ARGIA.eus

2022ko abuztuaren 07a

'Burdin Hesi Txikia' induskatuko dute Markina-Xemeinen

  • Ahaztuen Oroimena elkarteak memoriaren ibilbide bat osatu du Markina-Xemeingo Iturreta auzoan, Baldaburu inguruan geratzen diren 1936ko Gerrako bunker eta azpiegiturak ezagutzeko. Ekaineko hurrengo asteetan ‘Burdin Hesi Txikia’ ere deituriko bigarren guda-lerro hori induskatuko dute EHUko arkeologo eta ikasleekin batera.

Pinu-mozketek Markina-Xemeinen agerian utzi duten bunkerretako bat (arg.: Ahaztuen Oroimena)
Urko Apaolaza Avila @urkoapaolaza
2021eko ekainaren 03a

Markina-Xemeinen gaixotasunek erasotako pinudien mozketek altxor arkeologiko bat azalerazi dute azken urteetan: 1936ko Gerran errepublikarrek eraikitako bunkerrak, lubaki zatiak eta babesleku antiaereoak agerian geratu dira. Ahaztuen Oroimena elkarteak egindako lanari eta jasotako testigantzei esker, orain bigarren guda-lerro horri buruz askoz gehiago dakigu, eta aukera baliatu nahi dute induskatzeko eta balioan jartzeko.

Joan den urtean Markina-Xemeingo bigarren guda-lerroko memoria ibilbidea (MX-2) aurkeztu zuen Ahaztuen Oroimena elkarteak, Alpino Mendizale taldea eta udalarekin batera osatua, “SL” herri ibilbideen barruan. Orain, ekainaren 5ean, MX-3 ibilbidea aurkeztuko dute, Iturreta auzoan Baldakotxuntxurreko bunkerretan barrena doana.

Aurkezpenean, ekainaren azken bi asteburuetan EHUko ikasleekin egingo dituzten indusketa arkeologikoen berri ere emango dute, eta horretarako Josu Santamarina arkeologo eta EHUko Ondare Eraikiari buruzko ikerketa Taldeko kideak hitzaldia eskainiko du. Gainera, indusketen azken egunean bisita gidatua antolatu dute: “Lanak ezagutu, azalpenak entzun eta jakinmina asetzeko aukera izango dugu”, azaldu dute elkartetik.

1936ko urrian, gudari eta milizianoek lortu zuten Emilio Mola jeneralaren erasoaldia gelditu eta frontea Bizkaia eta Gipuzkoa artean egonkortzea. Baina Markina-Xemein eta inguruetako posizioak ahulak izaki, lerrokatutako bunkerrez osaturiko bigarren fronte bat eraiki zuten, Rikardo Bastida Lezea arkitektoak diseinatua. Lerro hori ez zuten erabili, faxistek Oiz mendian frontea gainditzea lortu zutelako 1937ko apirilaren 26an, Gernika bonbardatu zuten egun berean. Ahaztuen Oroimenak bildutako testigantzei esker, azpiegitura horiek aurkitu eta balioan jartzen ari dira orain.

Santamarinarekin elkarrizketa argitaratu dugu aste honetako ARGIAn eta honela azaldu du bigarren guda-lerroaren garrantzia: “Lerro hori berezia da, nik “Burdin Hesi Txikia” deitzen diot: dozena baino gehiago bunker ditu eta hormigoizko egitura asko. Horietatik bi induskatuko ditugu. Ez dut asko espero materialtasunari begira, ze fronte hau oso modu katastrofikoan erori zen 1937ko apirilaren 25 eta 26 inguruan; ez zen ia borrokaldi zuzenik gertatu. Baina bunkerrak arkitektonikoki baliotsuak dira, lerro berean egonda ere tipologia ezberdinak dituztelako”.

Arkeologoaren esanetan, ez da ohikoa frontean defentsarako halako hainbeste egitura ikustea, Bilboko Burdin Hesia kenduta, errepublikarrek apenas erabili baitzuten hormigoirik: “Neurri batean lehia bat ere egongo zen: nora eramango dugu hormigoia, frontera edo Bilbora?”. Hala, 1936ko Gerrako paisaiaren lekuko paregabeak bihurtu dira Markina-Xemeingo horiek eta “galtzaileen posizioak izanik, haien azalean jartzeko aukera eskaintzen digute”.


1936ko gerra kanaletik interesatuko zaizu...
Gerda Taro. Itzaletik argitara
Robert Caparen aurpegi ezezaguna

1937ko uztailaren 26a, El Escorial (Madril, Espainia). Goizaldea da, eta bezperan larri zaurituta eramandako emakume gazteak azken hatsa eman du El Goloso ospitale ingelesean. Historiara Espainiako 1936ko gerrako enfrentamendurik odoltsuenetakoa bezala pasako zen Bruneteko... [+]


Lola Iturberen eskola

Bartzelona, 1902ko  abuztuaren 1a. Lola Iturbe Arizcuren anarkista eta feminista aitzindaria jaio zen. CNTko kidea eta Mujeres Libres erakundeko sortzaileetako bat, 1936ko Espainiako Gerra amaitzean Frantziara alde egin zuen eta han Erresistentzian parte hartu zuen. Franco... [+]


Andoni Iturrioz. Gure kulturaren mezenas
"Egiak eta euskal kulturak gidatu dute nire laguntza"

Artean iazko hazilean, Xilaba txapelketaren finala, Amets Arzalluz txapeldun. Hari txapela jartzen, berriz, Andoni Iturrioz, bertsozale eta laguntzaile fierra. Andoniren bidea, ordea, aitarenak markatua dator, Manuel Iturrioz. Borrokalari baten bizipenak (Alberdania, 2011)... [+]


Gerrako euskal haur bat berpiztu da Georgian

Tbilisi (Georgia), 1991. Martina Mintegui Bilbao hil zen, 65 urte zituela; senarrarekin, Guivi Goguichaishvili idazlearekin batera, hantxe dago ehortzita.


Irakurrienak
Argia buletina
Egunaren laburpena
zure e-postan
Eguneraketa berriak daude