Euskadi euskararen aurka?

  • Arabako Iruina-Veleia aztarnategi arkeologikoan, besteak beste, euskarazko idazkunak dauzkaten pieza batzuk agertu ziren 2005ean. Arkeologoek III-V mendeetakotzat jo zituzten. Euskal Herriko aurkikuntzarik handiena izan arren, Arabako Foru Aldundiak, Euskal Herriko Unibertsitatearen laguntzan, 2008an idazkunak faltsutuak zirela ebatzi eta arkeologoak aztarnategitik bota zituen. Gero 2009an Gasteizko Epaitegian haien aurkako kereila aurkeztu zuen.

Gontzal Fontaneda
2015eko maiatzaren 13a

(Politikariak gai al dira arazo zientifiko bat ebazteko, idazkun batzuk zein mendetakoak diren, zientzi laborategiek egin beharrean? Ondorioa begi-bistan dago: 6 urte daramatzate Arabako Foru Aldundiak eta Gasteizko Epaitegiak eztabaida argitu gabe, inork ere ez baitu III mendeko euskara entzun. Orain, ordea, entzun ez, baina bada III mendeko euskara irakurtzeko aukera, idazkunak egiazkoak badira. Horretarako, zientzi laborategi batek hilabeteren buruan emango luke noizkoak diren emaitza; kirolarien dopin-kontuak, adibidez, zientzialariek biharamunerako ebazten dituzten bezala. Eta zientziak hitz egin eta gero, betoz Aldundiak, Unibertsitateak, epaileak eta hizkuntzalariak egin behar dutena egitera).

Kontu hau ez da arkeologo auzipetuen arazoa bakarrik edo Arabaren arazoa bakarrik, Euskal Herri osoaren arazoa baizik, euskararen historiaren froga batzuk arriskuan daude eta.

(III mendeko piezak, auzipean egon arren, betidanik Aldundiaren eskuetan egon dira, salatariaren eskuetan, haien egiazkotasunaren aurkari baten eskuetan. Izan ere, maneiatu izan dira, pieza batzuen oraingo itxura eta hasierako argazkietan zutena ezberdinak dira eta. Ez ahal zaie ezbeharrik gertatuko!).

Piezei azterketa zientifikoak egitea eskatu zuten betidanik arkeologoek. Aldundiak, aitzitik, ez du behin ere nahi izan idazkunei data emateko azterketak egiterik, beharrezkoak ez direla argudiatuz, “grafitoak faltsutuak direlako”.

(Aldundiak bere iritzia eskaintzen du frogak “frogatzeko”).

Arkeologoek beste eskaera bat ere egin zuten hasieratik: pieza gehiagoren bila jarraitzeko, egiaztatzeko indusketak egitea. Aldundiak, ordea, arkeologoak kanporatu ondoren, Euskal Herriko Unibertsitateko arkeologiaren irakasle bati eman zion aztarnategiko zuzendaritza. Zuzendari berri honek ez du egiaztatzeko indusketarik egin, ezta hurrik eman ere.

(Harrigarria da, batetik, auzipean dagoen edo “krimen-gertalekua” izan omen den aztarnategia irekita eta lanean egotea; eta bestetik, zuzendari berria 2008an idazkunak faltsutzat jotzen zituzten bi txostenen egilekidea izatea, txostenak Aldundiak erabakia hartu baino 15 egun geroago aurkeztu zituzten arren. Zuzendari berri honek, aztarnategira sartu bezain azkar, hondeagailu bat erabili zuen 6.000 m3 lur kentzeko. Hondeagailua erabiltzea ere! non eta aztarnategi arkeologiko batean!! auzitan, gainera!!! Lur hartan froga gehiago egon balitz, denak betiko galduko ziratekeen. Bestalde, orain euskarazko pieza gehiago agertuko balitz?)

Azkenean ere! 2012an piezen azterketa zientifikoak hurbil zeudeneko itxaropena sortu zen: epaileak (IPCE) Espainiako Kultur Ondarearen Erakundeari pieza batzuk ikertzeko agindu zion eta. Baina ustel atera da, IPCEren txostena lotsagarria da eta.

(III mendean pieza zeramiko batzuk lurpetu ziren eraikin baten erortzeagatik. Geroago Iruina-Veleia hiri osoa ere suntsitu zen abandonaturik, poliki-poliki lurrez estali eta azkenean hiria lurpetuta geratu zen. Mendeetan zehar lurraren osagaiek eraginez, pieza lurpetu haien azalei zarakarra atxiki zitzaien. 1.800 urte geroago, 2005ean arkeologoek pieza haiek aurkitu zituzten. Eta aurkikuntza jendaurrean aurkeztu zutenean, pieza haietako idazkunak, batzuk euskaraz, eztabaidan nahasi ziren, eta 2009an Gasteizko Epaitegira sartu ere.

Hiru urte geroago (arkeologo salatuek eskatu baino hiru urte geroago!) azkenean, epaileak (IPCE) Espainiako Kultur Ondarearen Erakundeari pieza batzuk aztertzeko agindu zion. IPCEren txostena, berriz, alferrekoa izan da: pieza batzuen azalean gaur egungo metalak aurkitu dituela(!?). Oraingo metalaren bat zarakar azpian aurkitu balitz, zarakarra metalaren ondorengoa izango zatekeen; beraz metala eta zarakarra orain eginak: faltsutua izango zatekeen. Baina metal-aztarnak zeramikaren azalean edo idazkun baten azalean edo zarakar gaineko azalean agertzen direnez gero, zeramika, idazkuna eta zarakarra metalak baino lehenagokoak dira; faltsuketaren frogarik ez da.

Azaleko metalak eta aztarna guztiak mota askotako lanetan geratzen dira piezetan: lehen, lurpetik agertu zirenez geroztik, piezak garbitzean, neurtzean, idazkun estaliak ondo irakurtzeko zarakar puskak kentzean, argazkiak egitean, garraiatzean; gero, Aldundiak eragin dituen azterketak egitean eta abar.

Dena dela, kasu honetan ere ez zaie piezei data jarri; horretarako, epaileak IPCEri agindutako azterketa zientifikoak egin beharko zizkiekeen zeramikari, idazkunei eta idazkunen gaineko zarakarrari. Baina IPCEk ez dio epaileari obeditu, ez baitu ikerketa hori egin, azalaren miaketa hutsa baizik; lotsagarria).

Kontu honetan larriena arkeologo salatuen egoera da: sei urtez (oraingoz) Arabako Foru Aldundiak, Euskal Herriko Unibertsitateak eta euskal hedabideek kriminalizatuta, langabezian (noski) jarraitzen dute, ez fiskalak ez epaileak akusaziorik egin ez duten arren. Lehenago edo geroago agertuko da nonbait oraingo idazkunak egiaztatuko dituen zerbait, baina bitartean zuzengabekeria da salatuei, akusatu izan gabe, egoera hau jasanaraztea. Beste kasu batzuetan bezala, honetan ere erakunde politiko batek, arazo bat (noren arazoa?) konpontzeko gaitasunik ez duenean, zientziak aztertzen utzi beharrean, Epaitegira igorri du... eta eman urte luzeak! Duela sei urte hasita, auzia geldituta bide dago, epaileak auzigai dagoenetz erabakiko duen zain, akusatuko ala artxibatuko duen.

(Eta auzirik ez dago:

1.- Idazkunak gezurrezkoak zirela erabakitzeko, Arabako Foru Aldundia ez zen oinarritu bazeuzkan froga ukigaietan, pieza arkeologikoetan, teorietan baizik. Aldundiak ez zuen nahi arkeologoek berek eskatzen zituzten noizkoak diren ebazteko azterketak egiterik, baizik eta aditu batzuen teorien txostenetan oinarritu baitzen.

Gainera, ez da egia txosten horietan oinarritu zenik, idazkunak faltsutzat jotzeko erabakia hartu zuen egunean, Aldundira hizkuntzalari baten txostena bakarrik sartua zelako; beste guztiak, aldekoak eta aurkakoak, erabakia hartu ondoren iritsi zitzaizkion.

2.- Piezak epaiketarako alferrak dira, Epaitegiaren babespean gorde beharrean, beti Aldundiaren eskuetan egon direlako, eta maneiatu izan direlako.

3.- Espainiako Kultur Ondarearen Erakundearen txostenak ez du egiazkotasuna ala faltsutasuna ebazten, epailearen agindu zehatzak bete gabe, azalaren miaketa hutsa bakarrik egin du eta).

 

 

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Iritzia  |  Iruña-Veleia auzia

Iritzia kanaletik interesatuko zaizu...
Indar aurrerakoien borroka Latinoamerikan

Latinoamerikako bataila gogorra izaten ari da. Inflexio puntua, Lula da Silvak azaldu bezala, 2009an gertatu zen Barack Obamak kargua hartu zuen unean: “Brasilekiko harremanetan George W. Bush eta Condoleezza Rice askoz ere demokratagoak izan ziren Obama eta Hillary Clinton baino”. Obamak, 2009ko ekainaren 28an, kargua hartu eta sei hilabetetara, Hondurasko estatu kolpe militarra babestu zuen. Ondoren, hainbat herrialdetan esku-hartze edota desegonkortze estrategia anizkoitzak jarri... [+]


Abantoko parke teknologikoa: ezkerrak badu eredurik?

Abanton agintariek planteatu duten parke teknologikoak hizpidea sortu du azken hilabeteotan Bizkaiko mendebaldean. Autobideari itsatsiriko landa lurretan 2.000 lanpostu sortuko omen dituen 4.0 industria proiektu modernoa dator gurera. Finantzazio publiko-pribatuz energia arloa izango du ardatz. Foru Aldundia, Petronor eta Iberdrola dira ekimenaren sustatzaile nagusiak.  

Eskualdeko udal guztien alkatetza duen EAJ-PNVko agintarientzat hori izango da gure inguruko langabezia tasa... [+]


Migrazioak eta garapena? Win-win eszenatokia posible ote?

Azken aste hauetan, berriz ere, migrazioei loturiko gaiek indarra hartu dute agenda politiko europarrean. Hartu behar diren neurrien artean migrazio guneak diren lurraldeen garapena bultzatu behar dela entzun da behin baino gehiagotan. Horrela, fluxuak baretzeko –baina ez hori bakarrik– migratzaileek beraiek garapen hori bultzatu dezaketela azpimarratzen da. Bitxia bada ere, diskurtso hori migrazioen inguruko eztabaidan kokatzen diren muturretan entzun dezakegu. Frantziako Fronte... [+]


2018-07-22 | Edu Zelaieta Anta
Gol mundiala

Bukatu da, ederra kostata hori bai, munduko futbol txapelketa. Gauzak zer diren, baina, munduko txapelketaren ondotik ikusi dut nik gol mundial bat, telefono konpainia baten kaleko iragarki batean. Jokalaririk edota belarrik ez bazegoen ere, marketinaren gol bikaina iruditu zait, erretorika saltzaileak maite dituen letra handitan, gazteak erakartzeko asmoz: “Gu gara beti konektatuta egoten direnak”.

Konpainiak “eskaintzen” duen produktua gehiago saldu nahian,... [+]


2018-07-22 | Irati Elorrieta
Lorategi birtualak

Txakurrak jabearen antza izaten du. Lorategiak ere bai. Batek atzeko patio batean, zementu artean, pintura poteak, baldeak, tinak asto-kakaz bete ditu eta kalabaza, tomate, kaputxinak, kolore askotariko loreak nahasian landatu ditu. Alboko patiotik bereizten duen hesiaren beste aldean, terraza minimalista batean, etzaulki bat, liburu bat mahaitxo gainean. Auzokoak zeramikazko lorontzi erraldoi batean sartu du, pintatu egin duela dirudi, kaktus erraldoi bat. Besoak bihurrituta ditu landareak,... [+]


Fauna publikoa
Kanpolarrosa festival

Asteburu osoa pasa dut BBK Live jaialdiaren txioak ikusten festibalaren kontu ofizialean eta, dirudienez, Euskaraldiarekin gure hizkuntza normalizatzeko sortzen ari den kolorinetako kontsentsua ez da Kobetamendira iritsi.


2018-07-16 | Iñaki Etaio
Iruñeko zezenketak: momentua heltzen ari da

Zezenketak debekatzeko borroka luzea bada ere, ez dago zalantzarik sanferminetan ere gero eta protagonismo gehiago hartzen ari dela. Eztabaidan, maiz entzuten eta irakurtzen da zezenketen kontrako jarrera bultzatzen dutenak nagusiki kanpokoak direla, hori pisuzko argudioa izango balitz bezala.


2018-07-15 | Jon Alonso
German 40 urte

Ez  dakit zehatz artikulu honek noiz ikusiko duen argia, baina imajinatzen dut ateratzerako eginda egongo dela 2018ko uztailaren 8ko ekitaldia, German Rodríguez hil zuten 40. urteurrena gogoratzeko egin behar dena.

Udaletxe plaza leporaino beteko dela ez daukat zalantzarik; izan ere urtea emankorra izan da, eta makina bat ekitaldi, mota askotako, egin izan dira urtean zehar azken omenaldi hau arrakastatsua izan dadin; ez alferrik, prestaketa lanak duela urte eta erdi hasi ziren,... [+]


Besaulkiko tronutik

Ezkerrekoak gara, langileak. Tira, langileak bai, baina klase ertainekoak. Hori bai, kontsumitzen dugunean, kapitalista gara. Lanegun luze baten ostean, hozkailua ireki eta ganorazko afaririk prestatzeko ezertxo ez. Gaur ere astirik ez dugu izan erosketak egiteko. Auzoko denda txikiak goizegi ixten dituzte eta!

Eskuko telefonoa hartu eta errazena egingo dugu. Astea gogorra egiten ari da eta hainbeste lan egin ostean... delivery bat eskatuko dugu. Zerk tentatzen nau gehien? Zer arraio,... [+]


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude