Euskadi euskararen aurka?

  • Arabako Iruina-Veleia aztarnategi arkeologikoan, besteak beste, euskarazko idazkunak dauzkaten pieza batzuk agertu ziren 2005ean. Arkeologoek III-V mendeetakotzat jo zituzten. Euskal Herriko aurkikuntzarik handiena izan arren, Arabako Foru Aldundiak, Euskal Herriko Unibertsitatearen laguntzan, 2008an idazkunak faltsutuak zirela ebatzi eta arkeologoak aztarnategitik bota zituen. Gero 2009an Gasteizko Epaitegian haien aurkako kereila aurkeztu zuen.

Gontzal Fontaneda
2015eko maiatzaren 13a

(Politikariak gai al dira arazo zientifiko bat ebazteko, idazkun batzuk zein mendetakoak diren, zientzi laborategiek egin beharrean? Ondorioa begi-bistan dago: 6 urte daramatzate Arabako Foru Aldundiak eta Gasteizko Epaitegiak eztabaida argitu gabe, inork ere ez baitu III mendeko euskara entzun. Orain, ordea, entzun ez, baina bada III mendeko euskara irakurtzeko aukera, idazkunak egiazkoak badira. Horretarako, zientzi laborategi batek hilabeteren buruan emango luke noizkoak diren emaitza; kirolarien dopin-kontuak, adibidez, zientzialariek biharamunerako ebazten dituzten bezala. Eta zientziak hitz egin eta gero, betoz Aldundiak, Unibertsitateak, epaileak eta hizkuntzalariak egin behar dutena egitera).

Kontu hau ez da arkeologo auzipetuen arazoa bakarrik edo Arabaren arazoa bakarrik, Euskal Herri osoaren arazoa baizik, euskararen historiaren froga batzuk arriskuan daude eta.

(III mendeko piezak, auzipean egon arren, betidanik Aldundiaren eskuetan egon dira, salatariaren eskuetan, haien egiazkotasunaren aurkari baten eskuetan. Izan ere, maneiatu izan dira, pieza batzuen oraingo itxura eta hasierako argazkietan zutena ezberdinak dira eta. Ez ahal zaie ezbeharrik gertatuko!).

Piezei azterketa zientifikoak egitea eskatu zuten betidanik arkeologoek. Aldundiak, aitzitik, ez du behin ere nahi izan idazkunei data emateko azterketak egiterik, beharrezkoak ez direla argudiatuz, “grafitoak faltsutuak direlako”.

(Aldundiak bere iritzia eskaintzen du frogak “frogatzeko”).

Arkeologoek beste eskaera bat ere egin zuten hasieratik: pieza gehiagoren bila jarraitzeko, egiaztatzeko indusketak egitea. Aldundiak, ordea, arkeologoak kanporatu ondoren, Euskal Herriko Unibertsitateko arkeologiaren irakasle bati eman zion aztarnategiko zuzendaritza. Zuzendari berri honek ez du egiaztatzeko indusketarik egin, ezta hurrik eman ere.

(Harrigarria da, batetik, auzipean dagoen edo “krimen-gertalekua” izan omen den aztarnategia irekita eta lanean egotea; eta bestetik, zuzendari berria 2008an idazkunak faltsutzat jotzen zituzten bi txostenen egilekidea izatea, txostenak Aldundiak erabakia hartu baino 15 egun geroago aurkeztu zituzten arren. Zuzendari berri honek, aztarnategira sartu bezain azkar, hondeagailu bat erabili zuen 6.000 m3 lur kentzeko. Hondeagailua erabiltzea ere! non eta aztarnategi arkeologiko batean!! auzitan, gainera!!! Lur hartan froga gehiago egon balitz, denak betiko galduko ziratekeen. Bestalde, orain euskarazko pieza gehiago agertuko balitz?)

Azkenean ere! 2012an piezen azterketa zientifikoak hurbil zeudeneko itxaropena sortu zen: epaileak (IPCE) Espainiako Kultur Ondarearen Erakundeari pieza batzuk ikertzeko agindu zion eta. Baina ustel atera da, IPCEren txostena lotsagarria da eta.

(III mendean pieza zeramiko batzuk lurpetu ziren eraikin baten erortzeagatik. Geroago Iruina-Veleia hiri osoa ere suntsitu zen abandonaturik, poliki-poliki lurrez estali eta azkenean hiria lurpetuta geratu zen. Mendeetan zehar lurraren osagaiek eraginez, pieza lurpetu haien azalei zarakarra atxiki zitzaien. 1.800 urte geroago, 2005ean arkeologoek pieza haiek aurkitu zituzten. Eta aurkikuntza jendaurrean aurkeztu zutenean, pieza haietako idazkunak, batzuk euskaraz, eztabaidan nahasi ziren, eta 2009an Gasteizko Epaitegira sartu ere.

Hiru urte geroago (arkeologo salatuek eskatu baino hiru urte geroago!) azkenean, epaileak (IPCE) Espainiako Kultur Ondarearen Erakundeari pieza batzuk aztertzeko agindu zion. IPCEren txostena, berriz, alferrekoa izan da: pieza batzuen azalean gaur egungo metalak aurkitu dituela(!?). Oraingo metalaren bat zarakar azpian aurkitu balitz, zarakarra metalaren ondorengoa izango zatekeen; beraz metala eta zarakarra orain eginak: faltsutua izango zatekeen. Baina metal-aztarnak zeramikaren azalean edo idazkun baten azalean edo zarakar gaineko azalean agertzen direnez gero, zeramika, idazkuna eta zarakarra metalak baino lehenagokoak dira; faltsuketaren frogarik ez da.

Azaleko metalak eta aztarna guztiak mota askotako lanetan geratzen dira piezetan: lehen, lurpetik agertu zirenez geroztik, piezak garbitzean, neurtzean, idazkun estaliak ondo irakurtzeko zarakar puskak kentzean, argazkiak egitean, garraiatzean; gero, Aldundiak eragin dituen azterketak egitean eta abar.

Dena dela, kasu honetan ere ez zaie piezei data jarri; horretarako, epaileak IPCEri agindutako azterketa zientifikoak egin beharko zizkiekeen zeramikari, idazkunei eta idazkunen gaineko zarakarrari. Baina IPCEk ez dio epaileari obeditu, ez baitu ikerketa hori egin, azalaren miaketa hutsa baizik; lotsagarria).

Kontu honetan larriena arkeologo salatuen egoera da: sei urtez (oraingoz) Arabako Foru Aldundiak, Euskal Herriko Unibertsitateak eta euskal hedabideek kriminalizatuta, langabezian (noski) jarraitzen dute, ez fiskalak ez epaileak akusaziorik egin ez duten arren. Lehenago edo geroago agertuko da nonbait oraingo idazkunak egiaztatuko dituen zerbait, baina bitartean zuzengabekeria da salatuei, akusatu izan gabe, egoera hau jasanaraztea. Beste kasu batzuetan bezala, honetan ere erakunde politiko batek, arazo bat (noren arazoa?) konpontzeko gaitasunik ez duenean, zientziak aztertzen utzi beharrean, Epaitegira igorri du... eta eman urte luzeak! Duela sei urte hasita, auzia geldituta bide dago, epaileak auzigai dagoenetz erabakiko duen zain, akusatuko ala artxibatuko duen.

(Eta auzirik ez dago:

1.- Idazkunak gezurrezkoak zirela erabakitzeko, Arabako Foru Aldundia ez zen oinarritu bazeuzkan froga ukigaietan, pieza arkeologikoetan, teorietan baizik. Aldundiak ez zuen nahi arkeologoek berek eskatzen zituzten noizkoak diren ebazteko azterketak egiterik, baizik eta aditu batzuen teorien txostenetan oinarritu baitzen.

Gainera, ez da egia txosten horietan oinarritu zenik, idazkunak faltsutzat jotzeko erabakia hartu zuen egunean, Aldundira hizkuntzalari baten txostena bakarrik sartua zelako; beste guztiak, aldekoak eta aurkakoak, erabakia hartu ondoren iritsi zitzaizkion.

2.- Piezak epaiketarako alferrak dira, Epaitegiaren babespean gorde beharrean, beti Aldundiaren eskuetan egon direlako, eta maneiatu izan direlako.

3.- Espainiako Kultur Ondarearen Erakundearen txostenak ez du egiazkotasuna ala faltsutasuna ebazten, epailearen agindu zehatzak bete gabe, azalaren miaketa hutsa bakarrik egin du eta).

 

 

Kanal hauetan artxibatua: Iritzia  |  Iru˝a-Veleia auzia

Iritzia kanaletik interesatuko zaizu...
Gu espainolak gara, Euskal Herrikoak

Gure kostaldeko harkaitzek ondo dakite zer gertatzen den urak behin eta berriz bisita egiten dizunean. Zenbait olatuk izan dezaketen eragina imajinatzea ez da zaila, handiak eta zaratatsuak baitira. Beste asko, ordea, txikiak, ia ezkutukoak izanagatik, higadura askoz handiagoa sor dezakete fereka leunen errepikapenen poderioz. Gauza bera gertatzen da asimilazio kulturalarekin. Ageriko inposizio bortitzak sumatzea erraza da, baita behin igarrita aurre egiteko txerto efektua aktibatzea ere. Alta,... [+]


2018-04-29 | Ramon Etxezarreta
Zizelkan

Damutu naiz milatan baina han gelditu zen hanka, sartuta. Eskultoreak obra ezarri nahi zuen Santa Klaran, ezkerretara Chillida, eskuinetara Oteiza eta erdian berea, arraunlariaren omenez. Berez eskultura den Santa Klararen gainean beste eskultura bat. Ez nuen ezetz borobila, zegokion bezala, esateko kemenik izan, dirurik eza jarri nion aitzakia. Arerio politikoek berehalakoan harrapatu ninduten, ez zintzo jokatuz baina. Eskultura jartzearen alde agertu ziren guztiak, hemendik Fisterrara... [+]


2018-04-29 | Aingeru Epaltza
Letragabe

Elkar fundazioak euskaldunon kultur kontsumoaren gainean egin duen azterketak harrotu ditu bazterrak. Harritzekoa, kontu zaharra baita euskal kulturaren egoera barnetik ezagutzen duen edonorendako. Berria, izatekotan, datu hotzek oraingoan izan duten oihartzuna izan da. Niri, bederen, ez zaizkit hain txarrak iruditu. Egiazkoak izatera. Euskaldunen %22,9 –180.000 lagun ia– euskarazko ohiko liburu irakurle? Zein isilik zeukaten euskal argitaletxeek!

Ni Elkar fundazioarekin bat:... [+]


2018-04-29 | Karmelo Landa
Estatuaren teoria eta praktika Espainiako Erresuman

Espainiako Erresumari kontu eskatzen zaio Nazio Batuen Erakundetik, ea Giza Eskubideekiko nazioarteko konpromisoak eta itunak modu egokian betetzen ari den jakiteko. Gai hau izan dugu aztergai joan den astean Sarrikon, EHUko master interesgarri batean. Master horretan azaldu beharrekoa prestatzean, aukera izan dut trantsizio prozesuaren berrikuspen pertsonala osatzeko, eta hona hemen ondorio batzuk.

Indarrean dagoen Estatu hori, Espainiako Erresuma deitua, aurreko gorputz mardularen neurrira... [+]


Mozal Legearen indargabetzea eskatzera goaz Legebiltzarrera

Asteazken honetan, apirilaren 25ean, EAEko Legebiltzarreko “Erakundeak, Segurtasuna eta Gobernantza Publikoaren Batzordean”, ELEAK-Libre Mugimenduaren izenean Maialen Begiristainek eta Joseba Alvarezek EAEko Legebiltzarrak Mozal Legearen berehalako indargabetzea eta ez aplikazio onar ditzan eskatuko dute.


Fauna publikoa
Ze pereza

Estatu-arrazoia bezain iluna da Rubalcaba, estoldetako politikari bat, institutuko irakasle baten itxura kaltegabe hori eduki arren. Itzalpean mugitu zalea, botere faktikoekin aireztatu gabeko sotoetan edukitzen diren elkarrizketetan; zeren hortik at, animalia izu eta itsusia da.


2018-04-24 | Joxe Aldasoro
"Seme" proiektua

“Haurrek eskubideak dituzte eta, helduok, eskubide horiek betearazteko obligazioa” dio Francesco Tonucci psikologo eta ikerlariak.  Proiektuak helburu horixe du: Etxarriko haur baten eskubideak gauzatzea.


2018-04-24 | Hainbat egile*
Aralar, guztion artean

Aralarko arazo korapilatsuaren inguruko zentzugabekerien zerrenda luzatzen doa eta, konpondu beharrean, egunez egun gordinago dago. Babestutako naturgune batez ari gara, eta XXI. mendean jada aurrera goazelarik, ez litzateke gogorarazi behar han abeltzaintza, naturaren kontserbazioa, paisaia eta aisialdia ahal direla eta behar direla bateragarri egin.


Perbertsioa

Barka diezadala Urkullu jaunak, baina Ertzaintzaren aurreko pulpitoan egindako deklarazioetatik abade trazak hartu dizkiot, eta ez kristautasunaren fedea bete-betean jarraitzen duenarena, baizik eta abade perbertsoarena.


2018-04-23 | I˝igo Gandarias
Pribatizazioaren aurka... Elurra!

Asteak pasa dira urtetan izandako elurterik handienak azkenengoz Euskal Herri osoa zuritu zuenetik. Aspaldiko partez ez zela gure herri osoa zuri esnatzen.


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude