Piztu Ezazu Argia 970x90

Historia ofiziala salatuz, 1813ko sarraskia gogoratu dute Donostian

Iritsi da berriz ere abuztuak 31. Donostiarrentzat data beltza. Egun horretan orain 202 urte, 1813an hiria suntsitu, 1.600 pertsona inguru hil, hiriko ia emakume guztiak bortxatu eta lapurreta erraldoia egin zuten espainiarren aliatu ziren armada ingeles eta portugesek.

Gu ere izan ginen errefuxiatu

Eta eskuzabal hartu gintuzten hainbat lekutan, adibidez Mexikon eta Britainia Handian (britainiarren kasuan herritarrek, ez ordea gobernuak). 1936ko Gerrak milaka euskaldun behartu zituen erbestera.

Frankistek hildako Sagardia Goņitarrak omendu dituzte Gaztelun

Abuztuaren 30an 1936ko gudan frankistek desagertutako Sagardia Goñi familia omendu dute Gaztelun, Nafarroan. Omenaldia hilketaren 79. urteurrena dela eta antolatu dute.

Hiroshimatik 70 urtera, 15.850 arma nuklear dituzte bederatzi herrialdek

Hiroshiman eta Nagasakin bonba atomikoak jaurti zituztenetik 70 urte bete dira aste honetan. Bigarren Mundu Gerra amaitzear zela AEBk Japonen egindako sarraskia gogoratzen den egun hauetan, munduko bederatzi herrialdek 15.850 arma nuklear dituzte eskura. 

Historia berreskuratzen, Orreagako gudua gogoan

Hainbat ekitaldi antolatu dute abuztuaren 15ean Orreagako guduaren omenez. Iruñea suntsitu ondoren, baskoiek Karlomagnoren tropei egindako erasoa gogoratuko dute ekimenetan.

Ezkongabeen, pixaren eta askatasunaren gaineko zergak

Erroma, K. a. 357. Manlio Capitolino kontsulak Vicesima Libertatis zerga ezarri zuen; esklabo bat askatzean esklabo horren balioaren hogeiren bat ordaindu behar zen. Tito Livioren (K.a. 59-17) hitzetan: “Kontsul horrek ez zuen ezer aipagarririk egin,  aurrekaririk gabeko berrikuntza bat...

"Genozidioa pairatzen jarraitzen dugu, baina ez zaio izen hori ematen"

Genozidioa nazio bat desagerraraztea beste baten barruan diluitzeko dela dio Xabier Irujok. Bera bost belaunalditan erbestea ezagutu duen familia abertzaleko kidea da, eta Genozidioa eta Bake ikerketen irakaslea Nevadako Unibertsitatean, Renon.

Duela 14.000 urteko dentista

  Villabrunan (Italia iparraldean) 1988an aurkitutako gizaki baten arrastoak –zehazki, beheko hirugarren hagina– aztertu du berriki Boloniako eta Ferrarako unibertsitateetako ikerlari talde batek. Scientific Reports aldizkarian argitaratu dutenez, haginak duen txantxarra...

Jaengo futbolari bat Francoren kamisetarekin prentsaurrekoan

Nuno Silva portugaldarrak, Jaen futbol taldeko fitxaketa berriak, Francoren irudia duen kamiseta soinean eman du aurkezpen prentsaurrekoa.

Abuztuan ere Intxortako ibilbide tematikoa egiteko aukera egongo da, aurrez eskatuta

Aurreikusita daude ohiko bisitak hileko lehen eta azken domekan. Abuztuaren 2an eta 30ean izango dira. Bisita beste egun batean egin nahi izanez gero, eskatu egin behar da.

Korapilo gordiarraren jatorria askatzen

Gordio Frigiako (egungo Anatolia, Turkia) nekazaria zen, eta haren ondasun bakarrak gurdia eta hari tira egiteko idi parea ziren. Frigiarrek erregea behar zutela erabaki zutenean, orakuluari aholkua eskatu zioten eta hark gurdi batean ikusten zuten lehen gizona aukeratzeko esan zien. Hala, Gordio...

Lorearen muin zitalak

Egun bereko alarguna anitzetan hautematen da, Zuberoan bederen, edozein adinetako abeslarien ezpainetatik isurtzen. Maddi Oihenartek adibidez zuzenean ematen duenean, emozioa gora doa, mailaz maila eta ahotsa beti perpaus zati berdinarekin behaztopatzen da: “zitru urez üküzten nizün astian egün batian”… xuxurlatzear dagoelarik. Hamazazpigarren mendeko krimen honen lekukotasun poetikoak erraiak nahasten dizkigu oraindik ere. 

Zezena, tigrea eta benetako basapiztiak

Donostia, 1904ko uztailaren 24a. Urtebete lehenago zabaldutako Txofreko zezen plazan zezenketa  berezia egin zuten. Ekitaldiaren lehen zatia arrunta izan zen; lau zekor jokatu ziren. Baina zekorketak ez zuen interes berezirik piztu, ikusle gehienak bestelako ikuskizuna gogoan hurbildu...

NBE: "Iraganeko giza eskubideen urraketak aztertzea Espainiako Estatuari dagokio"

1977ko Amnistia Legea indargabetzeko edo zuzentzeko eskatu dio Espainiako Estatuari Nazio Batuen Erakundeko (NBE) Giza Eskubideen Batzordeak ostegun honetan. Iraganean egindako giza eskubideen urraketak argitzeko helburuarekin proposatu dute neurria.

Marcelo Usabiaga, ideiei eustearen ordaina

Frankismoaren errepresioa bere haragitan bizi izan zuen: 21 urte igaro zituen kartzelan, esklabo gisa ere aritu zen langile batailoietan, eta Meliton Manzanasek torturatu zuen. 99 urterekin hil da Usabiaga, bere ezkerreko ideiak inoiz alboratu gabe.

'Johnny Guitar', western feminista?

Donostiako Principe zineek udan film klasikoak programatu dituzte: asteartean Nicolas Rayren Johnny Guitar ikusteko aukera eskaini zuten eta baditu komentarioa merezi duten zenbait gauza.

"Che Guevararen gorpua aurkitzea nazioarte mailako kasua zen"

Jorge Gonzalez, Habanako Unibertsitateko Mediku Zientzietako Errektorea, EHUren Udako Ikastaroetan izan da Donostian. Che Guevararen gorpua aurkitu zuen Gonzalezek, eta bilaketaren nondik norakoak kontatu ditu. 

Euskaldunak kantari grabatu zituen ikertzailea

100 urte dira aurten Alan Lomax (Texas, AEB, 1915) jaio zenetik. Folk musika biltzen jardun zuen bizi guztian, eta milaka grabazioren artean, Euskal Herrian egindakoak ageri dira haren artxiboetan. 

Francok petrolio sintetikoa irentsi zuenekoa

Bartzelona, 1940ko otsailaren 8a. La Vanguardia egunkariaren azalean titular hau irakur zitekeen: “Autarkia nazionala erregaietan”. Eta azpian: “Zortzi hilabete barru Espainiak egunean hiru milioi litro petrolio ekoiztuko ditu”. Gerraoste hasi berrian, urritasuna nabarmena...

Bikinia, bonba atomikoak adina eragin izango zuen bainujantzia

1946ko uztailean bonba atomikoen probak egiten hasi ziren Bikini atoloian, Marshall Uharteetan. Urte berean, Louis Réard auto ingeniari eta moda diseinatzaile frantziarrak sabela agerian uzten zuen bi piezako bainujantzi ausarta diseinatu zuen emakumeentzat. Dirudienez, sortzaileak arazoak...

Japoniak ejertzitoa handituko du

Japoniako parlamentuak indar armatuak atzerrian parte hartu ahal izatea onartu du. Orain arte konstituzio japoniarrak debekatu egiten zituen bere mugetatik at zeuden interbentzioak.

80 urte aparkalekua ordaintzen

Oklahomak (AEB) hazkunde ikaragarria izan zuen 1930eko hamarkadan, petrolioari esker. Automobil parkearen hazkundea are ikusgarriagoa izan zen, erregai merkearen eskutik: hamarkada eskasean 3.000 auto izatetik milioi erdiraino iritsi zen konderria. Oklahoma Hirian zirkulatzea eta, batez ere,...

Hilezkortasun nahiak hilda

Txina, K.a. 210. Qin Shi Huang lehen enperadorea hil zen, betiko bizitzaren bila egindako ahalegin guztiak alferrikakoak izan zirela agerian utziz. Zhifu uhartean betiko bizitzaren elixirra topatuko zuelakoan, hainbat espedizio bidali zituen Penglai mendi mitikoaren bila eta bera ere hirutan saiatu...

Sanferminak 1978-2015, duintasunaren itzulera

1978ko Sanferminetako istiluetan poliziak hildako Germán Rodríguezen omenaldian Iruñeko udal gobernuko ordezkariak izango dira lehen aldiz.

Horrelakoak ziren Iruņeko Sanferminak 1928an

Euskal Filmotekaren bideo honetan argi ikusten da nola ospetzen zituzten iruindarrek 1928ko sanferminak. Txuri-gorria oraindik festan barreiatu gabe, gaur egun ikusten ditugun ekitaldiak ziren festaren oinarri orduan ere, hori bai, askoz jende gutxigorekin.  

Manuela Carmenak Madrilgo kaleetako izen frankistak ezabatuko ditu

Espainiako hiriburuko udalak Memoria Historikoaren Legea bete nahi du, hiritar eta udal taldeek osatutako “prozesu parte hartzaile” baten bidez 170 kaleren izenak aldatuz.

Sanferminetan hiru izen (red is gorria Irunean)

Ahoskatzen ez dituzten hiru izen besterik ez: Juan Etxepare, Germán Rodríguez, Nagore Lafagge.

Uztailaren 4a, AEBen Independentzia Egun atzeratua

Filadelfia (AEB), 1776ko uztailaren 4a. Hamahiru Koloniek Britainiar Inperioarekiko independentzia deklarazioa sinatu zuten, ustez. Eta uste horretan oinarrituta, urtero, uztailaren 4an, estatubatuarrek Independentzia Eguna ospatzen dute, su festen, beisbol partiden, desfileen eta bestelako...

"Kubako bizimodu normala egin dut hemen naizenetik"

Behin edo behin, mezu kriptikoa postontzian: “Emakume bat dago hemengo Asociación Vasco-Navarra de Beneficencia-n, familiako historia interesgarria duena: Concepción Mañaricúa Lezamiz (Durango, 1921), gerrako exiliatua, ja nahiko zaharra”. Habanan da emakumea.

Nafarroa 1515, bost mende erabaki gabe

Gaztelak Nafarroako erreinua militarki konkistatu ondoren, juridikoki anexionatu zuela 500 urte igaro dira. Urtero egiten den Noaingo martxan oso presente eduki zuten data hori.
Multimedia

2015-08-05  |  Historia

Igartubeiti Baserri Museoa

Ezkio-Itsason dagoen XVI. mendeko tolare baserriari buruzko erreportajea, ETBko Sustraiak programan emititutakoa.

2015-08-03  |  Historia

Albaola: XVI.mendeko San Juan itsasontzia eraikitzen

Donostia 2016en karietara, XVI. mendeko San Juan euskal baleontzia berreraikitzen ari da Pasaiako Albaola Itsas Kultur Faktoria. Museoko teknikari Mikel Leozen eskutik 1563an Pasaian eraiki eta Ternuako bidea hartu zuen baleontziaren historia ezagutu dugu.

2015-07-24  |  Historia

Ezkutuko amandrea

Lekeition eta Euskal Herrian ezkutuan izan diren amandreak argitara ateratzeko asmoz egindako lana. 26 emakumeren bizipenetan oinarrituta, XX.mendean emakumearen bizimodua zer nolakoa zen azaltzen dute.

2015-07-23  |  Historia

Arkeologia ondarea

Carlos Olaetxearen hitzaldia arkeologia ondareari buruz, Kultura Saretzen egistamoaren barnean.

2015-05-29  |  Historia

Herriaren bihotza

Baserria duela 500 urtetik hona euskal herritarren identitate ikurra izan da. Dokumentalak belaunaldi anitzetako baserritarren bizipenak biltzen ditu. Ideia: Koldo San Sebastian eta Natxo Escobar Gidoia: Koldo San Sebastian, Natxo Escobar eta Alberto Santana Ekoizpena Ander San...

2015-05-15  |  Historia

GURS: Euskaldunen infernua 70 urteren ostean

Gurs, Espainiako II. Errepublikaren galeraren ostean Frantzian errefuxiatu ziren euskaldunentzat eraiki zuten "harrera lekua" izan zen. Irekita egon zen 6 urteetan 6.500 euskaldun pasa ziren handik. Bere sorreratik 70 urte betetzen diren honetan, Gurseko presoen zuzeneko testigantza...

2015-05-11  |  Historia

Zirardamendi (1936) Testuinguru historikoa eta Giza Eskubideen urraketa

Hizlariak: Historia garaikidean doktore Iosu Chueca,  historian lizentziatu Iñaki Goiogana eta geografía eta historian lizentziatu Lourdes Herrasti. Antolatzailea: Elgoibarko Udala

2015-05-08  |  Historia

Xabiertxo liburuak 90 urte

1925ean sortu zen testuliburua, gerra garaian debekatuta egon zen, eta testuliburu ia bakarra izan zen 50eko hamarkadan isilpean sortu ziren ikastoletan. Xabiertxo liburu mitikoaren historia eta istorioari buruzko lana da. Iturria: Eitb.tv

2015-05-05  |  Historia

200 urteko hiria (paseo bat Donostian barrena)

Donostian izandako arkitektura garai eta mugimendu nagusiak, kronologikoki aurkeztuta, gaur egungo hirian zehar egindako ibilbidearen bitartez. Egilea: Imanol Sorazu (COAVN-ren Gipuzkoako delegaritzaren laguntzarekin)

2015-04-30  |  Historia

Asmamena eta dotorezia antzinako alfabeto afrikarretan

Alfabeto sinpleetatik hasi eta ezkutuko hizkuntza sinbolikoetara, Afrikan idatzizko komunikaziorako dauden ezin konta ahala modu azaltzen dizkigu Saki Mafundikwa diseinatzaile grafikoak. Idatzizko hitz eta sinboloetan oinarritutako historia eta ondarea azpimarratzen ditu.

2015-01-27  |  Historia

Eneko Bidegain - Ahoan bilorik gabe

Eneko Bidegain kazetaria, irakaslea, idazlea eta bertso epailea da. Herria astekariak, Euskal Irratiak, Hitzak, Kazeta.infok eta Kanaldudek elkarlanean egindako hileroko saioa da «Ahoan bilorik gabe».

2015-01-16  |  Historia

Mikel Laboa 1934-2008

Mikel Laboaren bizitza eta obra jasotzen dituen dokumentala. Bi zatitan banatua, lehenbizikoan Mikel Laboa bera mintzo da bere bizitza eta obrari buruz. 1978. urtean Herri Irratian egin zizkioten elkarrizketetan oinarritua. Bigarrenean, batez ere, bere ingurukoek hitz egiten dute Laboari buruz....

2014-12-14  |  Historia

1936ko gerraz Gabirian

1936ko gerrari buruzko hitzaldia Gabirian gudari ibilitako herritarrekin. Irudiak: Gattiken Produkzioak

2014-11-07  |  Historia

Euskara, ospela eta egutera

Euskal Memoria Fundazioak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak ekoizturiko bideoa. Hizkuntza zapalkuntza eta euskararen kateari eusteko mugimendu herritar zabala ditu ardatz.

2014-10-21  |  Historia

Eliza(k) eta Nafarroaren konkista

Hizkunek antolatutako Roldan Jimenoren hitzaldia Zaldiko Maldiko elkartean, Iruñean 2012ko urriaren 17an.

2014-08-25  |  Historia

Euskal eredu matrilineala

Mari Carmen Basterretxearen hitzaldia Udako Unibertsitate Bolibartarrean.

2014-08-14  |  Historia

Ipar Nafarroaz

Halip Lartiga Bizkarrotzeko irakasleak Ipar Baskoniaz edo Ipar Nafarroaz eman zuen klasea Bolibarko Uda Unibertsitatean 2012. urtean. Labriteko irakasleak agerian utzi zuen Ipar Nafarroako eskualde gaskoinen hizkuntz problematika azken mendeetan. Iturria: Udako Unibertsitate Bolibartarra

2014-08-12  |  Historia

Gipuzkoa historian sartzen da: erromatar konkista eta integraziorako bideak

EHUn historian lizentziatu Denis Alvarez Perez-Sostoaren hitzaldia.

2014-08-11  |  Historia

Euskal mendizaletasuna frankismoaren garaian 1939-1960

Donostiako Bagera elkarteak antolatutako hitzaldia, Antxon Iturrizaren eskutik.

2014-06-30  |  Historia

Alardea, orden sozial baten ispilua

Irun eta Hondarribiako alardeen jatorriari eta historiari buruzko erreportajea. Egilea: Baxter and Rojos

2014-06-16  |  Historia

Frankismoak atxilotutako emakumeen testigantzak

Frankismo garaiko Ordena Publikoaren Auzitegiaren bortizkeria eta errepresioa jasan zuten emakumeei Urrezko Domina eman die Gipuzkoako Foru Aldundiak, aitortza moduan. Egoera horretatik pasatako hiru emakume zaldibiarren testigantzak bildu ditu GoiBerri aldizkariak.

2014-06-13  |  Historia

Ehorzketak Gipuzkoako Metal Aroan

Historian doktore eta EHUko irakasle titular Jose Antonio Mujika Alustizaren hitzaldia. Azken urteotan, batez ere Aralarren edota bere inguruan(Ondarre, Beaskin, Aitxu, etab.), egin diren indusketa arkeologikoek informazio berria eskaini digute hilobiratzeaz eta garai horretako gizartean gertatu...
Gehiago kargatu

Kazetaritza independentea eta profesionala egiten dugu, euskaraz eta euskaldunontzat.

HARPIDETU ORAIN


AmetzagaiÃąa Argia Antza iametza Adur Luditoys