Jon Etxabe

"Gazte ausartak baino ez ginen izan, egoera sozial baten espoleta"

  • (Altzola-Elgoibar, 1933). 1958an apaiztu zen. 1968an klandestinitatera pasa zen, ETAko kide liberatua bihurtuz. Mogrovejon atxilotu zuten. Burgosko prozesuan epaitua beste hamabost kiderekin. Zamorako Konkordatu kartzelan zazpi urte eman zituen. 1977an libre geratu zen.

Mikel Asurmendi @masurmendi
2014ko abuztuaren 03a
"Agian, Manzanas hiltzea onartzea errazago izan zen ETAk dirua lapurtzea baino".Dani Blanco

Intxorta 1937 Kultur Elkartearen eskutik kaleratu du Zamorako landan liburua. Berak dioenez, 1977ko sasi-amnistiarekin geratu zen aske. Euskara irakasle aritu zen Eskola Publikoan jubilatu arte. Iaz, Etxarri Aranatzen hemeretzi urte bizi ostean, Eibarrera itzuli zen Maria Luisa Ruiz Arana bikotearekin.

Nola gogoratzen dituzu Altzola auzoa eta haurtzaroa?

Umetako herria, txikia. Auzo txikiek duten alderdi on eta txarrekin. Herri handietan egoten diren gauza asko falta zen, baina elkarren ezagutza handia zegoen, elkartasuna. Bainuetxera jende asko etortzen zen, erdaldun asko ere bazebilen, beraz.

Zure aitak Altzolako Batzokiaren inaugurazio egunean ikurrina jarri ei zuen, 1936ko gerra aurretik. Gero frontera joan behar izan zuen aitak.

Hori da uste duguna. Nik gero jakin nuen, anaiak kontatua, artean, hiru urte bainituen. Anaiari herriko batek esan zion: “Hire aitak jarri zuen ikurrina”. Aita nazionalak herrira heldu eta gerra-frontera joan zen, ihesi. Bera eta beste batzuk, jeltzaleak. Geratu zirenetako bat hil zuten bertan, beste bat erietxera eraman eta beste bat herriko “jauntxo” batek libratu omen zuen bere alde egina zuelako. Herritar asko fusilatu zuten Altzolan.

Gerra ostean, frankismoaren Eskola Nazionaletan ikasiko zenuen?

Bai. Guk Cara al Sol ez genuen abesten, baina fusilak genituen, egurrezkoak, eta patioan desfilatzen genuen. Neguan “Señorita hace frio” esaten genuen, eta hark “desfilen, pin, pan, pin, pan”. [Espainiako] bandera jartzen genuen egunero eskolako balkoian. Haurrak ginen eta gustura ibiltzen ginen, borrokan. Hura jolasa zen guretzat. Ez genuen gerran gertatu zenaren kontzientziarik.

Aita langilea zen. Ikasia, hala ere.

Bai, aitak ipuinak euskaraz kontatzen zizkigun. Gaitasun handia zuen, haren ipuinak naturaltasunez hartzen genituen. Gaur egun harrituta gogoratzen dut, irakurtzeko erraztasun izugarria zeukan. Aita gipuzkeraz eta bizkaieraz entzuten genuen, biak nahasiak erabili ohi zituen. Mendaro, Altzola eta Elgoibarreko muga-euskara. Altzolako euskara holakoa da. Gero, gaztetan, oso lagungarria izan nuen, bi aldeetan lagunak erraz egiten nituen.

Hamahiru urterekin seminariora joan  zinen. Saturraran, Gasteiz eta Donostiako seminarioak ezagutu zenituen. Zergatik joan zinen?

Amarengatik, ama bihotzekoa.   Zaldibarkoa zen, euskaltzalea bera ere. Bost anai-arreba ginen, hiru mutil eta bi neska, ni hirugarrena.  Ni apaizgai izan baino lehenago anaia zaharragoa izan zen, hark utzi eta amak “zergatik ez zoaz zu?”,  esan zidan. Saturrarango garaia ez dut ia gogoratzen. Gero, lagunekin hitz eginda, diziplina handia zegoela gogoratu dugu. Ezin genuen binaka ibili, hirunaka baino ez. Ez zuten biren arteko laguntasunik onartzen: “Nunca dos, a lo menos tres” esaten ziguten. Bi ikusiz gero, zigorra. Nota jaisten ziguten. Gasteizera 17 urterekin joan nintzen, mutil eginda. Filosofia eta humanitateak ikasi nituen, gero, Donostian, filosofiako azken urtea eta teologia lau urtez.

Eta gero apaiza izan zinen.

Lourdesen apaiztu nintzen, urte berezia izan zen, hango basilika egin berria zen, horregatik edo.  

Ordurako, Euskadi zenaren ideiaren bat izango zenuen, ezta?

Bai. 18-20 urte inguru nituela, Jose Antonio Agirre lehendakariaren De Guernica a Nueva York pasando por Berlín liburua aurkitu nion aitari. Kuriositate handiz irakurri nuen. Ez nuen abertzaletasunaren ezagupen handirik eta asko lagundu zidan. Euskal Herriaren problematikari buruzko lehenengo hausnarketa serioak egin nituen. Liburuarekin batera aitak bazeukan lauburu txiki bat, ezkutuan, zilarrezkoa.

1954an Francok seminarioa inauguratu zuen Donostian. Zu bertan zinen. Zein zen orduko giroa?

Seminaristen artean, nolabait, bazegoen euskal sentimendu nazionalista. Baina, kalean ez zen hori sumatzen. Franco eszenatoki gainean gogoratzen dut, sermoi antzeko hitzaldia bota zuen, militarrez inguraturik. Pasilloan pasa zen eta “Viva el Papa” zioten inguruan. Roman Orbek, falangista eta gure teologia irakaslea, Francoren aldekoa zela esaten zigun harro. Lehen aldiz, haren kontrako jarrera moduko bat zegoela jabetu nintzen. Baina giroa ez zen politikoa, ez genuen politikaz hitz egiten. Etxetik kanpo, erregimenaren aurkako nire lehen sentipen abertzaleak izan nituen orduan.

25 urterekin, Marin auzora apaiz joan zinen, Eskoriatzara.

Gaztetxoak ginen, eskarmentu gutxi genuen, baina esperientzia polita izan zen. Ikasleak gaztetxoak ziren eta abertzaletasuna modu naturalean berpiztu zen herrian. Antzerkia eta kantua lantzen genituen, nire kasa antolatuta. Meza latinez ematen nuen, eta dotrina eta kantak euskaraz. Denbora bat egin eta apaiza herriz aldatzeko joera izaten zen apezpikutegian. Beste leku batzuetara joateko proposatzen zidaten, eta ezetz esaten nuen. 1963an, Eibarreko Azitain auzora joatea onartu nuen, ez nuen ezetz esaterik. Esperientziak aberasgarriak izan ziren, baina orain ohartzen naiz, jaun eta jabe nintzela herrian. Apaiza gauza izugarria zen. Mukizu bezala gogoratzen dut nire burua, eta herriko nagusietako bat.

ETAn berriz nola sartu zinen?  

Neurez ez nintzen ETAn sartu. Lagun bat nuen [egungo bikotea, Maria Luisa], hark eskatu zidan ea lagun talde bat leku batetik bestera eramango ote nuen. ETAko kideak zirela esan zidan. Eibarretik Arrasatera eramateko, baita eraman ere. Seat 600 bat neukan. Kotxe hura orduko rifa batean tokatu zitzaidan.

Haiek armatuak ibiliko ziren, noski.     

Bai, haietako batek –gauzak agerian  uzteko edo– pistola atera eta halako erakustaldia egin zuen. Ez zidan inpresiorik egin.

Nor ziren esaterik, bai?

Jokin Gorostidi, Javier Larena, Unai Dorronsoro eta Teo Uriarte. Pottolo, Mudito... Ezizenak baino ez nituen ezagutzen. ETAko zuzendaritza Maria Luisaren etxean egoten zen aldian-aldian.

Txabi Etxebarrieta ere ezagutuko zenuen.

Bai. Behin baino gehiagotan eraman nuen kotxez. Nik inpresio ezkor samarra nuen Txabiri buruz. Eztabaida politikoan oso berritsua zen, bilbotar itxura hartzen nion. Gero jakin nuen nor zen. Zenbaterainoko zen ideologoa eta pentsalaria...

Geroago, 1968an, Txabi Etxebarrieta Tolosako Benta Aundin hil zuten.

Garai gogorra izan zen guretzat. Iñaki Sarasketa txakurren eskuetan erori zen eta izenak kantatuko ote zituen beldur, Maria Luisa eta biok Bartzelonara joan ginen. Egun batzuk pasa ondoren, Eibarren mugimendurik ez zegoela jakin ostean, itzuli ginen.

Handik gutxira ETAk Meliton Manzanas hil zuen. Txabi Etxebarrietaren hilketak Manzanas hiltzeko pausoa ematen “lagundu” zuela esan dute historialariek. Iritzi berekoa al zara?

Beharbada. Ez dakit Txabiren hilketak eragin ote zuen. Nik uste, Manzanas hiltzea erabakita zegoela lehenagotik ere.   

Apaiza izanda, nola hartu zenuen Manzanas hiltzea? 

Izugarri gogorra izan zen niretzat eta denontzat. Lehenengo atrakoak bezala. ETA dirua bankuetan lapurtzen hasi zenean, jendeari kosta egiten zitzaion onartzea. Agian, Manzanas hiltzea onartzea errazago izan zen dirua lapurtzea baino. Beste hilketak etorri zirenean are zailagoa izan zen onartzea, noski. Ni ordurako kartzelan nintzen.  

Artean ETAn sartua zinen jada.

Txabi hil eta gero ere laguntzaile nintzen, legala, ez nintzen ETAko kide. Bartzelonatik itzuli ostean, txakurrak atzetik neuzkala ohartu nintzen. Maria Luisa klandestinitatera pasa zen, eta orduan, esan zidaten ea nahi nuen ETAn sartu. Baietz esan nuen, baina erabakia hartzea oso zaila eta gogorra izan zen.

Nolakoa da horrelako unea?

ETAn sartu eta hainbat urtetara lagun batek esan zidan: “Ni ere berdin sar nintekeen ETAn”. Alegia, neurri batean zirkunstantzien arabera gertatzen zen eta niri gertatu zitzaidan.

Nor zen laguna? Bizi al da?  

Bai, baina ez dizut haren izena esango.

Apaiz bat talde armatu bateko kidea.  Apezpikuak zer pentsatuko zuen?

Ez dakit... Elizan eskandalizatuko ziren, noski. Klandestinitatean sartu eta nire gogoeta hauxe izan zen: “Elizaren dotrinaren arabera apaiz bat talde armatu batean sartzea kristoren kontraesana da. Baina herri honetakoa naiz eta aukera hau egin dut. Eliza ofizialari begira jarri, eta kristau bezala, pentsatu nuen: Elizak beti hartu ditu armak. Erromako enperadore Konstantinok izugarrizko borrokak izan zituen bere buruarekin, biolentzia erabiltzeko unean. Gurutze bat agertu omen zitzaion. Bada, niri ere halako zerbait. Kristauak talde armatuetan antolatuak ziren eta harremanetan zeuden Konstantinorekin. Hura gerra galtzeko zorian egon zen, eta kristauek haren alde egin zuten.  Erdi Aroan ere Elizan borroka izugarriak izan ziren, armatuak. Adibidez, Nafarroa inbaditzeko baimena eman zuen Elizak.

Gure herriaren historia...

Bai. Eliza historian inplikatu izan da biolentzian. 1936ko Altxamendu Nazionala bedeinkatu zuen. Non babestu ziren Nafarroako erreketeak? Elizak Altxamendua antolatzeko lekuak izan ziren. Gerra bedeinkatu eta gotzain gehienak Francoren alde jarri ziren. Orduan, halako eskandalua apaiz batzuk pistolaz ibili zirelako frankisten aurka? Ni pistola hartuta ibili nintzela Francoren aurka? Talde armatu batean? Kontraesana dela? Baliteke. Baina elizaren praktika hori izan da, nirea ere horren barruan ulertu behar da. Nirea eta beste askorena.  

Mogrovejon harrapatu zintuzten, Santanderren, ETAko zuzendaritzarekin. Torturatua izan zinen.

Izugarri gogor gainera: “Tu no eres cura. El obispo está contra tí” entzun nituen hasteko. Donostiara eraman ninduten eta obispoak Unidad egunkariaren lehen orrialdean zioena irakurri zidaten. Gero jakingo nuenez, gotzainak gezurtatu zuen egunkariak idatzitakoa. Jacinto Argaia zen gotzaina eta defendatu ninduen. Francoren aldekoa zen, noski, baina rol berezia jokatu zuen Burgosko prozesuan.

Konta ezaguzu nola bizi izan zenuen Burgosko prozesua.

Guk prozesua politizatu nahi genuen. Epaiketari buelta eman, hura salatu, frankismoa epaitu nolabait. Gaurtik begiratuta harrigarria ematen du, baina historian izaten dira une batzuk... –zaila da azaltzen zergatik eta zerk eraginda– zeinetan herria altxatzen den. Jendea kokotaraino zegoen frankismoaz, urte pila zeraman diktadurapean. Jendea kalean zegoen, Euskal Herrian eta Espainian ere. Burgosko prozesua zela eta, munduko apaizak mugitu ziren gure alde. Maria Luisak kontatua ondo dakit hori, bera Parisen zegoen. Gu gazte ausart batzuk baino ez ginen izan, egoera sozial baten espoleta izan ginen nolabait.

Epaiketa nolakoa izan zen?

Oso ongi prestatu genuen. Epaileak hitz egiten hasten zirenean moztu egiten genituen. Nire egitekoa eliza “ukitzea” izan zen. Apaiza bezala agertu nahi nuen: talde armatuko kidea nintzela, pistola eraman nuela. Apaizen artean eztabaida hori eragin nahi genuen. Ez zidaten utzi noski, baina apaizaz jantzita agertzea lortu nuen. Apaizen txaketa moduko bat eraman nuen eta lepoko xafla zuria poltsikoan, epailearen aurrean jarri nuen. Ez neukan apaiz jarraitzeko asmorik, baina eztabaida bilatu nuen. Armak bai edo ez? Ez genuen eztabaidatzea lortu, noski, baina polita izan zen. Ramón Camiña nire abokatuak, EAJkoa, galdetu zidan une batez: “Usted reconocería su pistola?”. Altxatu nintzen eskuz seinalatzera eta denak mugitu ziren aretoan. Izugarrizko tentsioa zegoen, eta gu gustura.

Gero ETA zatitu zen: ETA V eta ETA VI. Zuk VI.aren alde egin zenuen.

Hori izan zen nire lehenengo eztabaida teoriko garrantzitsua. Ordura arte ez zen eztabaida politiko sakonik egina. Batzuek gure izenean eztabaidatu bai, baina taldean erabakirik ez zen hartzen, kanpoko dokumenturik ez zegoelako. Geroago informazio asko jaso genuen, joera askotako txosten pila. Nire funtsezko ideia hauxe izan zen: “Langileriak askatzen du Euskal Herria edo honek ez du benetan askatasunik lortuko. Independentzia politikoak ez du herria askatzen”. Borroka armatuak ez zuen lehentasunik niretzat, independentzia lor zitekeen, baina herriaren benetako askatasunik ez. Langileria askatzaile eta aske izan gabe, ez zela hori beteko pentsatu nuen.   

Jarrera hartu zenuen, argi eta garbi.  

Borroka armatuaz eztabaida gutxi izan genuen Zamoran, baina kanpotik postura hartzea eskatzen zitzaigun. Gehiengoaren iritzia hau izan zen: “Dokumentu pila irakurri dugu, baina kaleko giroa ez dugu ezagutzen. Eztabaida sustatzeko kanpoan egon behar dugu. Kanpoan izango garenean erabakiko dugu”. Nik ETA VI.ari eman nion atxikimendua. Postura hartu nuen ofizialki.

Zamorako kartzela berezia izan zen.

Elizak erantzukizun handia izan zuen Zamoran gertatuaz. Ez zen Estatuaren kartzela soila, Elizaren Konkordatua ere partaide izan zen.

Carrero Blancoren hilketa ongi ikusi al zenuen?

Poztasuna orokorra izan zen eta ospatu egin genuen. Gauza horiek erlatiboak dira, frankismoaren errepresioan ulertu beharrekoak.

Espainolista deitua izatea nola bizi izan zenuen?

Ohitzen zara. “Nik bide hori hautatuta ere, ni bezain abertzalea ez zela” esan nion orduko norbaiti. Eta egun ere horrela da. Euskal Herriak bere buruaren jabe izan behar zuela, baina beste herriekin elkartuta egin behar zuela bide hori.

Eta gaur egun nola pentsatzen duzu?

Euskal Herriak bere buruaren jabe izan ahal izateko lehenik geure nortasuna landu behar dugula. Herri bezala pausoak eman ahal izateko independentzia behar dugula pentsatzen dut. Garaiak aldatu dira. Madrilgo boterea ikusita, borroka armatuak ez zuela irabaziko pentsatu dut beti. Gatazka luzatu bai, herrian eragin ere bai, baina irabazi ez. Estatua gainditzeko aukera hori ez dut behin ikusi, baina borroka armatuak herrian eragin handia izan duela onartzen dut. Geroak esango du zer-nolako eragina izan duten azken  hiru hamarkadetako borrokek. “ETA izan ez balitz hobe ginateke”, diote batzuek. Beste batzuek “baina ez genuke orain dugun burujabetza maila edo herriak burujabetzaren alde daukan jarrera” diote. Dilema hori ez dago neurtzerik une honetan. Hori esanda, hauxe ere pentsatzen dut: azken urteetan ETAren bidea hartu dutenek borroka mota hori aukeratzeko eskubidea ere badute.

Zamorako kartzela ipuinetan

Apaiz nintzenean motorrez ibiltzen nintzen, eta gero kotxez ere bai. Garai hartan ez zen ohikoa. Liburuaren azala Jose Martin Urrutiak egin du (Txotxe), nire lagun minak. Kartzelako leihoa, motorra eta ihesa irudikatu ditu. Motorrez bizkor ibili ohi nintzen. Zamorako kartzelan zuloa egin genuen, baina halako batean txibatazoa izan zen eta ihesa zapuztu ziguten. Imajinazioa eta psikologia izugarri lantzen genituen. Zuloa aurkitu eta esan zidaten: “Ingeniaria ikasketak egin al dituzu?”. Batzuek zuloa egin bitartean, bestetzuek kartzelariak engainatzen zituzten. Xabier Amuriza lagunak bultzatu ninduen Zamorako Landan liburua idaztera. Ez nuen aparteko gogorik. Banuen ipuin bat idatzia, eta sari bat irabazia ere. Tunela nola egin genuen kontatzen duena. Xabierrek “segi, gehiago kontatu behar duzu” esan zidan. Eta hara, narrazio gehiago idatzi dut liburua egin arte. Xabierrena bultzada baino gehiago izan da, aholkuak  eman dizkit. Bera eta bertan izan ginen guztiak gogoan ditut. Nikola Telleriarekin oroitzen naiz sarritan. Orain harritzen naiz, orduan ez nintzen jabetzen. 60 urterekin sartu baitzen borrokan. Preso politikoa, apaiza, langilea, euskaltzalea. Kartzelako bizi latza jasan zuen Nikola lagunak. Preso sartu berria gaixotu zen. Zein gaizki tratatu zuten! Erraz ahazten zaizkigu presoak.

«Presoen indarrarekin harrituta nago»

Etxarri Aranatz [Nafarroa Garaia] herrian lagun asko egin genituen Maria Luisa lagunak eta biok. Presoen mundua hurbiletik segitu dugu, presoen familiarenak bereziki. Presoek atxiki duten indarrarekin harrituta nago. Askok arazo psikologikoak omen dituzte. Nola ez dauden erabat jota eta deuseztatuak pentsatzen dut nik. Batzuek 30 urte barruan egin dute. Bakarka, isolatuak, talde txikietan. Nondik atera dute indarra? Kanpoko berrien bonbardaketa jasaten dute. Hedabideetatik zabaltzen diren berrien nahasketa izugarria da. Informazioa partzialki eta modu txarrean iristen zaie. Taxuz eztabaidatzeko aukerarik ez dute izan. Baldintza horietan, horrenbeste urte preso pasa ostean –gure garaian hamar urte izugarria zen– horrela ateratzea. Denetarik dago jakina, denak ez daude osasunez ondo, baina nik asko gogotsu ikusi dut.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Frankismoa  |  Oroimen historikoa  |  ETA  |  Tortura

Frankismoa kanaletik interesatuko zaizu...
Luxuzko babesleku frankista

Bartzelona, 1939ko maiatza. Teresa Amatller (1873-1960) filantropoa eta Antoni Amatller txokolategile ezagunaren alaba etxera itzuli zen, Espainiako Gerra Zibila amaituta. Orain jakin izan dugunez, Donostian igaro zituen gerrak iraun zituen urteak.


2018-10-11 | Axier Lopez
Clemente Bernard
"Mola eta Sanjurjoren aurrean otoitz egiten dutenak dira gure kontra jo dutenak"

Iruñeko Erorien Monumentuak eta haren kriptan jeneral frankistei eskainitako hileroko mezek eztabaida sortzen jarraitzen dute. Oraingoan, gaiari buruz 2017an  “A sus muertos” dokumentalaren egileak, Clemente Bernard eta Carolina Martinez, espetxera sartu nahi dituzte ikus-entzunezkoan erabilitako irudi batzuen harira. Azaroaren 14an hasiko da epaiketa Nafarroako 3. zigor-epaitegian. Bernardekin hitz egin dugu kasuaz.


2018-10-02 | ARGIA
Argazki bilduma
'Txiki' eta Otaegi omendu dituzte Katalunian

Irailaren 27an bete ziren 43 urte Juan Paredes Manot Txiki`` zarauztarra, Anjel Otaegi azpeitiarra eta FRAPeko José Huberto Baena, Ramón García Sanz eta José Luis Sánchez fusilatu zituztela. Euskal Herrian ezezik, Kataluniako Cerdanyolako Can Catá basoan, 'TXiki' hil zuten lekuan ere omenaldia egin zuten.


Rodolfo Martin Villa frankismoaren ministro ohia berriz galdekatu nahi du Servini epaileak

Hainbat hilketa egozten dizkio Servinik ministro ohiari. Horien artean daude 1976ko martxoaren 3an Gasteizen Polizia Armatuak hil zituen bost langileenak.


2018-09-25 | ARGIA
Hainbat herritarrek Irueko Erorien Monumentua eraistearen aldeko plataforma sortu du

“Hilen oroitarria eraisteko herri ekimena” du izena herri mugimenduak eta 120tik gora lagunek sinatu dute aldarrikapena.


Martin Orbe. Abadea ere torturatua
"Ezin zara torturaren zamapean egon bizi guztian"

Martin Orbek bazuen lagun bat, Eusebio Martija, inoiz hari zelan zegoen galdetu eta “Ederto, xehetasunetan sartu gabe”, Martini erantzun ohi ziona. Xehetasunetan sartu gabe Martin Orberen bizia ere: hierarkiatik aparteko apaiza, irakaslea, torturatua, Zamorako kartzelan egona, Gogor taldekoa, UEUren gidari… Xehetasunetan sartzera egin dugu, Orberen lagun Martija hark ez bezala. Nola esango nizuke, bada?


Lotsaren harana

Diktadorearen gorpuzkinak urte amaiera baino lehen deshobiratuta, Erorien Harana faxisten erromes toki izatea eragotzi nahi du Pedro Sánchezen Gobernuak. Ez da memoriaren museo izango, asko jota hilerri zibil. Berradiskidetzearen gune izateak ez du zentzurik, nola ba? Frankismoaren “bi Espainien” errelatoari haizea ematea litzateke, erregimenak derrigorturik eramandako milaka errepublikar anonimoren hezurrek hor jarraitzen duten bitartean, beldurraren tenplu mortu... [+]


Periko Berrioategortua
Elkartasun eta konpromisoaren irribarrea

Abuztuaren 3an hil zen Pedro Berrioategortua Murgoitio (Apatamonasterio, 1928 – Zornotza, 2018), frankismo garaian abade, erregimenari aurre egin zion borrokalari nekaezina. Kamioiarekin freskagarriak banatzen zituenean nola Guardia Zibilak jazartzen zuenean, Derioko itxialdian nahiz Zamorako apaiz-kartzelan, ez zuen sekula tinkotasuna zerion irribarrea galdu.


2018-09-12 | Nahia Ibarzabal
Azaroan atera dezakete Franco Erorien Haranetik

Pedro Sanchezen Gobernuak jakitera eman duenez, azaroan aterako dituzte Francoren gorpuzkinak. Prozesua aurrera erabateko, diputatuen kongresuak legea berretsi behar du iraila bukatu baino lehen.


2018-09-11 | Arabako Alea
Olarizuko gurutze frankista kentzeko erabakia errespetatzeko eskatu diote Urtarani

Adostasunaren alde agertu da Mendiolako Kontzejua, "betiere herritarren erabakia errespetatuz".


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude