Emakumeentzako edariari buruz


2024ko apirilaren 15an - 07:27
"emakumeak edaten". Argazkia: J. Paul Getty

Duela urte batzuk, Baginen liburua prestatzen ari nintzela, Gasteizko Teresa Furundarena ezagutu nuen, XVIII. mendeko emakume interesgarri bat. Ondorengo testu hau eskaini nion (Txalaparta, 2020):

"XVIII. mendeko arratsalde batean, 1756ko batean, zehazki, Gasteizko Kale Berrira joan izan bagina misteleria bat topatuko genukeen. Hau da, dendatxo bat, kale estu batean, mistelak saltzen zituena. Egun hartan, ohitura zenez, ezkaratzean emakume batzuk elkartu ziren. Teresa Furundarena, etxeko alaba eta dendaren arduraduna, Maria Ignacia Ortiz de Zarate, Antonio Landaloia arotzaren emaztea, Teresa Ariestaran, Severino Gomez tabako-zergen arduradunaren emaztea, eta Catalina Guilerna, Mateo Guillernaren bederatzi alabetan zaharrena. Beste emakume gazte batzuk ere baziren, baina lau emakumezko hauen izenak bakarrik ezagutzen ditugu. Kartetan zebiltzan. Ikasle batzuk ere gerturatu ziren mistela erostera eta emakumeokin hitz egitera. Hau guztia Madrilgo Artxibo Nazionalean dagoen dokumentu batean agertzen da, eta Paloma Manzanos Arenalen eskutik ezagutzen dugu.

Teresa Furundarena, Joseph Furundarena txokolategilearen alaba zen. Salmahaiaren atzean Gasteizko emakumeen bizitza ikusten zuen pasatzen. Hau zen, dudarik gabe, beraien txoko propioa, harremanak josten zituzten lekua. Maria Ignacia, aldameneko auzoa, maiz joaten zen Teresaren misteleriara, bere bularreko umearekin. Ume txikien zaintza nahiko aspergarria izaten da, behar izaten dugu konpainia pixka bat. Teresa Aiestaranek, berriz, alabak koskortuta zeuzkan; hala ere, arratsaldeko bostetan misteleriara hurbiltzen zen, penak partekatzea atsegin zuen eta; ez baitzeuden bakarrik.

Nahiz eta normalean pentsatzen dugun garai honetako emakumeak soilik garbitokietan eta iturri inguruetan elkartzen zirela, dokumentu honek gure begirada zabaltzen laguntzen digu, eta erakusten dizkigu emakume batzuk ezer berezirik egin gabe, aisialdi hutsean, kartetan, gizon gazteekin txantxetan… Badakigu aberatsen etxeetan emakume batzuek tertuliak prestatzen zituztela. Orain, konturatzen gara emakume langileek, tertulia informaletan, bizitza eta bizitzako kontuak, penak eta jolasak konpartitzen zituztela, Gasteizko Kale Berrian, ardo goxoa edaten zuten bitartean".

"Ez gara egon beti nekatuta, zainketa lanetan, lanean; guk ere izan ditugu gizarteratzeko momentuak, gure lagunekin, giro lasai eta alai batean partekatzeko uneak"

Gasteizko Kale Berrian utzi genituen, beraz, Teresa eta lagunak ardo goxoa edaten. Baina, dena ezin eta, bada argitaratu gabe geratu zen istoriotxoaren adar bitxirik ere, noski; zuekin konpartitu nahi nuke horietako bat orain. Kontua da, datu guztien arabera, ez zela bitxikeria emakumeak mistelaren inguruan aurkitzea, mistela eta, orokorrean ardo gozoak, emakumeei zegokien ardotzat hartzen zirelako. Gai honi lotuta, baditut datu xume batzuk. Adibidez, Xabier Muniberen Mozkor barregarria (1764) operan, bertso hauek adituko ditugu:

Ezta, ez, ere andrerik

edate eztudenik,

naiz nafar, naiz klaret

ta naiz Endaiakotik.

Hau da, ardo nafar gorria eta klaretea ondo ezagutzen ditugu… baina zein edari mota zen Hendaiako hura? Bada, seguru asko, zenbait itzultzailek interpretatu duenez, mistela, hain zuzen ere. Gehiago ere bai: Baginen liburuaren aurkezpenak egiten ari ginela, gasteiztar lagun batek Armentiako bere amonak mistela edaten zuela azaldu zidan, “andereñoaren whiskia” esaten omen zion.

Eta, orain, puntu honetara iritsi garela-eta, jakin-min handia daukat, eta mistela eta emakumeen edariari buruz gehiago jakin nahiko nuke, iruditzen zaidalako, ez bakarrik anekdota atsegin bat, baita emakumeak historiaren kontakizunean beste leku batean kokatzeko aukera polita ere. Hau da, ez gara egon beti nekatuta, zainketa lanetan, lanean; guk ere izan ditugu gizarteratzeko momentuak, gure lagunekin, giro lasai eta alai batean partekatzeko uneak.

Hori dela eta, zuen laguntza eskatu nahi nuke, gasteiztar izan ala ez. Euskal herrietako jendeok, ezagutzen al duzue istorioaren bat, zuen sendian, zuen herrian, lagun bati entzuna, besterik ez bada ere... emakumeak eta mistela (edo ardo gozoa orokorrean) lotzen dituena? Edo, bestela esanda, badakizue ezer emakumeen edari ohiturei buruz? Mila esker!!


Kanal honetatik interesatuko zaizu: Historia
Australiako aborigenen buztingintza

Australiako ipar ekialdean dagoen Jiigurru uhartean duela 2.000-3.000 urteko zeramika zatiak aurkitu dituzte James Cook unibertsitateko eta Australiako Ikerketa Kontseiluko kideek. Australian orain arte aurkitutako zeramika arrastorik zaharrenak dira. Arrastoen azterketa... [+]


Erroldan zentsuratuak

Erroma, K.a. 443. Lehenengoz zentsoreak aukeratu zituzten. Handik bi mendetara Errepublikako magistraturarik garrantzitsuena izango zen zentsurarena. Bost urtean behin bi zentsore aukeratzen zituzten, kontsul izandako senatarien artean.

Erantzukizun handiko kargua zen:... [+]


Islandiak izoztu zuen Konstantinopla

Teofanes Aitorlea kronikalariak jaso zuenez,  763-764ko negua inoizko hotzenetakoa izan zen Konstantinoplan. Elurrak eta izotza hartu omen zuten bizantziar hiriburua eta Bosforon iceberg bat ere ikusi omen zuten.

Orain arte klima hoztea, besteak beste, jarduera... [+]


Erdi Aroan erditzea

Toledo, 1272-1280. Alfontso X.a Gaztelakoak Ama Birjinari eskainitako 427 kanta monodiko bildu zituen. Santa Mariaren Kantigek Erdi Aroko musika eta literatura bildumarik garrantzitsuenetakoa osatzen dute, baina, kantiga miniaturaz apainduta daudenez, ilustrazio horiek beste... [+]


Eguneraketa berriak daude