Historia https://www.argia.eus eu ARGIA Historia kanaleko albisteak Mon, 20 Apr 2026 05:48:47 +0200 Mon, 20 Apr 2026 05:48:47 +0200 Historia https://www.argia.eus/template/images/argia-gardena.png https://www.argia.eus <![CDATA[Gure joko gizonak (1969)]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2959/itzaletik-argira 2026-04-15 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2959/itzaletik-argira <![CDATA[Venatrix baten irudi bakarra]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2959/venatrix-baten-irudi-bakarra 2026-04-15 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2959/venatrix-baten-irudi-bakarra Reimsen (Frantzia) aurkitutako III. mendeko mosaiko batean venatrix baten irudia identifikatu berri dute. Venatrixak anfiteatroetako eta zirkuetako ikuskizunetan animaliak zigorraz mendean hartzen zituzten emakume ehiztariak ziren, baina luzaroan zalantzan jarri izan da benetan existitu ote ziren.

Berez, mosaikoa 1860an aurkitu zuten; Lehen Mundu Gerran suntsitu arren, Jean Charles Loriquet arkeologoaren erreprodukzio fidagarriei esker gorde da mosaikoaren edukia. Baina ikerlariek venatrixa... [+]

]]> <![CDATA[Emeak eta katalanak debekatuta]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2959/emeak-eta-katalanak-debekatuta 2026-04-15 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2959/emeak-eta-katalanak-debekatuta Athos Mendia (Grezia), 1046. Monasterioz osatutako lurralde autonomoan, avaton izeneko araua jarri zuten indarrean, monjeen bake espirituala babesteko asmoz. Hala, ustez bizimodu aszetikoa hautsiko zuketen tentazioak saihesteko, emakume guztiei sarrera galarazi zieten.

Eta araua haratago eraman zuten. Beste animalia espezieetako eme guztiei ere debekatu zitzaien han sartzea; edo ia guztiei behintzat. Behirik, ardirik, behorrik… ez zen sartuko, baina katemeekin eta oiloekin salbuespena... [+]

]]> <![CDATA[Irango Mitoaroa]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/irango-mitoaroa 2026-04-14 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/irango-mitoaroa Iranen iraganaz hitz egingo dugu. Zertarako? Gaur egun gertatzen ari denaren kausak ezagutzeko? Ez. Alderantziz. Antzinako Pertsiaz arituko gara, egungo egoeratik ahalik eta gehien urrunduta. Eta horretarako, unikornioez, adarbakarrez hitz egingo dugu, existitzen ez den animalia famatu honetaz. 

Honako abestiak erabili ditugu:

The Unicorns - 'I Was Born'

 

Madonna - 'Like a Virgin'

 

Berri Txarrak -... [+]]]> <![CDATA['Guernica' obra Euskal Herrira bederatzi hilabeterako ekartzea ukatu du Espainiako Kultura Ministroak]]> https://www.argia.eus/albistea/guernica-obra-euskal-herrira-bederatzi-hilabeterako-ekartzea-ukatu-du-espainiako-kultura-ministroak 2026-04-09 https://www.argia.eus/albistea/guernica-obra-euskal-herrira-bederatzi-hilabeterako-ekartzea-ukatu-du-espainiako-kultura-ministroak Guernica obra bederatzi hilabatez lekualdatzeko Eusko Jaurlaritzak luzatu eskaerari Ernest Urtasun Espainiako Kultura Ministro eta Sumar alderdiko bozeramaileak “ezezko biribila” eman dio. Lekualdatzea ukatu beharrean, Ibone Bengoetxea Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburu eta lehendakariordeak toki aldaketa bideratu ahal izateko baldintzak zehazteko eskatu dio.

]]> <![CDATA[Ez gara joango (Itoitz, 1994)]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2958/itzaletik-argira 2026-04-01 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2958/itzaletik-argira Itoizko urtegia eraikitzeko kableak moztu zituztela 30 urte joan dira. 1996ko apirilaren 6an, rotaflexak eskuan, Itoitzekin Elkartasuna taldeko zortzi kidek ekintza publiko ikusgarria egin zuten kazetarien aurrean, eta urtegiko obrak urtebetez geraraztea lortu zuten.

]]> <![CDATA[Maien merkataritza agerian]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2958/maien-merkataritza-agerian 2026-04-01 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2958/maien-merkataritza-agerian Maien lur beheretan (egungo Mexikon) ikerlariek 50etik gora multzo arkitektoniko berezi aurkitu berri dituzte.  Zirkuluetan edo laukizuzenetan antolatutako tontortxoak dira, tartean pasabideak dituztenak. Adituek ondorioztatu dute oinarri horien gainean saltokiak zeudela eta pasabideak erosleek erabiltzen zituztela saltoki batetik bestera joateko. Alegia, merkataritza-guneak zirela. Maien merkataritza uste baino konplexuagoa zela adieraziko luke horrek.

Eta hala, berriro ere,... [+]

]]> <![CDATA[ICEren sustrai estatubatuar sakonak]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2958/iceren-sustrai-estatubatuar-sakonak 2026-04-01 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2958/iceren-sustrai-estatubatuar-sakonak AEB, XVIII. mendearen hasiera. Esklabo patruilak antolatzen hasi ziren, esklabo beltzak zelatatu eta kontrolatzeko. Gizonezko zuriek osatzen zituzten talde horiek eta esklabotza oinarri zuen ekoizpen eredu ekonomikoari eustea zuten azken jomuga. Esklaboak antola zitezen saihesten zuten izuaren, torturen, bortxaketen eta jipoien bidez. Eta patruilen jarduna ez zen esklaboetara mugatzen; ihes egindakoak ehizatzeaz gain, askatasuna lortutako beltzak ere jazartzen zituzten.

Hegoaldeko... [+]

]]> <![CDATA["Gernikaren herritik, genozidiorik ez, gerrarik ez!" manifestazioa antolatu dute apirilaren 25ean Donostian]]> https://www.argia.eus/albistea/elkarretaratzea-deitu-du-gernika-palestina-herri-ekimenak-palestinako-egoera-salatzeko 2026-04-01 https://www.argia.eus/albistea/elkarretaratzea-deitu-du-gernika-palestina-herri-ekimenak-palestinako-egoera-salatzeko Apirilaren 25ean manifestazioa antolatu du Gernika-Palestina Herri Ekimenak “Gernikaren herritik, genozidiorik ez, gerrarik ez!” lelopean. Palestinan bizitzen ari diren egoera “jasanezina” salatzera deitu dute. 

]]> <![CDATA[Martuteneko espetxea "memoria historikoaren leku" izendatzeko eskatu dute 24 erakunde memorialistak]]> https://www.argia.eus/albistea/martuteneko-espetxea-memoria-historikoaren-leku-izendatzeko-eskatu-dute-24-erakunde-memorialistak 2026-03-27 https://www.argia.eus/albistea/martuteneko-espetxea-memoria-historikoaren-leku-izendatzeko-eskatu-dute-24-erakunde-memorialistak 78 urteko historia du Donostiako kartzelak, tartean frankismo garaikoa. Laster eraitsiko dute, eta Eusko Jaurlaritzari eta Donostiako Udalari eskatu diete "elementu adierazgarriren bat" gordetzeko, "sortutako mina eta egia historikoa ahalik eta gehien errespetatuz".

]]> <![CDATA[Epaitegiek ez dute onartu Iruñeko Erorien Monumentuaren esanahi aldaketari kolektiboek jarritako errekurtsoa]]> https://www.argia.eus/albistea/tan-ek-atzera-bota-du-iruneko-erorien-monumentuaren-aldaketen-aurrean-kolektiboek-egindako-errekurtsoa 2026-03-26 https://www.argia.eus/albistea/tan-ek-atzera-bota-du-iruneko-erorien-monumentuaren-aldaketen-aurrean-kolektiboek-egindako-errekurtsoa Iruñeko Erorien Monumentuari esanahi berria ematearen aurrean hainbat kolektibok errekurtsoa aurkeztu dute, egin nahi diren aldaketak “baliogabeak” direla uste dutelako. Nafarroako Administrazio Epaimahaiak (NAE) atzera bota du errekurtsoa.

]]> <![CDATA[“Inoiz gehiago ez!”: argentinarrak kalera atera dira diktadura garaiko krimenak salatzeko, 50 urte geroago]]> https://www.argia.eus/albistea/inoiz-gehiago-ez-argentinarrak-kalera-atera-dira-diktadura-garaiko-krimenak-salatzeko-50-urte-geroago 2026-03-25 https://www.argia.eus/albistea/inoiz-gehiago-ez-argentinarrak-kalera-atera-dira-diktadura-garaiko-krimenak-salatzeko-50-urte-geroago 1976ko estatu kolpearen ondoren Argentinako diktadura militarrak eragindako 30.000 desagertuak non dauden jakitea eskatzeko manifestazio erraldoia egin dute Buenos Airesko Maiatzeko Plazan. Javier Milei presidenteak memoria desitxuratzeko egindako ahaleginak salatu dituzte: “Gaurko gobernua, negazionista izateaz gain, estatu terrorismoa eta genozidioa ere aldarrikatzen ditu”.

]]> <![CDATA[Qashqash erregearen ziurtagiria]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2957/qashqash-erregearen-ziurtagiria 2026-03-25 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2957/qashqash-erregearen-ziurtagiria Orain arte Qashqash errege afrikarraren berri kontakizun hagiografikoen eta ahozko tradizioaren bidez jaso denez, adituak ez zekiten benetan existitu zen ala kondaira hutsa zen. Bada, arkeologoek Sudan iparraldeko Dongola aztarnategian arabierazko dokumentu bat aurkitu eta aztertu berri dute: testuan Qashqash erregeak Khidr izeneko mendekoari agintzen dio abelburuak ohialengatik trukatzeko.

Garai hartako merkataritzari buruzko informazioa emateaz gain, dokumentuak, nagusiki, Qashqash... [+]

]]> <![CDATA[Artearen hastapenak hankaz gora]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2957/artearen-hastapenak-hankaz-gora 2026-03-25 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2957/artearen-hastapenak-hankaz-gora Sulawesi uhartea (egungo Indonesia), duela 67.800 urte. Gizaki batek, ahoa pigmentu gorriz beteta, eskua Liang Metanduno kobazuloko horman jarri eta putz egin zuen, eta, hala, orain arte ezagutzen den margolanik zaharrena sortu zuen.

Arkeologoek aurkikuntza hau egin baino lehen, Cáceresko (Espainia) Maltravieso kobazuloan aurkitutako eskua zen ustezko margolanik zaharrena. Esku horrek 66.700 urte zituela esan zuten azterketek, baina hainbat adituk zalantzan jarri dute datazio horren... [+]

]]> <![CDATA[Aliantzak eta traizioak]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2957/aliantzak-eta-traizioak 2026-03-25 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2957/aliantzak-eta-traizioak <![CDATA[Non hago, Sands?]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2957/itzaletik-argira 2026-03-25 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2957/itzaletik-argira Kamerari begira dagoen “tipo mehe luzea” ez da berunezko urteen Euskal Herrian galdutako turista irlandar bat. Gose greba historiko baten ondorioz hildako Bobby Sands IRAko kidearen anaia da.

]]> <![CDATA[Picassoren 'Guernica' denbora batez Guggenheimen egon dadin eskatu du Jaurlaritzak]]> https://www.argia.eus/albistea/piccasoren-gernika-denbora-batez-guggenheimen-egotea-eskatu-du-jaurlaritzak 2026-03-25 https://www.argia.eus/albistea/piccasoren-gernika-denbora-batez-guggenheimen-egotea-eskatu-du-jaurlaritzak Piccasoren Guernica bederatzi hilabetez Guggenheimera lekualdatzeko eskaera egin du Ibone Bengoetxea Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburu eta lehendakariordeak asteartean Madrilen.

]]> <![CDATA[Amerikako Estatu Itsusiak]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/amerikako-estatu-itsusiak 2026-03-24 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/amerikako-estatu-itsusiak Amets amerikarra deitua amesgaizto bihurtzen ari dela ikusten ari gara, baina batzuentzat beti izan da hala. Aukeren lurraldean batzuei ez zaie sekula aukerarik eman. Zehazki, eta garai batean legalki, pertsona itsusiei. Historian atzera egin eta AEBtako beste garai ilun bat gogorarazi digu Nagore Irazustabarrenak. 

Abesti hauek erabili ditugu:

Madonna - 'American Life'


The Mamas & The Papas - 'California Dreamin'


Asgarth -... [+]]]> <![CDATA[Paleolitoko goi sukaldaritza]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2956/paleolitoko-goi-sukaldaritza 2026-03-18 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2956/paleolitoko-goi-sukaldaritza Paleolitoko ehiztari-biltzaileek nagusiki haragia, zenbaitetan arraina, eta ahal zutenean bildutako fruituren bat jaten zutela uste izan dugu luzaroan. Zeramikazko ontziak aurkitzean, ondo garbitzeko ohitura zeukaten arkeologoek.

Baina azken urteotan, arrasto organikoak garbitu ordez, zehatz aztertzeari ekin diote, eta horrek asko aldatu du historiaurreko sukaldaritzaz ganeukan irudia. Yorkeko unibertsitateko ikerlariek, Lara González arkeologoa buru dutela, 81 ontziren arrastoak... [+]

]]> <![CDATA[Juan Carlos Borboikoak anaia hil zuenekoa]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2956/juan-carlos-borboikoak-anaia-hil-zuenekoa 2026-03-18 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2956/juan-carlos-borboikoak-anaia-hil-zuenekoa Estoril (Portugal), 1956ko martxoaren 29a. Alfonso Borboikoa, gerora Espainiko errege izango zen Juan Carlosen anaia txikia, tiro batek jota hil zen, 14 urte zituela, anaia nagusiaren aurrean.

Gertatutakoaren berri ematen lehena Espainiako gobernu frankista izan zen, komunikatu labur baten bidez: “Alfonso infantea anaiarekin batera errebolberra garbitzen ari zela, armak tiro egin zuen, kopetan jo zion, eta minutu gutxitan hil zen. Istripua 20:30ean gertatu zen, infantea Ostegun Santuko... [+]

]]> <![CDATA[Lehen lerroan (1976)]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2955/lehen-lerroan-1976 2026-03-13 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2955/lehen-lerroan-1976 Goizeko hamarrak dira, eta errelebo txanda bakoitzean egin bezala, langileak asanbladan batzartu dira. Adi daude, lantegiaren nagusiek eta Martín Villa Harreman Sindikalen ministroak euren eskakizunen aurrean zer erantzun ote duten. Aurrerabiderik ez. Greban segi behar. Beste egun bat… eta horrela ehun arte.

]]> <![CDATA[Guztietan lehena: 1890eko Bizkaiko greba orokor handia]]> https://www.argia.eus/albistea/guztietan-lehena-1890eko-bizkaiko-greba-orokor-handia 2026-03-13 https://www.argia.eus/albistea/guztietan-lehena-1890eko-bizkaiko-greba-orokor-handia Heldu den asteartean, Euskal Herriko langileek berriz ere beren lantokiak utziko dituzte, greba orokorrerako deialdia egina baitago. Proletariotzak kaleak hartuko ditu, gutxieneko soldataren igoera aldarrikatzeko eta bizi eta lan baldintzen okertze orokortua salatzeko. Mobilizazio isolatua izatetik urrun, lanuzte hori tradizio luze baten parte izanen da. Gogora dezagun zein izan zen Euskal Herriko historiako lehendabiziko greba orokorra.

]]> <![CDATA[Burdin Aroko sarraski berezia?]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2955/burdin-aroko-sarraski-berezia 2026-03-11 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2955/burdin-aroko-sarraski-berezia Duela 2.800 urteko hobi komun bateko 77 indibiduoren arrastoak aurkitu eta aztertu dituzte Serbian, Karpato inguruetan. Nature Human Behaviour aldizkarian argitaratutako emaitzek garbi uzten dute han sarraski bat gertatu zela Burdin Aro goiztiarrean. Baina sarraskiaren ezaugarriak ezohikoak dira guztiz.

Historiaurrean gatazken indarkeriaren biktima nagusiak gizonezko helduak zirela uste izan da, gatazkatan parte hartzen zutenak, alegia. Baina, kasu honetan, aztertutako biktima gehienak... [+]

]]> <![CDATA[Irten eta kitto!]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2955/irten-eta-kitto 2026-03-11 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2955/irten-eta-kitto Hego Euskal Herria, 1986ko martxoaren 12a. Espainiako Estatuko NATOri buruzko erreferendumean lau lurraldeetan hauxe izan zen emaitza: ezezkoa bozkatu zuen %40,9k, baiezkoa %21,5ek eta %34,9ko abstentzioa izan zen. Abstentzioa kontuan hartu gabe, %60ak bozkatu zuen kontra (%68,2  Gipuzkoan, %64,2 Bizkaian, %59,9 Araban eta %52,7 Nafarroan) eta, hala, euskal gizarteak ezezko borobila eman zion aliantza militarrean sartzeari.

Edo, zehatzago esanda, euskal gizarteak aliantzatik irtetearen... [+]

]]> <![CDATA[Klip antifak]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/klip-antifak 2026-03-10 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/klip-antifak Gaur klipaz hitz egin digu nagore Irazustabarrenak; paperak eusteko erabiltzen den alanbre kiribil horretaz. Objektu sinplea da, oso praktikoa, eta aro digitalean oraindik erabilgarria. Baina ez dugu kliparen erabileretan sakondu, dagokiguna egin eta begirada historikotik begiratu diogu objektuari, eta hara non, klipak eta naziak gurutzatu zaizkigun. 

Honako abestiak erabili ditugu aste honetan:

Nirvana - 'Polly'

 

Keia - 'Ez zara zu'

]]> <![CDATA[San Joan iturriko garbilekua: emakumeen lanak, aisialdi gutxi]]> https://www.argia.eus/albistea/san-joan-iturriko-aisialdia 2026-03-10 https://www.argia.eus/albistea/san-joan-iturriko-aisialdia Gaintzatik Baliarrainera (Gipuzkoa) bidean, San Joan iturri garbilekuaren historiak erakusten digu emakumeen lan ikusezina aitortzeko orduan, zenbait kontakizun zalantzan jarri behar direla; tartean, arropa garbitzera joaten ziren emakumeentzat zer esanahi zuten halako espazioek.

]]> <![CDATA[Kolpista Madrilen, torturatzaileen buru Euskal Herrian]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2954/kolpista-madrilen-torturatzaileen-buru-euskal-herrian 2026-03-04 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2954/kolpista-madrilen-torturatzaileen-buru-euskal-herrian 93 urterekin hil da Antonio Tejero Guardia Zibileko teniente-koronela eta 1981eko otsailaren 23an Madrilgo Kongresuan estatu kolpea ematen saiatu zen taldeko buru ezaguna. Espainiako Gobernuak gertakari haietako dokumentuak desklasifikatu eta egun berean hil da Tejero. Aitzitik, lehendik ere Euskal Herrian bagenuen bere berri, Frankismoaren azken urteetan torturatzaileak babestu zituelako.

]]> <![CDATA[Simon Bolivarrek ez zuen dena eman]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2954/simon-bolivarrek-ez-zuen-dena-eman 2026-03-04 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2954/simon-bolivarrek-ez-zuen-dena-eman Santa Marta (Kolonbia), 1830eko abenduaren 17a. Simon Bolivar  hil zen tuberkulosiak jota, 47 urte zituela. 2004an, Quiton (Ekuador) emandako hitzaldi batean, Venezuelako orduko presidente Hugo Chavezek, zera esan zuen Askatzailearen heriotzari buruz: “Bolivar aberatsa zen jaiotzez (…) eta, azkenean Santa Martan hil zen, eta gorpua janztean beste norbaiten alkandora jarri behar izan zioten, geratzen zitzaion alkandora itxuroso bakarra urratuta baitzegoen (…) Urratutako... [+]

]]> <![CDATA[Herribakea (1988)]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2953/herribakea-1988 2026-03-04 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2953/herribakea-1988 <![CDATA[Analfabetatzeari ez]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2954/analfabetatzeari-ez 2026-03-04 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2954/analfabetatzeari-ez Joan den otsailaren 5ean, Zabalik elkarteak Joseba Sarrionandia gonbidatua zuen, Otsail Ostegunak mintzaldi zikloan. Han egoteko xantzarik izan ez genuenok hitzaldiaren berri ukan ahal izan genuen Berria-ri esker, Ipar Euskal Herriko Hitza-n Oihana Teyseyre Koskaratek idatzi artikuluaren bidez. Kolonialismoaz eta poskolonialismoaz aritu zen, bereziki, Sarrionandia, eta azpimarratu zuen fenomenoak etenik ez duela izan Euskal Herrian, post- aurrizkiak faltsuki adieraz lezakeen arren. Ezen,... [+]

]]> <![CDATA[“Batzuetan ez gara jabetzen ze garrantzia duen lortu denak”]]> https://www.argia.eus/albistea/ikaragarria-izan-da-gaindituta-sentitu-gara 2026-03-04 https://www.argia.eus/albistea/ikaragarria-izan-da-gaindituta-sentitu-gara 1976ko greba mugimenduaren eta sarraskiaren 50. Urteurreneko azken ekitaldia emaitu ostean izan gara Lander Garcia Martxoak 3 elkarteko kidearekin.  Egunean zehar sentitu dutena eta aurrera begirako erronkak azaldu dizkigu: “50 urte eta gero begira nola gauden, milaka lagun estatuak kontatu nahi izan ez duena aldarrikatzen”.

]]> <![CDATA[Gasteizek gainezka egin du, atzoko memoria eta gaurko borroka aldarri]]> https://www.argia.eus/albistea/gasteizek-gainezka-egin-du-atzoko-memoria-eta-gaurko-borroka-aldarri 2026-03-04 https://www.argia.eus/albistea/gasteizek-gainezka-egin-du-atzoko-memoria-eta-gaurko-borroka-aldarri Duela 50 urte bezala, Gasteizko kaleak berriz ere jendez lepo bete dira, 1976ko martxoaren 3an hildakoak gogoratu eta langile borrokak jarraitzen duela aldarrikatzeko. Martxoak 3 elkarteak eta sindikatuek Zaramagan egindako omenaldian hunkidura izan da nagusi. Ondoren, mobilizazio nagusiak dozenaka milaka lagun bildu ditu Andre Mari Zuriaren plazan, salaketa soziala eta aldarri politikoa oinarri.

]]> <![CDATA[50 urte eta gero, 1976ko Gasteizko borroka eta sarraskia oso presente daude]]> https://www.argia.eus/albistea/argazki-galeria-50-urte-eta-gero-1976ko-gasteizko-borroka-eta-sarraskia-oso-presente-dago 2026-03-03 https://www.argia.eus/albistea/argazki-galeria-50-urte-eta-gero-1976ko-gasteizko-borroka-eta-sarraskia-oso-presente-dago Jendetzak hartu du Gasteiz asteartean. Goizean gazteek mobilizazio jendetsuak egin dituzte, eguerdian hainbat ekitaldi eta lore eskaintza izan dira, arratsaldean sindikatuek eta Martxoak 3 elkarteak urteroko omenaldia egin dute monolitoaren aurrean, eta azken mobilizazio historikoak kalea hartu du. Kronologikoki jaso dugu eguna Dos Por Dos-en argazki galeria honetan.

]]> <![CDATA[Milaka ikaslek hartu dituzte kaleak Gasteizen, arratsaldeko mobilizazio handiaren atariko]]> https://www.argia.eus/albistea/milaka-ikaslek-hartu-dituzte-kaleak-gasteizen-arratsaldeko-mobilizazio-handiaren-atariko 2026-03-03 https://www.argia.eus/albistea/milaka-ikaslek-hartu-dituzte-kaleak-gasteizen-arratsaldeko-mobilizazio-handiaren-atariko Duela 50 urte polizia espainarrak bost langile hil zituela gogoratu eta haien “lekukoa” hartuko dutela aldarrikatzeko, milaka ikasle bildu dira astearte goizeko bi manifestazioetan, Ikama antolakundeak eta Gasteizko IASak deituta. Zaramagan, berriz, lore-eskaintzak etengabe izan dira langileen omenezko monolitoan.

]]> <![CDATA[Ponpeiako Twitter]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/ponpeiako-twitter 2026-03-03 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/ponpeiako-twitter Nazioarteko ikerlari talde batek Ponpeiako (Italia) kale batean 300 graffiti inguru deszifratu ditu berriki, eta honen berri eman dute bertako Parke Arkeologikoko arduradunek: Bruits de couloir (korridoreko ahotsak) du izena proiektuak, eta hiriko antzokien eremua Via Stabianarekin lotzen zuen kale txiki bateko hormak aztertu dituzte. Eta bertan aurkitutakoa ekarri digu aste honetan Nagore Irazustabarrenak, honako abesti hauek lagunduta:

Kat Graham - 'Put your gafitti on me'

]]> <![CDATA[Ekitaldi ugari eta mobilizazio erraldoia espero dira Gasteizen, Martxoaren 3ko sarraskia gogoratzeko]]> https://www.argia.eus/albistea/martxoaren-3ko-sarraskia-gogoratzeko-ekitaldi-ugari-eta-mobilizazio-erraldoia-espero-dira-gasteizen 2026-03-02 https://www.argia.eus/albistea/martxoaren-3ko-sarraskia-gogoratzeko-ekitaldi-ugari-eta-mobilizazio-erraldoia-espero-dira-gasteizen 1976an Espainiako Poliziak bost langile hil zituela 50 urte igaro direla-eta, egun osoan zehar mobilizazioak eta ekitaldiak izango dira astearte honetan Gasteizen. Arratsaldean izango da mobilizazio nagusia eta “kaleak hartzeko” deia egin dute Martxoak 3 elkarteak eta sindikatuek, gertatutakoa gogoratu ez ezik, gaur egungo langileen borroka ere aldarrikatzeko.

]]> <![CDATA[Idazketaren aurrekariak duela 40.000 urte ingurukoak dira]]> https://www.argia.eus/albistea/idazketaren-aurrekariak-duela-40000-urte-ingurukoak-dira 2026-02-27 https://www.argia.eus/albistea/idazketaren-aurrekariak-duela-40000-urte-ingurukoak-dira Duela 40.000 urte inguru, sapiensek zeinuak zizelkatzen zituzten tresnetan eta eskulturetan. Orain, analisi konputazional berri baten bidez, baieztatu dute zeinu horien konplexutasuna eta informazio-dentsitatea lehen idatzi protokuneiformek zutenen adinakoa dela. Aurkikuntza esanguratsua da, idazketa protokuneiformea Mesopotamiako tauletan agertzen dena baita, eta duela 5.000 urte inguru erabili zen, hau da, hamarna milaka urte geroago.

]]> <![CDATA[Martxoaren 3ko sarraskiaren erantzukizuna aitortzeko eskatu dio Eusko Legebiltzarrak Espainiako Gobernuari]]> https://www.argia.eus/albistea/martxoaren-3ko-sarraskiaren-erantzukizuna-aitortzeko-eskatu-dio-eusko-legebiltzarrak-espainiako-gobernuari 2026-02-26 https://www.argia.eus/albistea/martxoaren-3ko-sarraskiaren-erantzukizuna-aitortzeko-eskatu-dio-eusko-legebiltzarrak-espainiako-gobernuari 1976ko Martxoaren 3ko gertaeren harira, EH Bilduk eta Sumarrek Eusko Legebiltzarrean ostegun honetan egindako eskaerari zuzenketa aurkeztu diote EAJk eta PSE-EEk. Horren arabera, Espainiako Gobernuari eskatuko diote “Estatuak sarraskian izan zuen papera aitortzeko”.

]]> <![CDATA[Antonio Tejero: kolpista Madrilen, torturatzaileen buru Euskal Herrian]]> https://www.argia.eus/albistea/antonio-tejero-kolpista-madrilen-torturatzaileen-babesle-euskal-herrian 2026-02-26 https://www.argia.eus/albistea/antonio-tejero-kolpista-madrilen-torturatzaileen-babesle-euskal-herrian 93 urterekin hil da Antonio Tejero Guardia Zibileko teniente-koronela eta 1981eko otsailaren 23an Madrilgo Kongresuan estatu kolpea ematen saiatu zen taldeko buru ezaguna. Espainiako Gobernuak gertakari haietako dokumentuak desklasifikatu eta egun berean hil da Tejero. Aitzitik, lehendik ere Euskal Herrian bagenuen bere berri, Frankismoaren azken urteetan torturatzaileak babestu zituelako.

]]> <![CDATA[1976, urtarriletik martxora]]> https://www.argia.eus/albistea/1976-urtarriletik-martxora 2026-02-26 https://www.argia.eus/albistea/1976-urtarriletik-martxora Katedral berrian sartzen nintzen lehen aldia izan zen, eta bakanetakoa. 3an hildako langileen hileta elizkizuna. Gogoan dut martxoaren 3ko gertakari haien jatorria hilabete batzuk lehenago hasi zela.

Urtarrilean Gasteizko hainbat lantegi greban jarri ziren; lan baldintza hobeak eskatzen zituzten eta sarritan izaten ziren langileen manifestazioak eta Polizia armatuaren, grisen, errepresioa. Urtarrilean eta otsailean ohikoa zen jendea itsulapikoekin dirua eskatzen ikustea kalean,... [+]

]]> <![CDATA[40 "pistolero" kaleak hartzeko prest: honela antolatu zuten 1981eko kolpea paramilitarrek]]> https://www.argia.eus/albistea/40-pistolero-kalera-ateratzeko-prest-zituzten-1981ean-euskal-herrian-talde-armatuak-antolatzen-zituzten-militarrek-berek 2026-02-25 https://www.argia.eus/albistea/40-pistolero-kalera-ateratzeko-prest-zituzten-1981ean-euskal-herrian-talde-armatuak-antolatzen-zituzten-militarrek-berek 1981eko otsailaren 23ko estatu kolpearen inguruan sekretupean zituen dozenaka dokumentu desklasifikatu ditu Espainiako Gobernuak eta Monclorean webgunean paratu ditu kontsultatzeko. Dokumentuetako batean militarren eta kalez jantzitako talde armatu paramilitarren arteko harremanaz hitz egiten da. Madrilgo Kongresuan EH Bilduk eta EAJk eskatu dute 1976ko martxoaren 3ko, 1978ko Sanferminetako eta gerra zikinari buruzko dokumentuak ere desklasifikatzeko.

]]> <![CDATA[Arabiarrek ere juduak salbatu zituzten]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2953/arabiarrek-ere-juduak-salbatu-zituzten 2026-02-25 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2953/arabiarrek-ere-juduak-salbatu-zituzten Berlin, 1939. Mohamed Helmy mediku egiptoarra atxilotu zuten, Anna Boros judua ezkutatzeagatik eta haren familia arauen kontra artatzen jarraitzeagatik. Helmy bi urte lehenago bota zuten Robert Koch Institutuan zeukan lanpostutik, arioa ez zelako. 1940an askatu zuten, eta juduak laguntzen jarraitu zuen ahal zuen neurrian.

Yad Vashem Israelgo Holokaustoaren  Oroimen Zentroak juduak ez ziren 28.000 pertsona baino gehiago omendu ditu juduak nazien sarraskitik ihes egiten laguntzeagatik... [+]

]]> <![CDATA[Legendunak, baina aberatsak]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2953/legendunak-baina-aberatsak 2026-02-25 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2953/legendunak-baina-aberatsak Erdi Aroan legenarra, tuberkulosia edo beste gaixotasun kutsakorren bat zuena baztertzen zuten hil ondoren ere. Eliza barruan edo handik gertu ehorzteko eta, beraz, Jainkoarengandik gertuago egoteko aukerarik ez zuten izaten.

Baina berriki Frontiers in Environmental Archaeology aldizkarian argitaratu dutenez, nazioarteko ikerlari talde batek Danimarkako Erdi Aroko bost hilerritako 939 eskeleto aztertu dituzte, eta ikusi dute legendun batzuk behintzat toki pribilegiatuetan ehortzi... [+]

]]> <![CDATA[Gasteiz, langileria eta emakumeak eraldatu zituen greba mugimendu asanblearioa]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2953/gasteiz-1976 2026-02-25 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2953/gasteiz-1976 1976ko martxoaren 3ko sarraskia Gasteizko memoria kolektiboan iltzatua dago, baina aurreko greba mugimenduaren oihartzuna askoz ezezagunagoa da. Bi hilabete eskasetan Gasteizko langile mugimenduak Sindikatu Bertikala arrakalatu eta Francoren osteko lehenengo gobernua kinka larrian jarri zuen.

]]> <![CDATA[M3ko sarraskia eliza barrutik]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2953/bost-emakumeren-testigantzak 2026-02-25 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2953/bost-emakumeren-testigantzak 1976ko martxoaren 3an, Espainiako Poliziak behin eta betiko sarraskitu nahi izan zuen langileen mugimendua. Arratsaldeko 17:00etan batzarra agindua zen Zaramagako San Frantzisko elizan, eta, garaiz joanda, haraxe egin zuten bost emakumeok. Tenplu barruan zeuden masakrea gertatu zen denboran eta, 50 urte igaroagatik ere, oroit dira, oroit direnez. Bost ahots dira, bat eginak.

]]> <![CDATA[Memoria ariketa eta mobilizazioak urteurrenean]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2953/martxoak-3-gaur 2026-02-25 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2953/martxoak-3-gaur Gasteizko Zaramaga auzoko San Frantzisko eliza memoriarako espazio bilakatzeko bidea korapilatsua izan da urte hauetan, Memoria Gara herri ekimenak 2018an  proposamen hori egin zuenetik. Gasteizko apezpikutza luzamendutan ibili da, bai eraikina Martxoak 3 Memoriagunea fundazioaren esku uzteko, bai jaiotzen erakusketa tenplutik ateratzeko; bere jarreraren erakusgarri dira berriki Gasteizko gotzain Juan Carlos Elizaldek egindako adierazpenak, fundazioaren patronatuan dauden biktimen... [+]

]]> <![CDATA[Historiako urterik eskasena]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/historiako-urterik-eskasena 2026-02-24 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/historiako-urterik-eskasena Zein da historiako urterik txarrena? Ez da erantzuteko galdera erraza. Zein irizpideren arabera? Eta noren arabera? Asko aldatu daiteke erantzuna, baina azken urteetan, badirudi horrelako ranking absurduetaz arduratzen direnek adostasuna lortu dutela: giza historiako urterik txarrena 536. urtea omen da.

Honako abestiak erabili ditugu aste honetan:

Foreigner - 'Cold As Ice'

 

La Unión - 'Ella es un volcán'

Fendi x Bang Chan - 'Roman Empire'

 

Wvilliz feat. mike - 'Central Park'


Kuraia - 'Ehiza'


Bloodhound Gang - 'The Bad Touch'

 

]]> <![CDATA[Gasteizko apezpikua Martxoak 3ko biktimei buruz: “Tentsioa dago, azal garratzekoak dira”]]> https://www.argia.eus/albistea/gasteizko-apezpikua-martxoak-3ko-biktimei-buruz-tentsioa-dago-azal-garratzekoak-dira 2026-01-19 https://www.argia.eus/albistea/gasteizko-apezpikua-martxoak-3ko-biktimei-buruz-tentsioa-dago-azal-garratzekoak-dira Hainbat atzerapen jasan dituen Martxoak 3 Memoriagunearen proiektuaz hitz egin du Juan Carlos Elizalde Gasteizko apezpikuak. Eliza Katolikoaren jarrera defendatu du, kexu agertu da herritarren eta erakundeen “esker onik” ez duelako jaso, eta Martxoak 3 eta Memoria Gara elkarteak kritikatu ditu.

]]> <![CDATA[Etxepareren liburua Baionara itzultzeko aukera "ahalik eta lasterren aztertuko" duela hitz eman du Frantziako Kultura ministroak]]> https://www.argia.eus/albistea/etxepareren-liburua-baionara-itzultzeko-aukera-ahalik-eta-lasterren-aztertuko-duela-hitz-eman-du-frantziako-kultura-ministroak 2026-01-15 https://www.argia.eus/albistea/etxepareren-liburua-baionara-itzultzeko-aukera-ahalik-eta-lasterren-aztertuko-duela-hitz-eman-du-frantziako-kultura-ministroak Baionako auzapez Jean-René Etchegarayk adierazitakoari segi, mediatekan atxiki ahal izateko obrak bideratuko lituzkete, 1545eko liburua kontserbatzeko baldintzak bermatuak izateko gisan. Txalotu egin du Frantziako Kultura ministroaren adierazpena Euskal Herrian Euskarazek: "Linguae Vasconum Primitiae liburua Euskal Herrian egoteko helburua betetzeko bada oraindik bide, baina borrokari esker lehen urratsa eman da"

]]> <![CDATA[Isilduak eta ahaztuak: zergatik ez da (ustez) emakume filosoforik izan?]]> https://www.argia.eus/albistea/zergatik-ez-da-emakume-filosoforik-izan 2026-01-15 https://www.argia.eus/albistea/zergatik-ez-da-emakume-filosoforik-izan Errenteriako Emakumeen Etxean Marisa Hurtado filosofoak azalduko du emakume filosofoak zergatik izan diren isilduak historian zehar eta zergatik den garrantzitsua haien genealogia berreskuratzea. Emakumeen memoriaren inguruan antolatutako egitarau barruan eskainiko du hitzaldia, ostegun honetan.

]]> <![CDATA[Aurtengo Tene Mujika beka ez ematea erabaki du epaimahaiak]]> https://www.argia.eus/albistea/aurtengo-tene-mujika-beka-ez-ematea-erabaki-du-epaimahaiak 2026-01-14 https://www.argia.eus/albistea/aurtengo-tene-mujika-beka-ez-ematea-erabaki-du-epaimahaiak Epaimahaiak ebatzi du 2026ko bekara aurkeztutako zazpi proiektuetako batek ere ez duela behar besteko maila izan. Hala, Debako Udalak eta Elkarrek antolatutako bekaren 8.000 euroko saria hutsik geratuko da, bekaren "ibilbidea eta prestigioa zaintzea" argudiatuta.

]]> <![CDATA[Historia 81 usainetan]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2947/historia-81-usainetan 2026-01-14 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2947/historia-81-usainetan Düsseldorfeko (Alemania) Kunstpalast museoan Usainen botere sekretua izenburuko erakusketa ikusteko eta usaintzeko aukera dago martxoaren 8ra arte. 27 aretotan banatuta eta girotzeko artelanez lagunduta, 81 usainen bitartez Antzinarotik gaur arteko bidaia proposatu dute.

Antzinaroko erlijioek mirra eta bentzoina usaina dute, Lehen Mundu Gerrak bolborarena eta Gerra Hotzak koartelen eta Trabant motorraren usaina. Antolatzaileen ustez, usainak tresna bereziak dira historian murgiltzeko,... [+]

]]> <![CDATA[Mugarik gabeko iragana, arkeologiatik eraikitzen]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2947/pirinioetako-erromatar-galtzada 2026-01-14 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2947/pirinioetako-erromatar-galtzada Goiza hotz argitu du Larzabalen (Nafarroa Beherea). Urrunean, eguzkiak zurituta erakusten dizkigu Garaziko bortukoak, eta haien azpian gorrituta iratzez eta otez garbitutako magalak. Espelletenia ostatuan egin dugu hitzordua; Oztibarreko herrien arteko bilgune bilakatu da azken urteetan, eta bertan topatu ditugu Fanny Larre eta Oihane Mendizabal Sandonís arkeologoak. ATEA ikerketa-egitasmoa zuzentzen dute, Pirinioetako mugatik harago lurralde mailako kontakizun bat arkeologiaren bidez eraikitzeko proiektua.

]]> <![CDATA[Houston, zinta amerikarra daukagu!]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2947/houston-zinta-amerikarra-daukagu 2026-01-14 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2947/houston-zinta-amerikarra-daukagu Houston (AEB), 1970eko apirilaren 14a. NASAren Espazio Zentroak Apollo 13-ko Jack Swigert astronautaren mezu ezaguna jaso zuen: “Houston, arazo bat daukagu”. Eztanda batek ontziaren oxigeno hornidura etetea eragin zuen, eta ilargi modulua erabili behar izan zuten salbatzeko. Baina, besteak beste, modulu nagusiaren karbono dioxido iragazkiak ilargi moduluan instalatu behar zituzten horretarako eta ez zen erraza; iragazkiak karratuak ziren, eta ilargi moduluan horretarako prestatutako... [+]

]]> <![CDATA[4x13: Besarkatu astelehenak]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/besarkatu-astelehenak 2026-01-13 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/besarkatu-astelehenak 2026ko urtarrilaren 19an Blue monday ospatzen da, astelehen goibela edo tristea moduan itzultzen dena. Urteko egunik tristeena omen da urtarrileko hirugarren astelehena, eta horren jatorri historikoa bilatzeko gogoa piztu zaio Nagore Irazustabarrenari. Arazoa da ez duela jatorri historikorik, baina hala ere saioa bete egin behar.

Honako abestiak erabili ditugu aste honetan:

Izaro - 'Astelehenak'


Sofiane - 'Lundi'

 

Astelehena

 

Loretta Goggi - 'Maladetta Primavera'

 

Fermin Muguruza... [+]

]]> <![CDATA[Sumendi batek ekarri zuen izurria]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2944/sumendi-batek-ekarri-zuen-izurria 2025-12-17 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2944/sumendi-batek-ekarri-zuen-izurria 1345. urte inguruan sumendi batek eztanda egin eta tenperatura jaitsiera nabarmena, uzta txarrak eta gosea eragin zituen Europan hurrengo urteetan. Krisia arintzeko, garia Itsaso Beltzaren inguruko eremuetatik inportatzen hasi ziren eta, hala, Yersinia pestis bakterioari Europa ahulduan sartzeko ateak ireki zitzaizkion.

Kontinenteko populazioaren erdia hil zuen izurriak 1348 eta 1349 urteetan. Izurri Beltzaren jatorriari buruzko hipotesi berria Communications Earth & Environment... [+]

]]> <![CDATA[Espezierik inbaditzaileena]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2944/espezierik-inbaditzaileena 2025-12-17 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2944/espezierik-inbaditzaileena Sobietar Batasuna, 1920ko hamarkada. Nikolai Vereshchagin errusiar zoologoa Kaspiar itsasoko Azerbaijaneko kostaleko fauna aztertzen hasi zen, eta gero Armenia eta Georgiako mendietan jarraitu zuen. Kaukaso inguruan desagertutako animalia espezieen erregistro ahalik eta zehatzena egitea zuen helburu. Labar pinturetan irudikatutako uroak, gazelak... ikertu zituen eta, besteak beste, mamuten eta tigreen fosilak eta hezur zatiak aurkitu zituen.

Kaukasoko ugaztunen 11.000 urteko bilakaera bildu... [+]

]]> <![CDATA[Torturen ondorioz hildako Txomin Letamendi gudariari aitortza instituzionala egingo dio Ondarroako Udalak]]> https://www.argia.eus/albistea/torturen-ondorioz-hildako-txomin-letamendi-gudariari-aitortza-instituzionala-egingo-dio-ondarroako-udalak 2025-12-17 https://www.argia.eus/albistea/torturen-ondorioz-hildako-txomin-letamendi-gudariari-aitortza-instituzionala-egingo-dio-ondarroako-udalak Duela 75 urte frankistek egindako torturen ondorioz hil zen Txomin Letamendi gudari-ohi eta EAJko militantea omenduko dute Ondarroan, ostiral honetan. Bera torturatu zuten agenteen kontrako kereila artxibatu egin du Espainiako Justiziak, eta Gogora Institutuak biktima gisa aitortu du berriki.

]]> <![CDATA[Kartzela (eta erbestea) memoria bilakatu beharko dira, ez besterik]]> https://www.argia.eus/albistea/kartzela-eta-erbestea-memoria-bilakatu-beharko-dira-ez-besterik 2025-12-15 https://www.argia.eus/albistea/kartzela-eta-erbestea-memoria-bilakatu-beharko-dira-ez-besterik Franco diktadorearen heriotzaren 50. urteurrenaren data biribilak, bai eta, horrenbestez, “Trantsizioa” deituriko garai historikoaren hasierarenak ere (1975etik 1982ra bitarteko urteak), Memoria Historikoaren gaineko ekitaldi eta ariketa ugari ekarri dituzte. Aurten, halaber, Francoren heriotzaz aparte, 50 urte bete dira langileen borroka eredugarri batzuk egin zirenetik; horien mugarrietako bat 1975eko urtarrilean Potasasko meatzeetan egindako itxialdia izan zen; urte hartako... [+]

]]> <![CDATA[Ekitaldi jendetsu batekin oroitu dute Mikel Zabalza, Bulebarrean]]> https://www.argia.eus/albistea/ekitaldi-jendetsu-batekin-oroitu-dute-mikel-zabalza-bulebarrean 2025-12-15 https://www.argia.eus/albistea/ekitaldi-jendetsu-batekin-oroitu-dute-mikel-zabalza-bulebarrean Ekitaldi hunkigarri batekin eman diote amaiera Mikel Zabalzaren heriotzaren 40. urteurrenari, lagun eta senideen presentziaz.

]]> <![CDATA[Egiari Zor: "Pozten gaitu Estatu-esparru batetik Txiki eta Otaegiren gaia bere toki zehatzean jartzeak"]]> https://www.argia.eus/albistea/egiari-zor-saihestezina-zen 2025-12-11 https://www.argia.eus/albistea/egiari-zor-saihestezina-zen Ostegun goizean jakin da Espainiako Gobernuak Txiki eta Otaegiren kontrako gerra kontseilua baliogabetu duela. Egiari Zor fundazioa pozik agertu da. Fundazioaren ustetan, udan izandako diskurtso batzuen aurka egiten du aitortza honek. Biktima guztientzako egia eta erreparazioa eskatu dute.

]]> <![CDATA[Txiki eta Otaegiren kontrako gerra kontseiluak baliorik gabe utzi ditu Espainiako Gobernuak]]> https://www.argia.eus/albistea/txiki-eta-otaegi-biktima-gisa-aitortu-eta-haien-kontrako-gerra-kontseiluak-baliogabetu-ditu-espainiako-gobernuak 2025-12-11 https://www.argia.eus/albistea/txiki-eta-otaegi-biktima-gisa-aitortu-eta-haien-kontrako-gerra-kontseiluak-baliogabetu-ditu-espainiako-gobernuak Jon Paredes Txiki eta Angel Otaegi frankismoak 1975ean fusilatutako ETAko bide kideak "arrazoi politikoengatik" jazarri zituztela dio Espainiako Gobernuaren ebazpen batek eta "giza eskubideen urraketen biktima" izan zirela. 

]]> <![CDATA[4x10: 30 kiloko best-sellerra]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/4x10-30-kiloko-best-sellerra 2025-12-09 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/4x10-30-kiloko-best-sellerra Aurreko saioan santuei buruz hitz egin genuen. Eta argitu genuen, lehen zibersantua kanonizatu duten arren, oraindik online mirariak ez dituztela homologatu. Iraganean, ordea, eliza katolikoa bizkorrago ibili izan da teknologia berriak baliatzen; eta inprenta Europara iritsi zenean, eliza lehen lerroan zegoen asmakizunaren onurak ustiatzeko.

Honako abesti hauek erabili ditugu aste honetan:

High Hi - 'Bestseller'

 

Pacheco y su charanga - 'Treinta... [+]

]]> <![CDATA[Malkoen bideko babarrunak]]> https://www.argia.eus/albistea/malkoen-bideko-babarrunak 2025-12-08 https://www.argia.eus/albistea/malkoen-bideko-babarrunak Babarrun aleak titi artean jaso eta aurrera. Ipar Amerikako jatorrizko herrialdeetako txerokiak XIX. mendean beren kulturaren lurraldeak utzi eta lur arrotzetara joatera behartu zituzten.

]]> <![CDATA[Urteurrenetik haratago]]> https://www.argia.eus/albistea/urteurrenetik-haratago 2025-12-05 https://www.argia.eus/albistea/urteurrenetik-haratago Franco hil zenetik 50 urte pasa badira ere, aurrera darrai bere ondareak. Hego Euskal Herrian halabeharrez eta indarrez azpiratuta biziarazten gaituen estatuaren formari eta bere instituzioei erreparatu besterik ez dago, hauek berak markatutako bide-orriaren jarraipena direla konturatzeko. Ez zen gauzatu apurketa demokratikoa. Lapurtu egin zioten garaipena herri langileari. Ustezko trantsizioaren estalkipean, inpunitatea eta kontinuismoa izan ziren garaile, sobera ezagunak ditugun askoren... [+]

]]> <![CDATA[4x09: Santua eta zikina]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/4x09-santua-eta-zikina 2025-12-02 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/4x09-santua-eta-zikina Aita Santuak lehen santu milleniala, lehen zibersantua, kanonizatu du berriki: Carlo Acutis gazte italiarra leuzemiak jota hil zen 2006an eta 2025eko irialren 7an izendatu zuten santu internet bidez jainkoaren hitza zabaltzeagatik egin zen ezagun. ezaguna zen gaztea. Beraz, santu izateko aukerak zabaltzen ari direla ikusita, santu izateko ikastaro trinko bat eskainiko digu nagore Irazustabarrenak. Doan gainera.

Honako abesti hauek erabili ditugu:

Paralisis Permanente - 'Quiero ser... [+]

]]> <![CDATA[Memoria bai, gaur-gaurko politikeria ere bai]]> https://blogak.argia.eus/boligrafo-gorria/2025/12/01/memoria-bai-gaur-gaurko-politikeria-ere-bai/ 2025-12-01 https://blogak.argia.eus/boligrafo-gorria/2025/12/01/memoria-bai-gaur-gaurko-politikeria-ere-bai/ <![CDATA[Orbanen egia]]> https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/orbanen-egia 2025-11-28 https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/orbanen-egia Astigarragan motibazio politikoak eragindako indarkeria egoera gordinak bizi izan dira eta guztiek ondorio bera izan dute, sufrimendu eta min sakona herritarren artean. Garaiak aldatuz joan dira urteak aurrera joan ahala – 1936ko gerra, diktadura, trantsizioa, demokrazia, baina indarkeriazko gertakari guztiak ezaugarri berberak partekatu dituzte, giza eskubideen urraketa larriak.

Justizia, erreparazioa eta egiarako eskubidea oinarri hartuta, iaz Astigarragako Udalak Orri zuriak... [+]

]]> <![CDATA[4x08: Ai Kattalin, Katallin!]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/4x08-ai-kattalin-katallin 2025-11-24 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/4x08-ai-kattalin-katallin  

Azken saioan Elisabet I.a Ingalaterrako erreginaz aritu ginen: erregina birjinaz. Eta aste honetan putaren txanda da: Katalina II.a Errusiakoa. Haren bizitzaren nondik norakoak azaldu dizkigu Nagore Irazustabarrenak, ohi bezala, musikaz lagunduta. 

Raffaella Carrà - 'Rumore'

 

Vale LP, Lil Jolie - 'Dimmi tu quando sei pronto per fare l'amore'

 

Rosalía - 'Catalina'

 

Björk - 'Utopia'

 

Björk -... [+]

]]> <![CDATA[Gogoa pauso pausoa bide]]> https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/gogoa-pauso-pausoa-bide 2025-11-07 https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/gogoa-pauso-pausoa-bide Gogoa pauso, pausoa bide dokumentalak Bortzirietan 1970-1990 bitartean euskara biziberritzeko prozesua nolakoa izan zen kontatzen du. Ikus-entzunezkoak bi hamarkada horietan hizkuntza biziberritzeko egitasmo ezberdinetan, hala nola, euskal kultura suspertzen, ikastolak sortzen, eskola publikoetan D eredua sustatzen, bertsolaritza berpizten, helduentzako gau eskolak eta euskaltegiak sortzen, euskarazko tokiko komunikabideak abian jartzen…  aritutako 20 eragile eta ekintzaile hauen... [+]

]]> <![CDATA[4x03: Tyrannosaurus kitsch]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/4x03-tyrannosaurus-kitsch 2025-10-21 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/4x03-tyrannosaurus-kitsch Iragana nola irudikatu dugun eta errealitatea nolakoa zen, askotan ez dabiltza oso hurbil. Iraganeko kontzepzio estetiko okerrak ekarri dizkigu aste honetan Nagore Irazustabarrenak, dinosauroak, eskultura klasikoak eta argizari museoak oinarri hartuta. 

Honako abestiak erabili ditugu:


Leihotikan - 'Kolorea'


Lola Beltrán - 'Cucurrucucú Paloma'


Shocking Blue - 'Venus'


Pleixiphones - 'Madame... [+]]]> <![CDATA[4x02: Hitz eta Blitz]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/4x02-hitz-eta-blitz 2025-10-14 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/4x02-hitz-eta-blitz Londres, 1940ko irailaren 7a. Hegazkin alemaniarrek hiria bonbardatu zuten, Britainiar Uharteen eraso masiboa abiatuz. Edo, bestela esanda, Blitz-a hasi zen.Eta salto batean 75 urte atzera egin eta garai hura ekarri digu gogora Nagore Irazustabarrenak; Blitzaren aurkako erresistentzia era elkartasunaren sinbolo nagusietakoa diren argazkiak oinarri hartuta: Londreseko metroko tuneletan babestu ziren herritarrenak.

Honako abesti hauek erabili ditugu aste honetan:

Sweet - 'Ballroom... [+]

]]> <![CDATA[Bidaia bat 50 urte atzera, aurrera egiteko]]> https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/bidaia-bat-50-urte-atzera-aurrera-egiteko 2025-10-03 https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/bidaia-bat-50-urte-atzera-aurrera-egiteko 50 urte bete dira Txiki eta Otaegi fusilatu zituztenetik. Urteurrenaren harira, BERRIAk lan hau ekoiztu.

«Txikiren anaia bat kalean ikusi nuen behin, Zarautzen [Gipuzkoa], eta pentsatu nuen: '50 urte igaro dira fusilamenduaz geroztik. Zer pentsatuko du berak? Nola bizi izan ote zuen istorio hori?'. Hortik sortu zen dokumentalaren ideia». Gurutze Izagirre Intxauspe mintzo da, BERRIAko kazetaria eta Politika arloko koordinatzailea. 1975eko irailaren 27an, Juan Paredes Txiki... [+]

]]> <![CDATA[Onintza Enbeita eta Feli Madariaga, lurrari lotutako bi emakume]]> https://www.argia.eus/multimedia/elkarrizketak/onintza-enbeita-eta-feli-madariaga-lurrari-lotutako-bi-emakume 2025-09-11 https://www.argia.eus/multimedia/elkarrizketak/onintza-enbeita-eta-feli-madariaga-lurrari-lotutako-bi-emakume Emakumea eta lurra elkartzen dituen liburua idatzi du Onintza Enbeitak: Bizitza baten txatalak. Gure aurrekoen bizimodua jaso du, andre baten ahotan: "Baserria bere horretan, erromantizismorik gabe". Feli Madariaga (1932, Baldatika, Forua, Bizkaia) da andre hori, lurrari emana bizi izan dena Muxikako Igertu baserrira ezkondu zenetik. Estitxu Eizagirrek egin die biei elkarrizketa, eta idatziz jasotakoaren zati bat bideora ekari dugu.

Eskuratu liburua azoka.argia.eus edo... [+]

]]> <![CDATA[Hostopean]]> https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/hostopean 2025-06-06 https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/hostopean 2013an esklaboen hilerri bat aurkitu zuten Martinikako hondartza batean. Ohiz kanpoko gertaera horrek galdera sentiberak sortu zituen berehala; zer egin 'ahaztutako' hilekin? Hilobiratzeak? Etorkizunerako gorde? Zein da haien historia? Galdera horiek guztiek ez dute ezer teorikorik, alta, egun uhartea astintzen dute. Izan ere, esklabotza ez da oroitzapen txarra soilik, bere aztarnak lurraldea markatzen baitu. Filma honek emakume eta gizonen hitza berreskuratzen du, Martinikako historia... [+]

]]> <![CDATA[3x33: Historiaurreko komunistak]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x33-historiaurreko-komunistak 2025-06-03 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x33-historiaurreko-komunistak Datozen bi saiotan historiaurrera joango gara. Gaur egun garena, pentsatzen duguna, sinesten duguna, nonbaitetik datoz, ez ditugu hutsetik asmatu. Komunismoaz hitz egin digu aste honetan Nagore Irazustabarrenak, eta Txinako herrixka batean topatu ditu honen zenbait aztarna. 

Honako abesti hauek erabili ditugu:

Tokio Hotel - 'Monsoon'


Little Boxes - 'Walk off the Earth'

 

Sen - 'Metropolian'

 

Brent... [+]

]]> <![CDATA[3x32: Txapela buruan eta erraketa eskuan]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x32-txapela-buruan-eta-erreketa-eskuan 2025-05-27 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x32-txapela-buruan-eta-erreketa-eskuan Txandarraren aldeko aldarria askotan zabaldu dugun saioan, kirolaz ere hitz egin behar noizean behin, eta gaur, tenisa aukeratu dugu. Hasi da aurtengo Roland Garros txapelketa, maiatzaren 25ean hasi zen eta gizonezkoen finala ekainaren 8an jokatuko da. Egin ohi dugun bezala, begirada historikotik begiratu diogu txapelketa honi.

Honako abesti hauek erabili ditugu aste honetan:

Lenny Kravitz - 'Fly Away'

 

Su Ta Gar - 'Txapela buruan eta ibili... [+]]]> <![CDATA[3x29: Tekno-pitoniso eskasak]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x29-tekno-pitoniso-eskasak 2025-05-06 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x29-tekno-pitoniso-eskasak Munduan, beharbada, bost ordenagailurentzako merkatua zegoela esan zuen Thomas J. Watson IBMko presidente ohiak.1956an hil zen bera, eta beraz, ez daki bere aurreikuspena nahiko kaxkarra zenik. Baina guk bai, eta antzeko hanka sartze historikoak ekarri ditugu gaur.

Honako abesti hauek erabili ditugu:

Rowdy Rebel - 'Computers'


Kau Kori Kura - 'Bixkik'

 

The Buggles - 'Video Killed The Radio Star'


Robot Emilio... [+]]]> <![CDATA[3x28: Hinteligentzia militarra]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x28-hinteligentzia-militarra 2025-04-29 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x28-hinteligentzia-militarra Aktualitatea eta historia hari berean doaz, eta gaur gertatzen ari denak beti garamatza atzera. Azkenaldian aurrekontu militarra handitzen ari dira estatuak eta Europar Batasuna gerra eta hondamendi hotsak aitzakia hartuta. Bada honek, iraganeko proiektu militar bitxi batzuk ekarri dizkigu gogora.

Honako abesti hauek erabili ditugu aste honetan:

Sia - 'Unstoppable'

 

Vanilla Ice - 'Ice Ice Baby'

 

Village People - 'In the... [+]

]]> <![CDATA[3x27: Munduari birra]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x27-munduari-birra 2025-04-08 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x27-munduari-birra Udaberrian sartuta, uda usaina bazterretan, garagardo zaleon denboraldia hasi da, eta gaurko saioa zuentzako da. Baina podcast serioa da hau, eta mozkortzekotan, historiaz mozkortzen gara gu. Horregatik, iraganean garagardoak eta langile eskubideek izandako harremana ekarri dugu gurera.

Honako abestiak erabili ditugu aste honetan:

Jacques Brel - 'La bière'

Adriano Bono - 'Datemi una birra'
 

 

DVBBS & Borgeous -... [+]

]]> <![CDATA[3x26: Orban I. Nafarroakoa]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x26-orban-i-nafarroakoa 2025-04-01 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x26-orban-i-nafarroakoa Justiziaz hitz egingo dugu gaurko saioan. Gaur egungo ikuspegitik begiratuta etika edota justizia beraren mugak, eta batez ere, logikarenak gainditzen dituzten adibide batzuk ekarri ditugu.

Honako abesti hauek erabili ditugu:

Ostikoka - 'Hortzak erakutsi'


Dragoi Bola

 

Billie Ellish - 'Whish you were gay'


Alicia Keys - 'Fallin'

 

]]> <![CDATA[3x25: Ilargia lapurtuko nuke gauero]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x25-ilargia-lapurtuko-nuke-gauero 2025-03-25 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x25-ilargia-lapurtuko-nuke-gauero Aste honetan are urrutiago joango gara eta ilargira bidaiatuko dugu. “Pauso txiki bat da gizon batentzat, baina pauso handi bat gizadiarentzat”, esan zuen Neil Armstrongek Ilargia lehen aldiz zapaltzean. Baina berak pauso txiki hori eman ahal izateko gizon eta emakume askok pauso asko eman behar izan zituzten.

Beheko argazkian Margaret Hamilton ageri da, Apollo ontzia gidatzeko ordenagailuaren iturburu-kodea inprimatuta duela.

M. Hamilton



Honako... [+]]]> <![CDATA[3x24: Ninja kamikazeen harakiria]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x24-ninja-kamikazeen-harakiria 2025-03-18 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x24-ninja-kamikazeen-harakiria Hainbeste eurozentrismo eta euskozentrismoren ondoren, ahalik eta lurralde urrun eta exotikoenera joko dugu gaurkoan: Japoniara. Zehatzago, erabili ohi ditugun hiru hitz japoniar nondik datozen kontatuko dizuegu.

Honako abestiak erabili ditugu aste honetan:

Heidi

 

MØ - Kamikaze

 

Kill Bill - Woo Hoo

 

Luna Ki - 'Harakiri'

 

]]> <![CDATA[3x23: Euskozentrismoa]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x23-euskozentrismoa 2025-03-11 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x23-euskozentrismoa Ondo edo gaizki berdin zaigu, baina zenbat gustatzen zaigun gutaz hitz egiten dutenean. Historian zehar Euskal Herriari eta euskaldunei buruz asko hitz egin dute atzerritarrek, eta gaur gutxi batzuk ekarri ditugu.

Honako abesti hauek erabili ditugu aste honetan:
 

Altxatu - 'Nondik gatoz? Nora goaz?'


Anari - 'Kontinente Zaharra'


Goombay Dance Band - 'Robinson Crusoe'


 

 

]]> <![CDATA[3x22: Biolentzia txarra da baina...]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x22-biolentzia-txarra-da-baina 2025-03-04 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x22-biolentzia-txarra-da-baina Azkenaldian Bigarren Mundu Gerraren amaierako hainbat gertakizunen 80. urteurrena ospatzen ari dira: Japoniaren errendizioa abuztuaren 15ean, Auschwitzen liberazioa urtarrilaren 27an, Dresdenen bonbardaketa otsailaren erdialdean… Eta guk ere aliatuek mundua salbatu izana ospatu nahi genuelako, saio hau eskaini diegu.

Honako abesti hauek erabili ditugu:

Evanesence - 'Bring Me To Life'


Fugees - 'Killing Me Softly'

 

Rage Against... [+]

]]> <![CDATA[3x21: Txandarra Vs bakeroak]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x21-txandarra-vs-bakeroak 2025-02-25 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x21-txandarra-vs-bakeroak Gaur eztabaida historiko sakon eta funtsezko bati buruz arituko gara: txandarra ala bakeroak? Zuek, zeinen alde egiten duzue? Esango du norbaitek zer ote dagoen esateko horretaz? Ba guk saio oso bat egin dugu, beraz, zerbait bai. 

Abesti hauek erabili ditugu gaurkoan:

Morad - 'Chandal'

Quinn XCII - 'Fake Denim'

Lana del Rey - 'Blue Jeans'

Karidadeko Benta - 'Ia guriak egin du'

]]> <![CDATA[3x20: Jainkoaren txarriboda]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x20-jainkoaren-txarriboda 2025-02-18 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x20-jainkoaren-txarriboda Azkenaldian zirko judizial bat baino gehiago ikusi ditugu. Sudur gorririk gabe, baina epaile asko dabiltza pailazoen pare. Baina saio honetan askotan esaten dugun bezala: hau ez da berria. Historian zentzu gabeko epaiketa asko egin dira, izan animalien, pertsonen, zein jainkoen aurka.

Honako abesti hauek erabili ditugu gaurkoan saioan:

Aizkorak Zorroztu - 'Txarriboda'


GOSE - 'Errua'


J Martina - 'Fusila'


Golde Years... [+]]]> <![CDATA[3x19: Txintxinaren jatorria]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x19-txintxinaren-jatorria 2025-02-11 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x19-txintxinaren-jatorria Xabier Saldiasek hainbestetan abestu du diruaren hotsak bihotzean nolako poza ematen duen, eta gutako askok lagundu diogu kantuan, askorik jakin gabe poz baino buruhauste gehiago ematen dizkigun honek non duen jatorria; eta nori otu zitzaion paper zatiak inprimatzen hasi eta honi diru deitzea? Aste honetan diruari lotutako hiru hitzen jatorriaz hitz egin digu Nagore Irazustabarrenak: moneta, dirua bera eta dolarra.

Honako abestiak erabili ditugu gaurko saioan:

Money Money

<![CDATA[3x18: Fuck news]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x18-fuck-news 2025-02-04 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x18-fuck-news Geroz eta gehiago darabilgu ahotan 'fake news' edo albiste faltsu kontzeptua, tamalez, ugaritzen ari direlako gezurrezko notizia hauek ideia erreakzionario eta eskuinekoen mesedetan. Baina ez pentsa berria denik. Horren erakusle, historiako hiru albiste faltsu ekarri dizkigu Nagore Irazustabarrenak: Piltdowneko gizakia, Hitlerren panpina eta Erronkaribarreko enarak.

Honako abestiak erabili ditugu aste honetan:

Dut - 'Ezjakintasunaren Kateak Suntsitu'


Mike... [+]]]> <![CDATA[3x17: Azken 10 monarkak]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x17-azken-10-monarkak 2025-01-28 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x17-azken-10-monarkak Ez da denbora asko pasa Europako herrialde batek azkenekoz monarkia abolitu duenetik. Zehazki, 2024ko abenduaren 8an bete ziren 50 urte Greziako herritarrek monarkiarekin amaitzea erabaki zutela. Baina oraindik bada zer abolitu, eta urteurren honek, Europan oraindik bizirik dauden monarkiei buruz hitz egiteko aitzakia eman digu.

Honako abesti hauek erabili ditugu:

Ezezez - 'Puntofinal'


Vitorino - 'Fado Republicano'

 

Billie Ellish -... [+]

]]> <![CDATA[3x15: Ez dago musik II]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x15-ez-dago-musik-ii 2025-01-14 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x15-ez-dago-musik-ii Hainbat musa ezagutu genituen pasa den astean, eta hurbildu ginen beraiengana, baina oraindik ez ziagu inspirazio nahikorik iritsi, eta bila segiko dugu aste honetan ere. Italiako Berpizkundea atzean utzi eta XIX. mendera joko dugu. Londresen prerrafaelitekin egingo dugu topo, eta Parisen, berriz, abangoardiaren hastapenekin.

Honako abestia hauek erabili ditugu aste honetan:

Janus Lester - 'Lore'

 

Los Sufridos & Bad Gyal - 'Duro De Verdad'

]]> <![CDATA[3x14: Ez dago musik I]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x14-ez-dago-musik-i 2025-01-07 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x14-ez-dago-musik-i Inspirazio bila hasi gara urte berriarekin, podcasterako ideiak behar ditugu. Horregatik, musek guri bisita egiteko zain egon gabe, guk egin diegu bisita haiei.

Honako abestiek inspiratu gaituzte gaurkoan:

Hercules - 'The Gospel Truth'

 

Shocking Blue - 'Venus'

 

Aventura - 'Obsesión'

 

Simon & Garfunkel - 'Cecilia'

 

]]> <![CDATA[Hiru errege mago ekialdetik? Lau hitz eta lau oker]]> https://www.argia.eus/multimedia/bideo-herrikoiak/hiru-errege-mago-ekialdetik-lau-hitz-eta-lau-oker 2024-12-29 https://www.argia.eus/multimedia/bideo-herrikoiak/hiru-errege-mago-ekialdetik-lau-hitz-eta-lau-oker Ez ziren hiru, ez ziren erregeak, ez ziren magoak eta ez dago argi ekialdetik ote zetozen.

Historiako momentu batzuetan, Errege Magoak bi gizonezko eta emakume baten bidez irudikatu izan dira. XIV eta XV. mendeetan, Berpizkundeko artista handienek margotu zituzten erregeetan, oso maiz, emakume bat ageri da bi gizonekin batera Errege Magoen paperean. Mateoren ebanjelioaren pasarte labur bat da Errege Magoen mitoa elikatu duen aipu historiko bakarra, eta bertan, adibidez, ez da esaten hiru... [+]

]]> <![CDATA[Euskararen historia soziala Elgoibarren (1950-1990)]]> https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/euskararen-historia-soziala-elgoibarren-1950-1990 2024-12-20 https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/euskararen-historia-soziala-elgoibarren-1950-1990 Euskararen egoera erabat okertu zen gerra aurretik gerra ostera Elgoibarren. Garai hartako debekuek eta zapalkuntzek euskarari bidea zeharo oztopatu arren, zenbait herritarrek euskarari eusteko zirrikituak bilatu zituzten. Elgoibarko Udalak eta Badihardugu Euskara Elkarteak euskalgintzaren gerraosteko memoria jaso eta zabaltzeko asmoz abiatutako proiektuaren barruan egin da bideo hau.1950etik 1990era bitartean euskara eta euskal kultura bultzatzen jardun zutenen testigantzak jaso eta... [+]

]]> <![CDATA[3x13: Lagun izoztua]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x13-lagun-izoztua 2024-12-17 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x13-lagun-izoztua Azken Izotz Aroaz aritu gara gaurko saioan. Duela 110.000 urte hasi eta duela 10.000 urte amaitutako izotzaldia litzateke. Baina teknikoki, aro hori ez da bukatu, laburregia baita izotz arotzat jotzeko, eta ondorioz, orain aro interglazial batean geundeke: glaziazio luzeago baten barruan egon ohi den aro epelago batean. Beraz, ustezko gizaki garatuok, izotz aroan bizi garen neandertalak besterik ez gara.

Honako abestiak erabili ditugu aste honetan:

Ice Age - Hasierako abestia


Odei - 'Barkatu'

 

Bob Dylan - Oxford Town


Benito Lertxundi - 'Baliaren Bertsoak'


Dream Chaos, Della - 'Supergirl'

 

Kuraia - 'Piztu Da Piztia'

]]> <![CDATA[Mikel Zabalza auzia argitzeko eskariarekin jarraituko du familiak]]> https://www.argia.eus/multimedia/albisteak/mikel-zabalza-auzia-argitzeko-eskariarekin-jarraituko-du-familiak 2024-11-25 https://www.argia.eus/multimedia/albisteak/mikel-zabalza-auzia-argitzeko-eskariarekin-jarraituko-du-familiak 39 urte dira orbaizetarra torturapean hil zutela Intxaurrondoko kuartelean. Auzia argitzeko oztopo izan direnei egiaren alde lerratzeko eskatu dute.

Mikel Zabalza orbaizetarra gogoratu dute 39. urtez, bere jaiotetxearen atarian, Orbaizetako Olan, egia, justizia, erreparazioa eta berriz ez errepikatzeko bermea aldarrikatzeko. Jaurlaritzak 2022an egin bezala, aurtengo apirilean Nafarroako Gobernuak motibazio politikoko biktima gisa aitortu zuen Mikel Zabalza, eta urratsa nabarmendu dute... [+]

]]> <![CDATA[3x10: Sponsorra behar dugu]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x10-sponsorra-behar-dugu 2024-11-19 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x10-sponsorra-behar-dugu Oroimen Histerikoa podcastean dagoeneko 75 saio inguru egin ditugu, eta harrigarria bada ere, oraindik ez dugu babesletzarik lortu. Marka batzuen izenak bota ditugu han eta hemen, baina inork ez dio amuari kosk egin. Horregatik pentsatu dugu nabarmenagoak izan behar dugula, eta saio honetan hainbat marka izango ditugu hizpide, gure milioika entzuleen artean enpresa horietako arduradunak dauden itxaropenez.

Honako abestiak erabili ditugu aste honetan:

Mecano - 'Me Colé en Una... [+]

]]> <![CDATA[3x09: Lorejaleak]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x09-lorejaleak 2024-11-12 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x09-lorejaleak 'Zer jan, hura izan' dio euskarazko esaera zaharrak; eta halaxe gabiltza, haragijaleok, bejetarianook, beganook, eta bestelako dietak jarraitzen ditugunok, gure elikadura zaindu eta inguruan eragiten dugun inpaktua murriztu nahian. Arrazoi ideologikoengatik zenbait, osasunagatik besteak, eta ohitura hauek modak direla dionik ere izango da... Baina historian zehar, zer? Beste kontu askoren artean, haragia jateari uko egin zioten pertsonaia historikoak ekarri dizkigu Nagore... [+]

]]> <![CDATA[Ainarak]]> https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/ainarak 2024-11-08 https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/ainarak 1870 eta 1930 bitartean, Nafarroako eta Aragoiko mendialdeko milaka emakumek Maulerako bidea hartzen zuten urriaren hasieran, espartingintzan jarduteko, eta udaberriko elurrak urtu arte ez ziren etxera itzultzen. Neska eta andre haiei ainarak deitu izan zaie, hegaztien antzeko migrazioa egiten zutelako eta beltzez jantzi ohi zirelako. Haien historiari buruzko lana da honakoa.

EiTBk zabaldu du lana.

Urtea: 2022
Zuzendaria: Ritxi Lizartza
Ekoizpen-etxe: Maluta Films, Aldudarrak bideo eta... [+]]]> <![CDATA[3x08: Zer usain dute hodeiek?]]> https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x08-zer-usain-dute-hodeiek 2024-11-05 https://www.argia.eus/multimedia/oroimen-histerikoa/3x08-zer-usain-dute-hodeiek Zenbat mito ezagutzen ditugu hilerokoaren inguruan? Eta horietako bat bera ere ez da positiboa. Egin ezin diren gauzekin eta inguruan eragingo dugun kaltearekin lotzen dira denak: ezin bainatu, ezin mahonesarik egin, landarerik ezin ukitu... Baina kultura guztietan eta garai historiko guztietan ez da debekuaren sinonimo izan hilerokoa.

Honako abesti hauek erabili ditugu aste honetan:

Chris De Burgh - 'Lady In Red'

 

Marcia Belsky - '100 Tampons'

]]> <![CDATA[Mikel Arregi gogoratu dute Lakuntzan]]> https://www.argia.eus/multimedia/albisteak/mikel-arregi-gogoratu-dute-lakuntzan 2024-11-01 https://www.argia.eus/multimedia/albisteak/mikel-arregi-gogoratu-dute-lakuntzan Guardia Zibilak Mikel Arregi tiroz hil zuen 1979ko azaroaren 11n. Ordutik 45 urte igaro diren honetan, gogoratzeko herri ekimena egin dute larunbatean Lakuntzan. Aurten, urteurren berezia dela adierazi dute, Nafarroako Gobernuak indarkeria polizialaren biktima izendatu duelako berriki. Goizean ekitaldia egin dute, ondoren auzatea herriko plazan eta egunari amaiera emateko bazkaria antolatu dute.

]]>