Burgostik Pasaiara itzainen atzetik

Burgos, Errioxa, Araba, Nafarroa eta Gipuzkoan barrena heldu dira Pasai San Pedrora bike eta alkitran upelez betetako hiru gurdiak. Desagertzeko zorian dauden idi eta mendi-behiek (200 ale baino ez dira geratzen) tiratuta osatu dute ibilbidea, duela zenbait mende egiten zen bezala. Aurretik itzainak eta atzean hamaika lagun zutela sartu ziren hilaren 19an Albaolaren eraikinera. Han eraikitzen ari diren XVI. mendeko San Juan baleontziaren erreplika zuten zain.

Lurrikarak atzemateko, dragoiak

Luoyang (Txina), K.o. 132. Zhang Heng (78-139) kartografo, matematikari, astronomo, margolari eta idazleak lurrikarak antzemateko gailu bat aurkeztu zuen Ekialdeko Han dinastiaren gorte inperialean, sismografo modernoak asmatu baino 1.700 urte lehenago (Milne, Ewing eta Grayk Japonian garatuak,...

Atzoko, gaurko eta biharko Gasteiz euskalduna ezagutzen

Euskara aspaldi desagertu zela Gasteizen, oraindik ere askotxoren ustea da. Lekukotzek garbi adierazten dute ez dela hala. Geu elkarteak ibilaldi gidatuak eskaintzen ditu, euskaraz eta gaztelaniaz, Gasteiz eta euskararen arteko lotura etenik gabea azaltzeko. Urri bukaeran Afrika iparraldeko darija hizkuntzan ere egingo dute ibilbidea.

Girl Scouts, MI5en zerbitzura

Lehen Mundu Gerra amaierako desklasifikatutako txosten baten arabera, 1914tik 1918ra 90 girl scoutek Erresuma Batuko Segurtasun Zerbitzuarentzat lanean aritu ziren, informazio sekretua pasatzen. Batez beste, neskatoek astean 50 penny jasotzen zituzten mezulari lanak egitearen truke; MI5eko...

'Oroimenaren txangoa', Argia Egunean

Ondarroatik Saturraranera joan-etorrian, lehen eskutik ezagutuko ditugu 1936ko Gerrako hainbat pasarte harrigarriren agertokiak, Ondarroako Historia Zaleak elkarteko kideen laguntzarekin.

Fernandez Diaz "pertsona non grata" izendatzeko eskatuko du Asiron Iruņeko alkateak

"Bada Gerra Zibila 40 urte, edo ez dakit zenbat urte, geroago irabazi nahi duenik, 1939an bukatu zen arren", esan zuen Espainiako Barne ministroak; "oso larria" da hori, Asironen aburuz.

36ko errepresaliatuei omenaldiak egingo dizkiete Azkoienen eta Azpeitian

Larunbatean izanen da, Azkoienen, Oroimenaren Aldeko Emakumeak elkarteak antolatuta. Beraien facebook orrian ikus daiteke egitaraua osorik.  

Mola eta Sanjurjoren gorpuzkiak ateratzearen kontra bozkatu dute UPNk eta PPk

Asironen aurka eta hezurrak ateratzearen kontra egindako pintaketak gaitzetsi ditu parlamentuak aho batez.

Pintaketa faxista gehiago egin dituzte Iruņerrian

Elkarretaratzea egin zuten Iruñeko udal plazan larunbatean, Euskal Herria faxismo eta arrazakeriaren aurka lelopean.

Suak piztu al zuen tuberkulosia?

Duela 400.000 urte inguru Homo erectus-ek sua kontrolatzea lortu zuen lehenengoz eta giza eboluzioan berebiziko garrantzia izan zuen gertaera horrek lotura zuzena izan lezake tuberkulosiarekin, New South Wales (Australia) Unibertsitateko Rebecca Chisholm eta Mark Tanaka biologoen hipotesiaren...

1.500 kilometro, metro baten bila

Paris, 1792ko ekainaren 24a. Oraindik iraultza giroan, hainbat gurdiz osatutako bi espedizio Frantziako hiriburutik abiatu ziren elkarren kontrako noranzkoan. Bata Bartzelonara bidean zihoan, besteak Dunkerke zuen jomuga. Biek zuten helburu bera: mundua neurtzea. Hilabete batzuk lehenago,...

36ko Gerran hildako Sagardia Goņi sendiaren hezurrak aurkitu dituzte Legarreako leizean

Juana Josefa Goñi eta haren sei seme-alabaren hezurrak aurkitu ditu Aranzadik Malerrekako bailarako putzu batean, Nafarroan. Gazteluko etxetik ihes egin eta mendian ezkutatuta zen Goñi (haurdun) seme-alabekin, 1936ko abuztuan, hil eta lurperatu zituzten arte.

Suntsipenarekin batera, jogurta

Danubio, 432. Hunoek, Roa erregea buru, ibaia zeharkatu zuten. Urte batzuk geroago, Atila errege zutela, 451. urtean, Galian sartu ziren eta, handik urtebetera, Erromaraino ere iritsi ziren. Asiako herri nomada hondamenaren eta basakeriaren sinonimo izan da beti; Atilaren zaldia igarotzen zen...

Ibilgailu korazatu sekretuaren izena

Lehen Mundu Gerran britainiar armadak proiektu sekretua jarri zuen martxan lurreko lehen motordun ibilgailu korazatuak egiteko. Baina batetik bestera eramaten zituzten burdin pieza handiak gordetzea ez zen erraza eta, horregatik, erregai deposituak edo tangak (ingelesez, tank) egiteko xaflak zirela...

Mitoak estalitako jardun intelektuala

30 urte pasa dira 1986ko irailaren 10ean ETAk Dolores Gonzalez Katarain, Yoyes hil zuenetik eta geroztik asko idatzi da haren ibilbide politikoaz eta pertsonalaz; gutxiago akaso, eta zoritxarrez, haren jakin-min intelektualez. Idatzita utzi zituen egunerokoetan oinarrituta, bere irakurketetara hurbilduko gara.

Alkerdi koben ondoan dagoen meatzeko lanak behin betiko geratzeko eskatu du Aranzadik

Zientzia elkartearen ustez haitzuloan historiaurreko aztarna gehiago aurkitzeko “aukera handiak” daude eta eremu osoa babestu behar da.

'Gernika': 37ko bonbardaketari buruzko lehen fikziozko filma ostiralean estreinatuko dute

Irailaren 9an estreinatuko da “Gernika”, Koldo Serra zinemagile bilbotarraren filma. Malagako Zinemaldian egon zen ikusgai lehenengoz eta irailaren 7an izan da aurrestreinaldia Bilboko Guggenheim museoan. Euskal Herrian dago kokatua eta Teresa (Maria Valverde) eta Henryren (James D’Arcy) arteko maitasun istorioa du ardatz. Pelikularen amaieran Alemania naziko aire indarrek 1937ko apirilaren 26an abiarazitako bonbardaketa da protagonista, ia 20 minutuz.

Molaren eta Sanjurjoren aldeko altxamendua

Burua altxatuko balute, Emilio Molak eta Jose Sanjurjok pozik egoteko arrazoiak edukiko lituzkete, XXI. mendean, 2016 urtean jasotzen ari diren sostengua ikusita. 1936ko altxamendu faxistaren bi buruon gorpuzkiak Eroritakoen Monumentuko kriptatik aterako dituela iragarri du Iruñeko Udalak. Eta iragarpenak bi militar frankiston aldeko hainbat erreakzio eragin ditu. Molaren eta Sanjurjoren aldeko altxamendua.

Auzolana eta lehia nahasten direnean

Igoin mendiaren magalean bildu dira denak urtero bezala. Ilun-bistan atera dira, bakoitza bere baserritik. Oinez egin dute bertarako bidea, batzuentzat ordutako bide luzea. Eguna argitzen ari du eta tentsioa sumatzen da. Han daude denak orain. Zain. Igitaia eskuan hartuta, maldan gora dagoen landazainari begira. Adi. Bat-batean, landazainak besoa altxa eta argi bat atera da zerurantz. Etxafuegoa iraileko zeru gorrituan lehertu da. Puskatu da isiltasuna. Igoin-sasiko hariztiaren azpian igitai hotsa baino ez da entzuten. Zeinek iñistor edo garo gehiago ebakiko ariko dira ilundu arte. Hasi da aurtengo Harrapazka Eguna!

Pertsonaia gordea oholtzan

XVII. mendea. Donostiako domingotarren komentutik ihes egin du nerabeak, bizilekua kartzela zaiolako. Badoa Amerikara, Espainiako erregearen alde borrokatzera, bertako herritarrak zapaltzera. Hogeitaka urte egingo ditu Mundu Berrian ezpata dantzatzen. Ez da, ez, gizona, emakumea baizik. Jada ez da ordea Katalina Erauso, gizon jantzietan Frantzisko Loiola da donostiar abenturazalea. Aurpegi askoko pertsonaia polemikoa, etxean baino kanpoan ezagunagoa, pastoralera ekarri dute. Baionako saioaren ondoren, Donostian eta Donibane Garazin antzeztuko dute.

Helmugara iritsi ez ziren 50 gutunak

1757ko apirilaren 4a, Baionatik Kanadako Louisbourg-era abiatu da Le Dauphin itsasontzia. Frantzia eta Ingalaterraren arteko gerra eta, laugarren egunean, itsaso handian, lau ontzi ingelesen mende da Le Dauphin. Portsmouthera eraman dute ontzia, eskifaiarekin batera. Ondasun guztiak kendu dizkiete. Tartean, euskaraz idatziriko 50 eskutitz: Lapurdum agerkarian ikusi dute argia.

'Katalina de Erauso' pastorala irailaren 3an Donostiako Victoria Eugenian

Bigarren saioa izango da irailaren 3koa. Ekaina hasieran Baionan estreinatu zen Katalina de Erauso pastorala. 3.000 lagunetik gora izan ziren orduan. Irailaren 3an, Donostiako Victoria Eugenia antzokian, dezentez gutxiago sartuko dira. Baionako saioa nahikoa ez eta jendeak Ipar Euskal Herriko barnealdean saioren bat egitea eskatu duenez, irailaren 10ean Donibane Garazin hirugarren aldiz eskainiko dute pastorala. Maite Berrogain egileak pertsonaia ezezaguna eta aurpegi askokoa aukeratu du oholtzarako. ARGIAk Katalina de Erauso pastoralari buruzko erreportajea kaleratu du aste honetan.  

Historia Playmobileko 60 gizon-figuren bidez kontatuta

Planeta De Agostini argitaletxeak 60 liburutan kontatu du Historia. Liburu bakoitzari Playmobileko figura bat lotu dio. Denak dira gizonezkoak. Argitaletxearen kanpaina bi partikularrek salatu dute eta Valentziako Gobernuko Berdintasun Sailak idatzia bidali dio Playmobili.

Paleolito garaiko grabatu berriak aurkitu dituzte Urdazubiko Alkerdi lezeetan

Orain artean ezezagunak ziren eta Nafarroan aurkitutako zaharrenak lirateke. Hori dela eta, Aranzadik leize ondoko harrobiko jarduerarekin ez jarraitzea gomendatu du.

"Asiron, ausartu zaitez bizirik daudenekin"

Joseba Asiron Iruñeko alkatearen kontrako pintada mehatxugarriak egin dituzte hiriburuko hainbat tokitan, Mola eta Sanjurjoren gorpuzkinak deshobiratuko dituztela jakin eta hurrengo egunean.

A character hidden on stage

During the 17th century, an adolescent runs away from the Dominican convent in Donostia because it feels like a prison. Going to America, the adolescent fights for the king of Spain and oppresses the local people; spends decades shaking a sword around in the New World. No, it is not a man: it is a woman. But she is no longer Katalina Erauso: dressed as a man, she is Frantzisko Loiola, an adventurer from Donostia. A polemical, multifaceted personality, better known abroad than at home; but now there is a Pastoral about her.  After Baiona, it is now going to be performed in Donostia and in Donibane Garazi.

Mola eta Sanjurjoren gorpuzkiak aterako dituzte Iruņeko Eroritakoen monumentuko kriptatik

Paco Etxeberria forentseak zuzenduko du zortzi hobiren irekiera, Mola eta Sanjurjo kolpistenak barne, Iruñeko Udalaren ekimenez. Gorpuzkiak senideen esku utziko dituzte.

[Grafikoa] Hobi komunak eta auzo lotsa

Derrigortuta desagertutakoen Nazioarteko Eguna den honetan, beste behin gogorarazi behar dugu auzo lotsa ematen duen datu bat: Espainia da, Kanbodiaren ondoren, induskatu gabeko hobi komun gehien dituen estatua. Eta hezurrez betetako lurrean ezin da egia eta justiziarentzako zimendurik jarri.

Frankismoko giza eskubideen urraketei buruzko 152 txosten ireki ditu Iruņeko Memoriaren bulegoak

Iruñean 36ko Gerran errepresioa jasan zuten 92 lagunen lekukotzak bildu ditu eta gai berari lotutako 2.300 dokumentu digitalizatu ditu. Orain salaketak aurkeztuko dituen aztertuko du Iruñeko Udalak.

Arriskuan daude Urdazubiko leizeetako historiaurreko grabatuak, harrobi bateko obren erruz

SOS Alkerdi, Urdazubiko ondarea babesteko plataformak Berroberria, Alkerdi eta Zelaieta inguruko leize babestuetan gertatzen ari dena ezagutarazi du. Gune horretan dago gaur arte ezagutzen den Nafarroako labar arte paleolitikoaren kokaera bakarra. Haien gainean harrobi bat dago; hainbat lege prozedura urratuz, 2013an Nafarroako Gobernuak 30 urterako luzatu zuena.
Multimedia

2016-09-23  |  Historia

Maitia nun zira?

Euskal kultur erakundea eta Mondragon Unibertsitatearen arteko partaidetzari esker, Aretxabaletako Ikus-entzun komunikazioko Elena Canas eta Ainara Menoyo ikasleek, Lehen Mundu Gerra garaiko Alemaniako esparruetako euskal presoen grabaketak ikertu dituzte. Audio grabazioen historia eta testuingurua...

2016-07-22  |  Historia

Gerra zibila Otxandion

Lan honek Otxandion 1936ko gerrak izan zituen ondorioak jasotzen ditu. Otxandio errepublikazaleen kontrolpean mantendu zen tartea zein matxinoen eskuetan geratzean gertaturikoak lantzen dira. Arreta berezia jarri zaio herriak 1936ko uztailaren 22an sufritu zuen bonbardaketari, hildako otxandioarrak...

2016-07-14  |  Historia

1615eko euskaldunen sarraskia Islandian

Albaolako kide Xabier Alberdi Lonbideren hitzaldia, Gipuzkoako Historialari Elkartea eta Koldo Mitxelena Kulturuneak antolatuta (2016-06-07).

2016-06-29  |  Historia

Gure arbasoen itsas bidetik

Ziburuko larzabal kolegioko ikasleen "San Juan" proiektua da. Albaola proiektuaren eskutik, itsasoak eskaintzen dituen arlo desberdinak landu dituzte : bidaia, bale ehiza, ontzien eraikuntza eta historia. Lau urtetako proiektuaren laburpena eskaintzen du lan honek, ikasle, irakasle eta...

2016-05-05  |  Historia

Oma: Sekretuz beteriko basoa

Historia beti garaileek idatzi dute. Nahikoa al da gezur bat euskal historia guztia kolokan jartzeko? Zer gertatzen da aberriaren sustraiak kolokan jartzen badira?

2016-04-29  |  Historia

Plus Ultra, frankismoaren arrastoak

Dokumentalak parez pare jartzen dizkigu arkitektura historikoa eta artistikoa eta ohorea, eskubideak eta errespetua. Bilboko Plaza Biribilean Espainiako Ogasunak duen eraikineko armarria hartu dute oinarri frankismo garaiko ikurrez hitz egiteko. Zuzendaritza: Oihane Garcia Errealizazioa eta...

2016-03-08  |  Historia

Euskal emazteen presentzia Aro Modernoan

"Emazteak, orokorrean, ez dauka tokirik historia handian, gizonek idatzitako historian. Euskal emazteak oraindik gutiago, euskaldunek ez baitugu gure herriaren historia moldatu, aski “agrafo” izan garelako". Jose Antonio Azpiazu historialariaren hitzak dira Baionako euskal...

2016-03-04  |  Historia

Amaren izenean

1937tik 1944ra bitartean Saturraraneko balnearioan emakumeen kartzela izan zen, bertan, 4.000 emakume izan ziren preso. 4.000 horietatik, 56 ume eta 116 emakume zendu ziren, tartean Margaritaren ama. Magarita Garcia kartzelan izan zela ez du gogoratzen, baina bere ama hil arte hor egon zen. Baina,...

2016-02-23  |  Historia

Barruko arrastuak

Frankismo garaitik gaur egunera arte atxilotu dituzten herritarren tortura testigantzak batu ditu Oñatiko Euskal Memoria taldeak, Barruko Arrastuak dokumentalean. Garai ezberdinetan eta indar polizial ezberdinen eskutik bizitakoak biltzen ditu lanak. Lehen pertsonan, torturak barruan utzi...

2016-02-03  |  Historia

Euskahaldunen edabe magikoa 2015

Hirugarren mailako MEEK ikasleek egindako fikziozko erreportajea da. Ikasleak aktore bilakatuta, tartean hizlari batzuek parte hartzen dute: Miren Artetxe bertsolaria, Eneko Bidegain kazetaria eta Xamar soziolinguista.

2016-01-29  |  Historia

Gerrako garrak Oņatin

Egia, justizia eta nolabaiteko kalte-ordaina bilatu nahian, behar baino denbora gehiago isilpean gorde behar izan direnak plazaratuz, eta jende askoren laguntzari eta adierazpenei esker, dokumental hau argitaratu dute. Horrelakorik berriz gerta ez dadin, urratsa izango delakoan.

2016-01-22  |  Historia

Malko Gorriak - Gerra Zibila Aretxabaletan

Bigarren Errepublikatik 1936ko gerra bukaera arteko tartean, hainbat gai landu dute: Errepublikaren sorrera , 1934ko urriko iraultza, gerra hasiera eta Defentsa taldearen sorrera, 1936ko irailaren 24an okupazioa Aretxabaletan, frankisten erasoaldia, frankisten errepresioa...

2016-01-15  |  Historia

Bergara 1936, gerra eta errepresioa

Euskal Herriak jasan zuen errepresioaren benetako dimentsioa inpunitatean oinarritutako eredu politiko batek ezeztatu duela ikusirik, egiaren eta justiziaren alde egindako lana da hau.

2015-11-17  |  Historia

2012ko Martxoaren hiruko eserialdia epaituko dute

2012ko martxoaren 3an, urtero bezala eta greba orokor baten bezperetan, 1976an poliziak hildako langileak gogora ekartzen duen manifestazioa egin zen Gasteizen. Manifestazioaren ostean, gazte andanak PPren eta gobernu delegaritzaordearen egoitzen parean eserialdia egin zuen. Ertzaintza gazteen...

2015-10-23  |  Historia

Kondor Legioa

1936ko gerraren egiturazko berrikuntzarik garrantzitsuenari buruzko lana: Alemania naziko aire indar berezia. Proiektuaren sustatzaileak: Andrea Heuschmid (Baskale elkartea), Klaus Armbruster (Baskale elkartea), Jose Luis Urrutia (JYT Kreaktibos) eta Txarly Marques (JYT Kreaktibos) Gidoia...

2015-10-16  |  Historia

Gernika Batailoia. Askatasunaren ametsa 1945-2015

Faxismoaren kontra borroka egin zuen euskal unitate militarraren historia. Kontakizuna 2015eko apirilean hasten da, 70 urte lehenago Pointe Graveko batailan Frantzia Medoc-ean, Burdeosen askatasunerako puntu estrategikoa, naziengandik askatzen lagundu zuten haiei eginiko omenaldian. (Bideoak...

2015-10-02  |  Historia

Egia, itzaletik argira

Jose Benito Mujika Xenki-ren eta Mikel Martinez de Murgia Murgi-ren hilketaren egia «itzaletik argira» ekarri nahi izan du Egiari Zor Fundazioak Lekeition antolatutako hitzaldian.  

2015-10-02  |  Historia

40/24 Txiki eta Otaegiren ondarea

Frankismoaren azken fusilatuen inguruko lana: Zarauzko Juan Paredes 'Txiki' eta Angel Otaegi nuarbearra. Haien hilketaren 40. urteurrenaren harira, Xabier Madariagak gidatutako eta Ander Iriartek zuzendutako lana da. (Bideoak webguneetan txertatzeko ETBk eskaintzen duen kodeak batzuetan...

2015-09-25  |  Historia

Atzoko enborrak, gaurko ezpalak

Franskismotik gaur egunera arteko bilakaerari buruzko lan da, hainbat emakumeren testigantzetan oinarrituta: Rufina Olasagasti, Pilar Antsoategi, Garbiñe Biurrun, Ino Galparsoro, Nekane Auzmendi eta Merche Agundez.

2015-09-11  |  Historia

Goazen gudari danok

Dokumental honek, 1936. urteko Zirardamendiko batailaren nondik-norakoak kontatzen ditu, eta historian gertaerak hark izan duen garrantzia aztertzen du. Ekoizleak: Baleuko S.L. Iraupena: 62 min. Estreinaldi data: 2014-09-18 Zuzendaria: Iban Gonzalez Gidoilaria: Lorea Perez de Albeniz,...

2015-09-10  |  Historia

Meatzeko miaketak: Erromatarren lekuko

Nafarroa Behereko Banka eskualdeko Meatzeko lepoan miaketa lanetan ari da Eusko Arkeologia elkartea 2012az geroztik. Lehen arrastoen arabera, kobre meategi bat izan da antikitate garaian 1.200 metrotako mendi tontorrean. Kanaldudek galeriaren barnean sartzeko plazerra izan du Gilles Parent Eusko...

2015-08-05  |  Historia

Igartubeiti Baserri Museoa

Ezkio-Itsason dagoen XVI. mendeko tolare baserriari buruzko erreportajea, ETBko Sustraiak programan emititutakoa.
Gehiago kargatu

Kazetaritza independentea eta profesionala egiten dugu, euskaraz eta euskaldunontzat.

HARPIDETU ORAIN


AmetzagaiÃąa Argia Antza iametza Adur Luditoys