Naziek sutan kiskaltzeko bezain bakezale ziren nobelak

Lehen Mundu Gerrak zauri handi bat utzi zuen Alemaniako gizartean, eta tabu bat: porrota. Horren inguruan zenbait “mito” sortu ziren –batez ere, Alemania su zelaian ez, diplomazian traizioz garaitua izan zela zioena–, baina porrot belikoa literaturan saihestu beharreko gaia zen. Gerra ez, ordea. Weimar errepublika gerratik sortu zen, eta, iragan hurbilari edota sistema politiko berriari zentzua eman edo kendu nahian, gerraren gaineko eztabaida eta interpretazioa borrokagune bihurtu zen Lehen Mundu Gerra akitu zenetik nazismoaren garaipenera doazen urteetan. Borroka ideologiko eta estetiko hori literaturan gertatu zen, batez ere.

Independentzia buduaren eskutik

Bois-Caiman (Haiti), 1791ko abuztuaren 14a. Hainbat esklabo bildu ziren budu zeremonia batean, Dutty Boukman houngan edo apaiza buru zutela. Animalia bat sakrifikatu eta juramentu bat egin omen zuten, eta Boukmanek frantziar zapaltzaileen aurka altxatzeko deia egin zien, mugimenduko buruzagiak...

Il derby della capitale

Erroman derbiak dena konkistatzen du, bi taldeeetako jarraitzaileek urteko egunik zoragarri edo gogorrena bezala deskribatzen dute.

Plaza bati Yolanda Gonzalezen izena emateko konpromisoa hartu dute Bilbon

Eneko Herran Deustuko Erriberako auzokideak hitza hartu zuen atzoko Bilboko Udalbatzan, eta auzoko plaza bati Yolanda Gonzalez izena ematea eskatu zuen, "memoriaren eta erreparazioaren izenean".

Euskal kortsarioen uhartea

Pilier uhartea (Frantzia), 1172. Buzayko abadiako monjeek beste abadia bat eraikitzea erabaki zuten Loira ibaiaren estuarioko lau hektareako lur zatitxoan. Irla txiki eta bakartuak zistertarrek bilatzen zituzten soiltasuna eta austeritatea eskaintzen zituen. Baina nonbait, Pilierrek zorrotzegi...

Sestaoko industria, Morfeoren besoetara berriz?

Historia ahazten duen herriak, hura errepikatzeko arriskua omen du. Sestaon desindustrializazioaren mamua berriz ere itzuli denean, Balbcok & Wilcox zenaren instalazio abandonatuen irudiok ez dute inor hotz utziko.

PPk arbuiatu egin du Lluis Llach Gasteizko seme kuttun izendatzea

PPk azaldu duenez, Lluis Lachek ez du “inongo loturarik” hiriarekin. Kantautore katalanak Campanades a morts abestia sortu zuen, martxoaren 3ko biktimen oroimenez.

Lluis Llach musikaria Gasteizko seme kuttun izendatzea proposatu dute

Hiri ekimena aurkeztu dute musikari kataluniarrak 1976ko martxoaren 3ko biktimekiko erakutsi izan duen elkartasuna eskertzeko.

Fornikazioa: arkupean egiten dena

Fornix hitzak arku edo ganga esan nahi du latinez. Egun, garuneko eta baginako zati banari hala esaten zaie, forma hori dutelako, hain zuzen. Antzinako Erroman prostitutak zubien, kalezuloen eta bestelako eraikinen arkupeetan bildu ohi ziren. Eta denborarekin burdelei ere fornix esan zieten....

Kraftwerk taldearen lehen kontzertua: etorkizuna 1970ean hasi zen

Goiko bideo hori momentu historiko batek utzi zuen lekukotza bakanetako bat da: Open Culture webguneak dioena egia bada, Kraftwerk taldearen lehenbiziko kontzertuaren grabazioa ikus dezakezue osorik.

Martiodako dorrea, harriz harri

Arabako Hurtado de Mendozatarren dorretxearen egoera kaskarrak kezka sortu du. Ondare Babesa arkeologia enpresak argazki bidez dokumentatu du Erdi Aroko eraikin historikoa.

Gaikako zabor bilketa Erroman

Erroma, K.a. 600. Tradizioaren arabera, Tarkinio I.a erregearen aginduz, ingeniari etruriarrak Cloaca Maxima eraikitzen hasi ziren, mendetan hiria garbixeago mantenduko zuen estolderia sistema. Eta hala ere, Erroma oso hiri zikina zen. Etxeetako zaborra, animalien gorotzak eta gorpuzkiak, eta...

"XVI. mendean, Nafarroan, emakumeok eskubidetan zertxobait aurrerago geunden beste herriekiko"

Aro Modernoaren hasieratik hona zein izan diren feminitatearen idealak eta ordenamendu horretatik kanpo bizi izan diren emakumeek pairatu dituzten doktrinatze eta zigorrak aztertzen ditu Amaia Nausiak. 

Islandia eta euskal baleazaleak: iraganera bidaia hamabost argazkitan

Islandian oraindik geratzen da euskal baleazaleen aztarnarik, baita duela 400 urteko triskantzaren oroimenik ere. Bertako buruzagi baten aginduz hil zituzten hainbat arrantzale euskaldun, eta erreportaje honetan kontatu dizugu gertaturikoa. Argazkion bidez iraganean atzera egin eta irla hartan barrena bidaiatzeko proposamena duzu oraingoa.

Nicasio Landaren mantala

Iruñea, 1830eko urriaren 11. Nicasio Landa jaio zen. Landak medikuntza ikasketak egin zituen; 1854an atera zuen lizentzia eta bi urte geroago doktoratu zen Madrilgo Unibertsitatean. Epidemiologo lan nabarmena egin zuen XIX. mendearen erdialdeko kolera pandemiak geldiarazten. Askotariko gaiak...

Euskal baleazaleen lorratzean

1615ean Islandiara balea ehizatzera joandako euskaldunak sarraskitu zituzten bertako buruzagi baten aginduz. Lau mende geroago lurralde horietan barna bidaia egin du ARGIAk. Euskal baleazaleek uharte hartan izandako presentzia garrantzitsua bertatik bertara ezagutzeaz gain, jabetu gara gertaera haiek utzitako arrastoak ez direla oraindik urtu.

Erasotako monolitoak konponduko ditu Nafarroa Bizirik-ek: “Memoria ez da zerra batekin mozten”

Nafarroako Erresumako gaztelu sinbolikoetan zeuden eta erasoak izan diren monolitoak konponduko dituela adierazi du Nafarroa Bizirik kolektiboak. Horretarako erasoengatik kalteturiko udalekin batera dirua biltzeari ekingo diote. Monolito bakoitza konpontzeak 1.000 eta 2.000 euro inguruko kostua izan dezakeela aurreikusi dute.

Euskarazko lehen soinuak

Hurrengo lerroetan, fonografoaren sorreratik Lehenengo Mundu Gerrara bitarteko aldian Euskal Herrian nahiz Euskal Herritik kanpo egindako euskarazko grabazioez eta euskal folklorearen grabazio musikalez jardungo dut; alegia, 1877tik 1917ra bitartekoez. Bidean desagertu diren grabazioak aipatu gabe utziko ditut, arreta gaur egun ditugunetan jarriz.

Duela 5.000 urteko haurtzaindegia

Irak, 1930eko hamarkada. Irango mugan ia, Diyalah ibaitik hurbil, Eshnunna sumertar hiriaren arrastoak induskatzen hasi ziren, Chicagoko Unibertsitateko Ekialdeko Institutuaren gidaritzapean. Sumertar arrastoak nahasita aurkitu ohi dituzte, eraikinak zaharkituta zeudenean birrindu eta txintxorren...

Piramideari titulua kendu zion eraikina

Ezagun da Gizako piramidea munduko egitura artifizialik altuena izan zela luzaroan; zehazki, 3.871 urtez. Baina 1311. urtean zerrendako lehen postuan ordezkatu zuen eraikina, Lincolneko katedrala (Lincolnshire, Ingalaterra) ez da hainbestetan aipatzen. Piramideak 146 metroko garaiera du, eta...

San Joan baleontziaren erreplikak UNESCOren babesa izango du

Albaola itsas kultur faktoriaren esanetan, proiektuaren “filosofiak” erakarrita jarriko du bere zigilua munduko itsas ondareaz arduratzen den erakundeak.

Neronek tirako nizkin

Entzun egin daitekeen liburua da Sebastian Salaberriarena. Auspoako liburu asko bezala. Baina liburu honek suspentse eta erakargarritasun berezia du: kontatzen baitu 1936ko gerra aurreko pobreziaren gordina, baserriko morrontza lana, familia umezurtz baten kronika krudela eta batez ere kontatzen baitu euskaldunak “nazionalen” bandoan nola aritu ziren borrokan.

Garibaldi eta mafiaren sorrera

Sizilia, 1860. Giuseppe Garibaldik (1807-1882) eta haren mila gudariek uhartea mendean hartu eta, hala, Bi Sizilietako Erresuma deuseztatu zuten. Hau da, mila ator gorrik armada borboitar askoz indartsuagoa menderatu zuten. Halako balentria Italiaren batasunaren pasarte heroikoenetakoa izan zen...
Kontsumismoa  |  C

"Patrika beteta duen ergel bat bezala bizitzea izan zen gure eredua"

Soziologoa. Madrilgo Complutense Unibertsitateko irakaslea. Ladinamo kolektiboaren sortzaileetakoa. Bi saiakera idatzi ditu: Sociofobia, aldaketa politikoa aztertzen duena utopia digitalaren garaian; eta Capitalismo canalla, kapitalismoari buruzko historia pertsonal bat, literaturan barrena.

Zinema eta krispetak 1929an ezkondu ziren

1929ko Wall Streeteko porrotak eta ondorengo krisialdi ekonomikoak batu zituen zinema eta krispetak. Lehenago, arto lehertua kalean jateko ohitura zabaltzen ari zen, baina zinema mutua elitistegia zen oraindik, mokadu xumea aretoetan baimentzeko. Film soinudunei esker,  zinema nabarmen...

Frankismoaren krimenen kontrako kereila daraman plataformak René Cassin saria jaso du

Gasteizen egindako ekitaldian, Eusko Jaurlaritzako Bake eta Bizikidetzarako idazkaritza nagusiak giza eskubideen arloko saria eman die plataformako kideei.

Versaillesko laranjondo nafarra

Erriberri (Nafarroa), XV. mendearen hasiera. Nafarroako Karlos III.aren emazte eta Gaztelako Henrike II.aren alaba Leonor Trastamarak Citrus Bigaradia aldaerako bost laranjondo hazi erein zituen. Zergatik? Bertsio soilenak dio Karlos III.ak urte batzuk lehenago Mediterraneoko kostaldetik...

“Garaipen txiki eta ez horren txikiak izan dira, baina oraindik asko dago egiteko”

Euskararen Egunak ekimenean Hernanin antolatutako Trantsizioak argazki erakusketa gidatuan entzun genuen esaldi horrek ederki laburbiltzen du 40 urteotako ibilbidea.

Ramon Saizarbitoriak 'Lili eta biok' nobela aurkeztu du

Nobela mardul batekin itzuli da Ramon Saizarbitoria (Donostia, 1944): Lili eta biok eleberriak Faustino Iturbe psikologo ohi eta idazlearen eta Lili izeneko hamabost urteko neskaren istorioa kontatzen du.

Euskal Herritik ihesi, Errusia komunista babesleku

Valeri Kharmalov sobietarra izotz hockey jokalari ospetsua izan zen. Moskuko CSKA taldean11 liga irabazi zituen eta, 1969 eta 1979 artean, munduko 8 txapelketa irabazi zituen selekzioarekin. Ez da, ordea, hain ezaguna Kharmaloven ezizena: Patxito. Jatorri euskalduna du-eta, gerratik ihesi SESBera heldutako beste askok bezala.
Multimedia

2016-02-03  |  Historia

Euskahaldunen edabe magikoa 2015

Hirugarren mailako MEEK ikasleek egindako fikziozko erreportajea da. Ikasleak aktore bilakatuta, tartean hizlari batzuek parte hartzen dute: Miren Artetxe bertsolaria, Eneko Bidegain kazetaria eta Xamar soziolinguista.

2016-01-29  |  Historia

Gerrako garrak Oñatin

Egia, justizia eta nolabaiteko kalte-ordaina bilatu nahian, behar baino denbora gehiago isilpean gorde behar izan direnak plazaratuz, eta jende askoren laguntzari eta adierazpenei esker, dokumental hau argitaratu dute. Horrelakorik berriz gerta ez dadin, urratsa izango delakoan.

2016-01-22  |  Historia

Malko Gorriak - Gerra Zibila Aretxabaletan

Bigarren Errepublikatik 1936ko gerra bukaera arteko tartean, hainbat gai landu dute: Errepublikaren sorrera , 1934ko urriko iraultza, gerra hasiera eta Defentsa taldearen sorrera, 1936ko irailaren 24an okupazioa Aretxabaletan, frankisten erasoaldia, frankisten errepresioa...

2016-01-15  |  Historia

Bergara 1936, gerra eta errepresioa

Euskal Herriak jasan zuen errepresioaren benetako dimentsioa inpunitatean oinarritutako eredu politiko batek ezeztatu duela ikusirik, egiaren eta justiziaren alde egindako lana da hau.

2015-11-17  |  Historia

2012ko Martxoaren hiruko eserialdia epaituko dute

2012ko martxoaren 3an, urtero bezala eta greba orokor baten bezperetan, 1976an poliziak hildako langileak gogora ekartzen duen manifestazioa egin zen Gasteizen. Manifestazioaren ostean, gazte andanak PPren eta gobernu delegaritzaordearen egoitzen parean eserialdia egin zuen. Ertzaintza gazteen...

2015-10-23  |  Historia

Kondor Legioa

1936ko gerraren egiturazko berrikuntzarik garrantzitsuenari buruzko lana: Alemania naziko aire indar berezia. Proiektuaren sustatzaileak: Andrea Heuschmid (Baskale elkartea), Klaus Armbruster (Baskale elkartea), Jose Luis Urrutia (JYT Kreaktibos) eta Txarly Marques (JYT Kreaktibos) Gidoia...

2015-10-16  |  Historia

Gernika Batailoia. Askatasunaren ametsa 1945-2015

Faxismoaren kontra borroka egin zuen euskal unitate militarraren historia. Kontakizuna 2015eko apirilean hasten da, 70 urte lehenago Pointe Graveko batailan Frantzia Medoc-ean, Burdeosen askatasunerako puntu estrategikoa, naziengandik askatzen lagundu zuten haiei eginiko omenaldian. (Bideoak...

2015-10-02  |  Historia

Egia, itzaletik argira

Jose Benito Mujika Xenki-ren eta Mikel Martinez de Murgia Murgi-ren hilketaren egia «itzaletik argira» ekarri nahi izan du Egiari Zor Fundazioak Lekeition antolatutako hitzaldian.  

2015-10-02  |  Historia

40/24 Txiki eta Otaegiren ondarea

Frankismoaren azken fusilatuen inguruko lana: Zarauzko Juan Paredes 'Txiki' eta Angel Otaegi nuarbearra. Haien hilketaren 40. urteurrenaren harira, Xabier Madariagak gidatutako eta Ander Iriartek zuzendutako lana da. (Bideoak webguneetan txertatzeko ETBk eskaintzen duen kodeak batzuetan...

2015-09-25  |  Historia

Atzoko enborrak, gaurko ezpalak

Franskismotik gaur egunera arteko bilakaerari buruzko lan da, hainbat emakumeren testigantzetan oinarrituta: Rufina Olasagasti, Pilar Antsoategi, Garbiñe Biurrun, Ino Galparsoro, Nekane Auzmendi eta Merche Agundez.

2015-09-11  |  Historia

Goazen gudari danok

Dokumental honek, 1936. urteko Zirardamendiko batailaren nondik-norakoak kontatzen ditu, eta historian gertaerak hark izan duen garrantzia aztertzen du. Ekoizleak: Baleuko S.L. Iraupena: 62 min. Estreinaldi data: 2014-09-18 Zuzendaria: Iban Gonzalez Gidoilaria: Lorea Perez de Albeniz,...

2015-09-10  |  Historia

Meatzeko miaketak: Erromatarren lekuko

Nafarroa Behereko Banka eskualdeko Meatzeko lepoan miaketa lanetan ari da Eusko Arkeologia elkartea 2012az geroztik. Lehen arrastoen arabera, kobre meategi bat izan da antikitate garaian 1.200 metrotako mendi tontorrean. Kanaldudek galeriaren barnean sartzeko plazerra izan du Gilles Parent Eusko...

2015-08-05  |  Historia

Igartubeiti Baserri Museoa

Ezkio-Itsason dagoen XVI. mendeko tolare baserriari buruzko erreportajea, ETBko Sustraiak programan emititutakoa.

2015-08-03  |  Historia

Albaola: XVI.mendeko San Juan itsasontzia eraikitzen

Donostia 2016en karietara, XVI. mendeko San Juan euskal baleontzia berreraikitzen ari da Pasaiako Albaola Itsas Kultur Faktoria. Museoko teknikari Mikel Leozen eskutik 1563an Pasaian eraiki eta Ternuako bidea hartu zuen baleontziaren historia ezagutu dugu.

2015-07-24  |  Historia

Ezkutuko amandrea

Lekeition eta Euskal Herrian ezkutuan izan diren amandreak argitara ateratzeko asmoz egindako lana. 26 emakumeren bizipenetan oinarrituta, XX.mendean emakumearen bizimodua zer nolakoa zen azaltzen dute.

2015-07-23  |  Historia

Arkeologia ondarea

Carlos Olaetxearen hitzaldia arkeologia ondareari buruz, Kultura Saretzen egistamoaren barnean.

2015-05-29  |  Historia

Herriaren bihotza

Baserria duela 500 urtetik hona euskal herritarren identitate ikurra izan da. Dokumentalak belaunaldi anitzetako baserritarren bizipenak biltzen ditu. Ideia: Koldo San Sebastian eta Natxo Escobar Gidoia: Koldo San Sebastian, Natxo Escobar eta Alberto Santana Ekoizpena Ander San...

2015-05-15  |  Historia

GURS: Euskaldunen infernua 70 urteren ostean

Gurs, Espainiako II. Errepublikaren galeraren ostean Frantzian errefuxiatu ziren euskaldunentzat eraiki zuten "harrera lekua" izan zen. Irekita egon zen 6 urteetan 6.500 euskaldun pasa ziren handik. Bere sorreratik 70 urte betetzen diren honetan, Gurseko presoen zuzeneko testigantza...

2015-05-11  |  Historia

Zirardamendi (1936) Testuinguru historikoa eta Giza Eskubideen urraketa

Hizlariak: Historia garaikidean doktore Iosu Chueca,  historian lizentziatu Iñaki Goiogana eta geografía eta historian lizentziatu Lourdes Herrasti. Antolatzailea: Elgoibarko Udala

2015-05-08  |  Historia

Xabiertxo liburuak 90 urte

1925ean sortu zen testuliburua, gerra garaian debekatuta egon zen, eta testuliburu ia bakarra izan zen 50eko hamarkadan isilpean sortu ziren ikastoletan. Xabiertxo liburu mitikoaren historia eta istorioari buruzko lana da. Iturria: Eitb.tv

2015-05-05  |  Historia

200 urteko hiria (paseo bat Donostian barrena)

Donostian izandako arkitektura garai eta mugimendu nagusiak, kronologikoki aurkeztuta, gaur egungo hirian zehar egindako ibilbidearen bitartez. Egilea: Imanol Sorazu (COAVN-ren Gipuzkoako delegaritzaren laguntzarekin)

2015-04-30  |  Historia

Asmamena eta dotorezia antzinako alfabeto afrikarretan

Alfabeto sinpleetatik hasi eta ezkutuko hizkuntza sinbolikoetara, Afrikan idatzizko komunikaziorako dauden ezin konta ahala modu azaltzen dizkigu Saki Mafundikwa diseinatzaile grafikoak. Idatzizko hitz eta sinboloetan oinarritutako historia eta ondarea azpimarratzen ditu.
Gehiago kargatu

Kazetaritza independentea eta profesionala egiten dugu, euskaraz eta euskaldunontzat.

HARPIDETU ORAIN


Ametzagaiña Argia Antza iametza Adur Luditoys