren eta beste sei pertsonen gorpuzkiak ateratzeko lanak eta egun osoa beharko dute operazioa bukatzeko. Paco Etxeberria auzi-medikuaren zuzendaritzapean egiten ari dira lanak.

Felix Goia Urbieta bigarrengoz desagerraraziko 80 urte beranduago?

Felix Goia Urbietaren gorpuaren bila dabiltza bere biloba eta birbilobak... 80 urte beranduago. Gaurko egunez 1936an desagertutako gizonaren eskela-dei berezia azaldu da gaur Berria-n, Gara-n eta Noticias taldeko Nafarroako eta Gipuzkoako edizioetan, salatuz agintari eta administrazioek ez dietela beren senidearen argibiderik ematen eta telefono eta posta helbide bat eskainiz haren arrastorik eduki dezaketen herritarrei.

Txinatarrak Londres erromatarrean

Londresko Museoko ikerlari talde batek II. mendeko hilerri zahar bateko 22 gizakiren arrastoak aztertu ditu eta, eskeletoen morfologiari erreparatuta, horietako bi asiarrak, ziurrenik txinatarrak, zirela ondorioztatu dute.

Erretzea txarra da gerrarako

Palestina, 1917ko urria. Gerraren hasieran Otomandar Inperioaren esku zegoen herrialdean armada britainiarra aurrera egiten ari zen, baina une horretan Gazan trabatuta zeuden, turkiarren defentsa setatia zela eta. Orduan, britainiar agintari militarrek erabaki zuten egoera desblokeatzeko eta turkiarren lerroak hausteko, gudu nagusia ez zela Gazan egin behar, handik 30 bat kilometrora zegoen Beersheba hirian baizik. Beersheba hartuta, Jerusalemera erraz iritsiko ziren. Baina plan bat behar zuten eta zeregin hori Richard Meinertzhagen (1878-1967) inteligentziako ofizialaren eskuetan utzi zuten.  

Pasaiako sarraskian oinarrituriko dokumentala sustatzeko crowfunding kanpaina abiatuko dute

Pasaiako sarraskian oinarrituriko Pasaiako Badia dokumentalaren crowfunding kanpaina aurkeztuko du Oinatzak Produkzioakek azaroaren 12an, Iruñeko Katakrak liburutegian. 1984ean hildakoen senide eta lagunen babespean aurkeztuko dute 8.000 euro lortzeko helburua duen kanpaina.

Mola deshobiratu dute

Sanjurjoren gorpuzkiak azaroaren 16an aterako dituzte Erorien Monumentutik, hasieratik iragarri bezala. Iruñeko Udalak eta Artzapezpikutzak akordioa lotu dute: deshobiratzeak intimitatean eginen dituzte, eta ez da helegite gehiagorik izanen.

Gasteizko herri borroken harrotasuna

1976ko langile asanbladak, Errekaleor auzo askea, Gora Gasteiz! mugimendua… Hiriko eta auzoetako elkartasun eta inkonformismoa agerian utzi duten esperientziak bildu ditugu hiru emakumeren ahotsetik Oihanederren.

Kardinalak giltzapean

Estatu Pontifikalak, 1241eko abuztuaren 22a. Gregorio IX.a aita santua hil zen, eliza katolikoaren eta Erromatar-Germaniar Inperio Sainduko enperadore Frederiko II.aren arteko gatazka betean. Garai hartan Kardinalen Kolegioa osatzen zuten hamabi kardinaletatik bi gatibu zeuzkan enperadoreak. Gainerakoak zatituta zeuden, iritzi eta interes desberdinak medio. Nola lortu enperadorearen eragin zuzena saihestea eta kardinalek luze gabe aita santu berria aukeratzea?

Frantziar Erresistentzia ez hain frantziarra

Bigarren Mundu Gerraren ondoren Frantzian eraiki zen diskurtsoaren arabera, herrialdea Erresistentziak askatu zuen, frantziar ia guztien babes heroikoari esker. Berriki, Oxfordeko Unibertsitateko Robert Gildea historialariak, Fighters in the shadows liburuan, bertsio horren pitzaduretan sakondu du. Haren esanetan, erresistentzia ez zen hain frantziarra izan, atzerritarrek pisu handia izan zuten mugimenduan eta historialariak nahiago du "Frantziako erresistentziaz" hitz egin. Gainera, ez omen ziren De Gaullek berak esan bezain gaullistak; komunistek rol erabakigarria jokatu zuten. Azkenik, emakumeek izan zuten garrantzia ere aitortu nahi izan du Gildeak.

Joseba Sarrionandiak Etxepare Institutuaren irakurletza zuzenduko du Habanan

Etxeparek institutuak jakinarazi duenez azarotik aurrera Habanako Unibertsitatean zabalduko duen irakurletzan ariko da idazle iurretarra Euskara hizkuntzaren historia ikastaroa ematen.

Gasteizko mugimendu eraldatzaileak ezagutzeko zita ostegunean Oihanederren

Langile asanblearismoan, etorkinen integrazioan eta hiriko gune alternatiboen autokudeaketan izandako bilakaeraz hitz egingo dute Trantsizioak erakusketaren bisita gidatuan.

Euskal pezeta isolatuak

Bilbo, 1936ko urria. Jose Antonio Agirre lehendakari izendatu eta bi astera, Eliodoro de la Torre buru zuen Eusko Jaurlaritzako Ogasun Sailak dekretu bat onartu zuen, abuztuan Bizkaiko Defentsa Batzordeak onartutako bera: billete-txeketegiak jaulkitzeko agindua eman zuten, Espainiako Bankuan zituzten funtsen babesean.  
Multimedia

2016-11-28  |  Historia

Memoria hobitik berreskuratzen

Memoria historikoaren berreskurapenean lanean dabiltzan hainbat elkarterekin izan gara. Ainhoa Larrabe (Karraderan), Josu Ibargutxi (Goldatu) eta Koldo Plarekin (Txinparta), hain zuzen ere. Zeintzuk dira oraindik ere dauden hutsuneak? Zeintzuk erantzun gabeko galderak?

2016-11-18  |  Historia

Memoriaren Orbainak (Lemoako gazteak Alemanian)

2016ko abuztuan Lemoako (Bizkaia) gazteek, memoria historikoa eta giza eskubideen gaiak lantzeko asmoz, Berlin eta Frankfurtera egindako bidaia biltzen du dokumentala Gidoia, zuzendaritza eta edizioa: Asier Lekue eta Jokin Uriarte Narrazioa: Nere Sanchez Koordinazioa: Mikel Garcia, Ane...

2016-10-18  |  Historia

Feminismoa: borroka zaharberrituak

Feminismoak gero eta babes handiagoa du jendartean, baina benetan ezagutzen al dugu Euskal Herriko feminismoaren historia? Noiz eta zeri erantzuteko jaio zen gurean feminismoa? Horri erantzuteko asmoz, Edurne Epelde eta Miren Aranguren Emagin elkarteko kideekin batu gara.

2016-09-30  |  Historia

Hirugarren Reicharen euskal esklaboak

III. Reichak izan zituen sarraski esparruetako esklaboen artean euskaldunak egon ziren. Alemaniako Parlamentuak kalte-ordainak onartu zituen, egoera hori sufritu zutenen mesedetan. (Bideoak webguneetan txertatzeko ETBk eskaintzen duen kodeak batzuetan akatsa ematen du, arazorik izanez gero...

2016-09-23  |  Historia

Maitia nun zira?

Euskal kultur erakundea eta Mondragon Unibertsitatearen arteko partaidetzari esker, Aretxabaletako Ikus-entzun komunikazioko Elena Canas eta Ainara Menoyo ikasleek, Lehen Mundu Gerra garaiko Alemaniako esparruetako euskal presoen grabaketak ikertu dituzte. Audio grabazioen historia eta testuingurua...

2016-07-22  |  Historia

Gerra zibila Otxandion

Lan honek Otxandion 1936ko gerrak izan zituen ondorioak jasotzen ditu. Otxandio errepublikazaleen kontrolpean mantendu zen tartea zein matxinoen eskuetan geratzean gertaturikoak lantzen dira. Arreta berezia jarri zaio herriak 1936ko uztailaren 22an sufritu zuen bonbardaketari, hildako otxandioarrak...

2016-07-14  |  Historia

1615eko euskaldunen sarraskia Islandian

Albaolako kide Xabier Alberdi Lonbideren hitzaldia, Gipuzkoako Historialari Elkartea eta Koldo Mitxelena Kulturuneak antolatuta (2016-06-07).

2016-06-29  |  Historia

Gure arbasoen itsas bidetik

Ziburuko larzabal kolegioko ikasleen "San Juan" proiektua da. Albaola proiektuaren eskutik, itsasoak eskaintzen dituen arlo desberdinak landu dituzte : bidaia, bale ehiza, ontzien eraikuntza eta historia. Lau urtetako proiektuaren laburpena eskaintzen du lan honek, ikasle, irakasle eta...

2016-05-05  |  Historia

Oma: Sekretuz beteriko basoa

Historia beti garaileek idatzi dute. Nahikoa al da gezur bat euskal historia guztia kolokan jartzeko? Zer gertatzen da aberriaren sustraiak kolokan jartzen badira?

2016-04-29  |  Historia

Plus Ultra, frankismoaren arrastoak

Dokumentalak parez pare jartzen dizkigu arkitektura historikoa eta artistikoa eta ohorea, eskubideak eta errespetua. Bilboko Plaza Biribilean Espainiako Ogasunak duen eraikineko armarria hartu dute oinarri frankismo garaiko ikurrez hitz egiteko. Zuzendaritza: Oihane Garcia Errealizazioa eta...

2016-03-08  |  Historia

Euskal emazteen presentzia Aro Modernoan

"Emazteak, orokorrean, ez dauka tokirik historia handian, gizonek idatzitako historian. Euskal emazteak oraindik gutiago, euskaldunek ez baitugu gure herriaren historia moldatu, aski “agrafo” izan garelako". Jose Antonio Azpiazu historialariaren hitzak dira Baionako euskal...

2016-03-04  |  Historia

Amaren izenean

1937tik 1944ra bitartean Saturraraneko balnearioan emakumeen kartzela izan zen, bertan, 4.000 emakume izan ziren preso. 4.000 horietatik, 56 ume eta 116 emakume zendu ziren, tartean Margaritaren ama. Magarita Garcia kartzelan izan zela ez du gogoratzen, baina bere ama hil arte hor egon zen. Baina,...

2016-02-23  |  Historia

Barruko arrastuak

Frankismo garaitik gaur egunera arte atxilotu dituzten herritarren tortura testigantzak batu ditu Oñatiko Euskal Memoria taldeak, Barruko Arrastuak dokumentalean. Garai ezberdinetan eta indar polizial ezberdinen eskutik bizitakoak biltzen ditu lanak. Lehen pertsonan, torturak barruan utzi...

2016-02-03  |  Historia

Euskahaldunen edabe magikoa 2015

Hirugarren mailako MEEK ikasleek egindako fikziozko erreportajea da. Ikasleak aktore bilakatuta, tartean hizlari batzuek parte hartzen dute: Miren Artetxe bertsolaria, Eneko Bidegain kazetaria eta Xamar soziolinguista.

2016-01-29  |  Historia

Gerrako garrak Oñatin

Egia, justizia eta nolabaiteko kalte-ordaina bilatu nahian, behar baino denbora gehiago isilpean gorde behar izan direnak plazaratuz, eta jende askoren laguntzari eta adierazpenei esker, dokumental hau argitaratu dute. Horrelakorik berriz gerta ez dadin, urratsa izango delakoan.

2016-01-22  |  Historia

Malko Gorriak - Gerra Zibila Aretxabaletan

Bigarren Errepublikatik 1936ko gerra bukaera arteko tartean, hainbat gai landu dute: Errepublikaren sorrera , 1934ko urriko iraultza, gerra hasiera eta Defentsa taldearen sorrera, 1936ko irailaren 24an okupazioa Aretxabaletan, frankisten erasoaldia, frankisten errepresioa...

2016-01-15  |  Historia

Bergara 1936, gerra eta errepresioa

Euskal Herriak jasan zuen errepresioaren benetako dimentsioa inpunitatean oinarritutako eredu politiko batek ezeztatu duela ikusirik, egiaren eta justiziaren alde egindako lana da hau.

2015-11-17  |  Historia

2012ko Martxoaren hiruko eserialdia epaituko dute

2012ko martxoaren 3an, urtero bezala eta greba orokor baten bezperetan, 1976an poliziak hildako langileak gogora ekartzen duen manifestazioa egin zen Gasteizen. Manifestazioaren ostean, gazte andanak PPren eta gobernu delegaritzaordearen egoitzen parean eserialdia egin zuen. Ertzaintza gazteen...

2015-10-23  |  Historia

Kondor Legioa

1936ko gerraren egiturazko berrikuntzarik garrantzitsuenari buruzko lana: Alemania naziko aire indar berezia. Proiektuaren sustatzaileak: Andrea Heuschmid (Baskale elkartea), Klaus Armbruster (Baskale elkartea), Jose Luis Urrutia (JYT Kreaktibos) eta Txarly Marques (JYT Kreaktibos) Gidoia...

2015-10-16  |  Historia

Gernika Batailoia. Askatasunaren ametsa 1945-2015

Faxismoaren kontra borroka egin zuen euskal unitate militarraren historia. Kontakizuna 2015eko apirilean hasten da, 70 urte lehenago Pointe Graveko batailan Frantzia Medoc-ean, Burdeosen askatasunerako puntu estrategikoa, naziengandik askatzen lagundu zuten haiei eginiko omenaldian. (Bideoak...

2015-10-02  |  Historia

Egia, itzaletik argira

Jose Benito Mujika Xenki-ren eta Mikel Martinez de Murgia Murgi-ren hilketaren egia «itzaletik argira» ekarri nahi izan du Egiari Zor Fundazioak Lekeition antolatutako hitzaldian.  

2015-10-02  |  Historia

40/24 Txiki eta Otaegiren ondarea

Frankismoaren azken fusilatuen inguruko lana: Zarauzko Juan Paredes 'Txiki' eta Angel Otaegi nuarbearra. Haien hilketaren 40. urteurrenaren harira, Xabier Madariagak gidatutako eta Ander Iriartek zuzendutako lana da. (Bideoak webguneetan txertatzeko ETBk eskaintzen duen kodeak batzuetan...
Gehiago kargatu

Kazetaritza independentea eta profesionala egiten dugu, euskaraz eta euskaldunontzat.

HARPIDETU ORAIN


Ametzagaiña Argia Antza iametza Adur Luditoys