Armadarik txikiena

Egun, munduko ejertzito ofizial txikiena Vatikanoko Guardia Suitzarra da: 100 kide. Baina aurrez izan dira armada txikiagoak, gerran parte hartu dutenak gainera. 1866an Liechtenstein Austriar-prusiar Gerran sartu zen Konfederazioaren aldean, eta 80 kideko gudarostea Garibaldi buru zuten italiarren aurka borrokatzera bidali zuten.  

Zigorra, kartzelatik gimnasiora

Londres, 1818. Sir William Cubitt britainiar ingeniariak aparatu bat asmatu zuen, eskailera zirkular jarrai moduko bat, presoak lekualdatu gabe ibili eta ibili zitezen.  

Holokaustoaren biktimei eskainitako monumentua: turistak irrigarri uzten dituen artista

Inoiz Berlinen izan bazarete, oso litekeena da Holokaustoaren Oroigarria bisitatu eta irribarrez –edo pailazoarena egiten– agertzen zareten argazkia ateratzea. Bada, Shahak Shapira artista israeldarrak gisa horretako argazkiak arrantzatu eta nazien esparruetako irudi gordinekin nahasten ditu, turisten "errespetu eza" azaleratzeko.

Mugarik Gabeko Medikuen hazia

1967an Biafrak independentzia aldarrikatu zuen eta berehala nigeriar ejertzitoak lurraldea setiatu eta eraso egin zion. Lehorteak ahuldutako biafrarrak goseak hiltzen hasi ziren, bonbetatik bizirik ateraz gero.

Beltzek ez dakite igerian

Martinika, 1679. Esklabo-ontzi bat hondoratu zen uhartearen parean, eta esklabo afrikar batek –haren izenik ez da gorde– 60 ordu eman omen zituen igerian lehorrera iritsi arte. 300 urtetik gora beharko zituzten zuriek marka hura ofizialki berdintzeko.

Garagardotarako lupulua Euskal Herrian: Iragana edo etorkizuna?

Lupulua ez da edozein landare. Lupulua landare berezia da eta baditu ondo gorderiko sekretu txikiak. Izan ere, lupuluaren lore emean, barnean, ezkutatuta dago garagardo onena egiteko sekretua: lupulina. II. Mundu Gerraren ostean, Euskal Herriko baratzeetan lupuluak inguratutako zortzi metroko makila luzeak azaldu zirenean inork gutxik zekien zer zen lupulua. Inork gutxik zer zen lupulina. Egun, garagardo artisaua indarra hartzen ari den honetan, gutxi dira lupulua ezagutzen ez dutenak, baina asko Euskal Herrian lupulua landatu zela ez dakitenak.

1936ko beste soldadu baten hezurrak aurkitu dituzte Zubietako Txaldatxur mendian

Islada Ezkutatuak oroimen elkarteko kideek egindako miatze lanetan azaldu dira giza-aztarnak, gerra garaiko arma eta materialen azpian.

Aitzol, Txirrita, Lotsati... orain jabetza publikoa dira

1936an hil ziren Hego Euskal Herriko idazleen obra guztiak jabetza publikora pasa dira urtea aldatzearekin batera, Espainiako Estatuko jabetza intelektualaren legeak egilea hil eta 80 urteko epea ezartzen baitu eduki horiek edonork nahieran erabili ahal izateko.

Ezagutu baino lehen jarri zioten izena Australiari

Antzinaroko zenbait geografok uste zuten gure planetako ipar hemisferioak adina lur izan behar zuela hego hemisferioak ere; Aristotelesen arabera, “eskualde bat egon behar da hego poloarekin guk gure poloarekin dugun erlazio bera duena”. Eta erromatarrek Terra Australis Incognita-ri buruzko kondairak kontatzen zituzten.

Mertxika-saskien kirol berria

Springfield (Massachussetts, AEB), 1891ko abendua. Baloi bat saskietan sartzean zetzan kirola jokatu zen lehenengoz. Iturri gehienek diote hilaren 15ean izan zela, beste batzuek 21ean; kontua da saskibaloia duela 125 urte jaio zela.

"Dibertigarria ere izan zen poliziaren zaintzari iskin egiten ibiltzea"

Zigorra du jatorri, gerrak zigorturik heldu baitzen Feliu Dord familia Iruñera. Zigorra izan du lagun urte askoan, kartzela eta desterrua ezagutu baititu Juan Marik, abertzaletasuna lagun eginik. Zigor horiekin batera, sari izan du mendia, Frantziako Alpeetan eta Kataluniako Pirinioetan gurasoak jaiorik...

Inpunitatearekin ez dago demokraziarik

Frankismoaren Krimenen aurkako Kereilaren Euskal Plataformaren iritzia da ondorengoa: "Bukatzear dagoen 2016. urte honetan ere izan ditugu Espainiako Gobernuaren aldetik hainbat traba eta eragozpen, frankismoaren krimenei buruzko ikerketa, salaketa eta ekimenak burutzeko oztopo etengabeak jarriaz".

Amerikako lehen errepide sarea

Cuenca Mirador proiektu arkeologikoko ikerlariek Amerikako lehen errepide sarea maiek eraiki zutela jakin berri dute. Baina lan arkeologikoak ez du oraingoan indusketarik eskatu. LIDAR izeneko gailu bat erabili dute horretarako, laserra baliatzen duen radar modukoa.

Cherbourg, Nafarroako kostaldea

Cherbourg, 1300. Frantziako Filipe IV.a Ederrak (1268-1313) hiria gotortzea erabaki zuen, Calaisen ondoren Ingalaterrako kostaldetik gertuen dagoen lurmuturra izanik, Frantzia eta Ingalaterraren arteko gatazketan garrantzi handiko gune estrategikoa baitzen.

Memoriaren Autobusa: "Lehen gobernuak oztopatzen zuen lan memorialista, eta orain aldeko jarrera du"

Oro har pozik ageri da Memoriaren Autobusa, baina hainbat kontutan desadostasuna ere azpimarratzen dute: "Batzuetan harremana ez da beharko lukeen zuzena izan, memoria legea aplikatzeko erritmoa mantsoegia izaten ari da".

Memoria historikoaren Legea urratzen duten udalerriei laguntza eskaini die Francisco Franco Fundazioak

Ikur frankistak baztertu nahi ez dituzten udalei bidali die gutuna fundazioak. Lege bidezko laguntza eskaini die, horretarako abokatu talde on eta merke bat dutela gaineratuz. Nafarroako Gobernuak azaroan onartu du ikur frankistak kentzeko plana abiatzea.

Historiako 100 argazkirik indartsuenak

AEBtako Time aldizkari ezagunak eskatu die nazioarteko zenbait historialari, editore, arte komisario eta argazkilariri historian gordeta geratu(ko) diren 100 argazkiak aukeratzeko.

1976ko Gabon gaua Tolosan: ez bakerik, ez askatasunik

Amnistia eskatuz Olentzeroa ikurrinarekin atera zuten duela 40 urte Tolosan: Guardia Zibilak tiroka kargatu zuen herritarren kontra eta gau osoan istiluak izan ziren. Euskal Memoriak orduko testigantzak bildu nahi ditu.

Baketik gerrara, itzulpena medio

Etiopia, 1889. Tigray eta Amhara eskualdeak bereganatu ondoren, Menelik II.a Etiopiako enperadore izendatu zuten. Berehala neurri berritzaileak hartu zituen: esklabotza galarazi, derrigorrezko hezkuntza ezarri, burdinbidea eraikitzen hasi... Eta ez zuen ahaztu konkistetan Italiako Erresumaren laguntza izan zuela. Italiarrei Itsaso Gorriko kostaldea eman zien eta, hala, Eritrea izan zen Afrikako lehen kolonia italiarra. Gainera, 1889ko maiatzaren 2an enperadoreak eta Pietro Antonelli kondeak, Umberto I.a erregea ordezkatuz, adiskidetasun eta merkataritza libreko ituna sinatu zuten Wuchale hirian.  

Zer da erregeen hirugarren oparia?

Errege Magoek hiru opari eraman ei zizkioten Jesus jaioberriari: urrea, intsentsua eta mirra. Garbi dugu lehenengo biak zer diren. Eta bestea? Mirra erretxina lurrintsua da, Afrika ipar-ekialdean, Arabian eta Turkian naturalki hazten den Commiphora myrrha zuhaitzaren izerdia. Oso mingotsa du zaporea, baina Antzinaroan gai preziatua zen, lurrinak eta ukenduak egiteko erabiltzen baitzen. Substantzia horrek propietate sendagarri asko ditu; marrantaren, disenteriaren eta parasitoen aurka erabiltzen zuten. Eta, I. mendean Diskoridesek De materia medica lanean jaso zuenez,  abortu-eragilea ere bada mirra. Akaso Errege Magoek mezu subliminal bat helarazi nahi zieten guraso berriei?

Aukeratu ezin duzun gauza bakarra

Miribilla, 2016-IX-17. EH Bilduren mitina: “Hil ezin zenituzten langileen seme-alaben ordua da” (*). Miren Larrionen hitzak dira. Kanpainaren profil baxuko mezuak kontuan hartuta (denak lagun, denak adosteko prest, antagonismo politikoa desagertua), Larrionen hitzak markatutako gidoi...

Marie Curieren lanbidearen ajeak

Paris, 1898. Uztailean, Marie eta Pierre Curie senar-emazteek artikulu bat argitaratu zuten ordura arte ezezaguna zen elementu baten berri emanez. Polonio izena jarri zioten, Marieren jaioterria gogoan. Urtea amaitu baino lehen, bikoteak beste elementu kimiko berri bat aurkeztu zuen: radioa.

Amaiera oneko Anne Frank

Amsterdam, 1942ko uztailaren 9a. Anne Frank eta bere familia etxe baten atzeko aldean ezkutatu ziren naziengandik. Ordurako, Rotterdamen Carry Ulreich ere ezkutuan bizi zen familiarekin. Guztira 30.000 judutik gora ezkutatu ziren Herbehereetan alemaniarren okupazioak iraun artean, eta gehienak, 25.000 inguru, onik atera ziren beren ezkutalekuetatik. Carry Ulreichek, Anne Frankek bezala, egunkari batean idatzi zituen hiru urtez ezkutuan bizitakoak. Eta berriki egunkaria lehenengoz argitaratu da ‘s Nachts droom ik van vrede (Gauez bakea amesten dut) izenburupean.  

Aurten oroimen historikoa landuko du Orreagak Nafarroaren Egunean

Nafarroaren Eguna dela eta, Orreaga Fundazioak ekitaldia egingo du hilaren 3an Iruñean, 13:00etan Sarasate Pasealekuan. Elkartetik adierazi dutenez, Nafarroako Gobernutik eta instituzioetatik egingo diren ekitaldien alternatiba izan nahi du Fundazioak egun honetarako.

Donostiako eta Gipuzkoako irudi ederrak 1955eko dokumental batean

1955. urtean San Sebastían, novia de España izen iradokitzailearekin estreinatua, garai hartan Gipuzkoan jasotako irudi ederrak biltzen ditu dokumental honek. Euskadiko Filmategian dago gordeta, baina sarean ere jarri dute guztientzat ikusgai, filmategiaren Vimeo kontuan. Besteak beste, Hondarribia, Pasaia, Orio, Getaria, Azpeitia eta Oñatiko irudiak azaltzen dira, eta herrixka arrantzaleetako ohiturak eta usadioak ere islatzen ditu.

Amelia Earhart, Nikumaroro uhartean naufrago

Amelia Earhart abiazioko aitzindaria 1937an galdu zen Ozeano Barean, munduari bira emateko ahaleginean. Handik urte batzuetara Nikumaroro uhartean giza eskeleto bat aurkitu zuten, baina Earhartena ez zela esan zuten, besteak beste humero luzeek gizonezko batena zela adierazten omen zutelako.

Nafarroako kolore guztiak faxismoaren kontra

Ez da egunero ikusten larunbatean Iruñean krabelin gorriak eskuan, 1936ko gerran hildakoen omenez, milaka lagunek erakutsitako batasuna. Oroimen historikoa lantzen duten talde guztiak, herri mugimenduko eragile andana, sindikatu nagusi guztiak, alderdi politikoen gehiengoa… salbu eta, ohi gisan, UPN eta PP.

"Kanada eta Quebeceko autoktonoon errealitateaz jakineza da nagusi"

Kolonizazio eta asimilazio basatiaren eraginez, Kanada eta Quebeceko herri autoktonoak krisi identitario sakonean direla deitoratzen du Widia Larivierek, aita quebectarra eta ama algonkindarra duen gazteak. Hala eta guztiz ere, azken urte hauetan harrotasun sentimendua berriro loratzen ari dela dio: “Egia da kolonizazioagatik eta arrazakeriagatik laidoztaturiko nortasunari bestela begiratzen hasi direla anitz”. Baikorki begiratzen dio etorkizunari Larivierek.

Iruñeko emakumezko apezpikua

Iruñea, 1082. Antso V.a Ramirez (1043-1094) Iruñeko erregeak hiriko apezpikua aldatzea erabaki zuen. Ordura arte bere anaia Gartziak zeukan goi-kargua eta Antso V.ak –edo Antso I.a Aragoikoak, hango errege ere baitzen– beste senitarteko baten esku utzi zuen gotzaingoa. Horraino ezer harrigarririk ez; garai hartan errege-erreginek apezpikuak izendatzeko eskumena zeukaten eta nepotismoa ere, jakina, ez zen kontu berria. Baina erregeak, lege kanonikoaren aurka, emakume bat izendatu zuen Iruñeko apezpiku: Antsa arreba. Urte hartako diploma batean idatzita jaso zenez: in sede episcopale Iruniensis cometissa domna Sancia in conmendatione.

Era bidegabean historiatik baztertuta geratu ziren emakumeen historia berreskuratzea xede

Bilbo hiriaren historia generoaren ikuspegitik berriro pentsatzea proposatzen duen Bilboko Historiari buruzko Sinposioaren XX. edizioa antolatu dute Kultura Sailak eta Eusko Ikaskuntzak azaroaren 28an eta 29an.
Multimedia

2017-01-16  |  Historia

Iruña Veleia zertan da?

Juan Martin Elexpururen hitzaldia Hernanin, Dobera euskara elkarteak antolatuta.

2016-12-22  |  Historia

Bakea: egia oso baten bila

Egia, justizia, erreparazioa, etengabe entzuten ditugun hitzak; baina oraindik lehen fasean gaude? Genero ikuspuntutik nolako memoria egin dugu? Eta bake bidean zein ispilu eduki ditu Euskal Herriak? Horri buruz aritu gara, Amaia Alvarez (kazetaria), Iñaki Egaña (historialaria) eta...

2016-11-28  |  Historia

Memoria hobitik berreskuratzen

Memoria historikoaren berreskurapenean lanean dabiltzan hainbat elkarterekin izan gara. Ainhoa Larrabe (Karraderan), Josu Ibargutxi (Goldatu) eta Koldo Plarekin (Txinparta), hain zuzen ere. Zeintzuk dira oraindik ere dauden hutsuneak? Zeintzuk erantzun gabeko galderak?

2016-11-18  |  Historia

Memoriaren Orbainak (Lemoako gazteak Alemanian)

2016ko abuztuan Lemoako (Bizkaia) gazteek, memoria historikoa eta giza eskubideen gaiak lantzeko asmoz, Berlin eta Frankfurtera egindako bidaia biltzen du dokumentala Gidoia, zuzendaritza eta edizioa: Asier Lekue eta Jokin Uriarte Narrazioa: Nere Sanchez Koordinazioa: Mikel Garcia, Ane...

2016-10-18  |  Historia

Feminismoa: borroka zaharberrituak

Feminismoak gero eta babes handiagoa du jendartean, baina benetan ezagutzen al dugu Euskal Herriko feminismoaren historia? Noiz eta zeri erantzuteko jaio zen gurean feminismoa? Horri erantzuteko asmoz, Edurne Epelde eta Miren Aranguren Emagin elkarteko kideekin batu gara.

2016-09-30  |  Historia

Hirugarren Reicharen euskal esklaboak

III. Reichak izan zituen sarraski esparruetako esklaboen artean euskaldunak egon ziren. Alemaniako Parlamentuak kalte-ordainak onartu zituen, egoera hori sufritu zutenen mesedetan. (Bideoak webguneetan txertatzeko ETBk eskaintzen duen kodeak batzuetan akatsa ematen du, arazorik izanez gero...

2016-09-23  |  Historia

Maitia nun zira?

Euskal kultur erakundea eta Mondragon Unibertsitatearen arteko partaidetzari esker, Aretxabaletako Ikus-entzun komunikazioko Elena Canas eta Ainara Menoyo ikasleek, Lehen Mundu Gerra garaiko Alemaniako esparruetako euskal presoen grabaketak ikertu dituzte. Audio grabazioen historia eta testuingurua...

2016-07-22  |  Historia

Gerra zibila Otxandion

Lan honek Otxandion 1936ko gerrak izan zituen ondorioak jasotzen ditu. Otxandio errepublikazaleen kontrolpean mantendu zen tartea zein matxinoen eskuetan geratzean gertaturikoak lantzen dira. Arreta berezia jarri zaio herriak 1936ko uztailaren 22an sufritu zuen bonbardaketari, hildako otxandioarrak...

2016-07-14  |  Historia

1615eko euskaldunen sarraskia Islandian

Albaolako kide Xabier Alberdi Lonbideren hitzaldia, Gipuzkoako Historialari Elkartea eta Koldo Mitxelena Kulturuneak antolatuta (2016-06-07).

2016-06-29  |  Historia

Gure arbasoen itsas bidetik

Ziburuko larzabal kolegioko ikasleen "San Juan" proiektua da. Albaola proiektuaren eskutik, itsasoak eskaintzen dituen arlo desberdinak landu dituzte : bidaia, bale ehiza, ontzien eraikuntza eta historia. Lau urtetako proiektuaren laburpena eskaintzen du lan honek, ikasle, irakasle eta...

2016-05-05  |  Historia

Oma: Sekretuz beteriko basoa

Historia beti garaileek idatzi dute. Nahikoa al da gezur bat euskal historia guztia kolokan jartzeko? Zer gertatzen da aberriaren sustraiak kolokan jartzen badira?

2016-04-29  |  Historia

Plus Ultra, frankismoaren arrastoak

Dokumentalak parez pare jartzen dizkigu arkitektura historikoa eta artistikoa eta ohorea, eskubideak eta errespetua. Bilboko Plaza Biribilean Espainiako Ogasunak duen eraikineko armarria hartu dute oinarri frankismo garaiko ikurrez hitz egiteko. Zuzendaritza: Oihane Garcia Errealizazioa eta...

2016-03-08  |  Historia

Euskal emazteen presentzia Aro Modernoan

"Emazteak, orokorrean, ez dauka tokirik historia handian, gizonek idatzitako historian. Euskal emazteak oraindik gutiago, euskaldunek ez baitugu gure herriaren historia moldatu, aski “agrafo” izan garelako". Jose Antonio Azpiazu historialariaren hitzak dira Baionako euskal...

2016-03-04  |  Historia

Amaren izenean

1937tik 1944ra bitartean Saturraraneko balnearioan emakumeen kartzela izan zen, bertan, 4.000 emakume izan ziren preso. 4.000 horietatik, 56 ume eta 116 emakume zendu ziren, tartean Margaritaren ama. Magarita Garcia kartzelan izan zela ez du gogoratzen, baina bere ama hil arte hor egon zen. Baina,...

2016-02-23  |  Historia

Barruko arrastuak

Frankismo garaitik gaur egunera arte atxilotu dituzten herritarren tortura testigantzak batu ditu Oñatiko Euskal Memoria taldeak, Barruko Arrastuak dokumentalean. Garai ezberdinetan eta indar polizial ezberdinen eskutik bizitakoak biltzen ditu lanak. Lehen pertsonan, torturak barruan utzi...

2016-02-03  |  Historia

Euskahaldunen edabe magikoa 2015

Hirugarren mailako MEEK ikasleek egindako fikziozko erreportajea da. Ikasleak aktore bilakatuta, tartean hizlari batzuek parte hartzen dute: Miren Artetxe bertsolaria, Eneko Bidegain kazetaria eta Xamar soziolinguista.

2016-01-29  |  Historia

Gerrako garrak Oñatin

Egia, justizia eta nolabaiteko kalte-ordaina bilatu nahian, behar baino denbora gehiago isilpean gorde behar izan direnak plazaratuz, eta jende askoren laguntzari eta adierazpenei esker, dokumental hau argitaratu dute. Horrelakorik berriz gerta ez dadin, urratsa izango delakoan.

2016-01-22  |  Historia

Malko Gorriak - Gerra Zibila Aretxabaletan

Bigarren Errepublikatik 1936ko gerra bukaera arteko tartean, hainbat gai landu dute: Errepublikaren sorrera , 1934ko urriko iraultza, gerra hasiera eta Defentsa taldearen sorrera, 1936ko irailaren 24an okupazioa Aretxabaletan, frankisten erasoaldia, frankisten errepresioa...

2016-01-15  |  Historia

Bergara 1936, gerra eta errepresioa

Euskal Herriak jasan zuen errepresioaren benetako dimentsioa inpunitatean oinarritutako eredu politiko batek ezeztatu duela ikusirik, egiaren eta justiziaren alde egindako lana da hau.

2015-11-17  |  Historia

2012ko Martxoaren hiruko eserialdia epaituko dute

2012ko martxoaren 3an, urtero bezala eta greba orokor baten bezperetan, 1976an poliziak hildako langileak gogora ekartzen duen manifestazioa egin zen Gasteizen. Manifestazioaren ostean, gazte andanak PPren eta gobernu delegaritzaordearen egoitzen parean eserialdia egin zuen. Ertzaintza gazteen...

2015-10-23  |  Historia

Kondor Legioa

1936ko gerraren egiturazko berrikuntzarik garrantzitsuenari buruzko lana: Alemania naziko aire indar berezia. Proiektuaren sustatzaileak: Andrea Heuschmid (Baskale elkartea), Klaus Armbruster (Baskale elkartea), Jose Luis Urrutia (JYT Kreaktibos) eta Txarly Marques (JYT Kreaktibos) Gidoia...

2015-10-16  |  Historia

Gernika Batailoia. Askatasunaren ametsa 1945-2015

Faxismoaren kontra borroka egin zuen euskal unitate militarraren historia. Kontakizuna 2015eko apirilean hasten da, 70 urte lehenago Pointe Graveko batailan Frantzia Medoc-ean, Burdeosen askatasunerako puntu estrategikoa, naziengandik askatzen lagundu zuten haiei eginiko omenaldian. (Bideoak...
Gehiago kargatu

Kazetaritza independentea eta profesionala egiten dugu, euskaraz eta euskaldunontzat.

HARPIDETU ORAIN


Ametzagaiña Argia Antza iametza Adur Luditoys