Emakumeak borrokan

Arantza eta elorria

Jakoba Errekondo @bizibaratzea
2019ko apirilaren 14a
Argazkian astalarrosa. Landare batzuek ur eskasiari aurre egiteko bihurtzen dituzte hostoak arantza; beste batzuek animalien hortzak uxatzeko sortzen dituzte; beste batzuek zurtoinaren azala babesteko; beste batzuek hostoak eta azalak zaintzeko; eta beste
Argazkian astalarrosa. Landare batzuek ur eskasiari aurre egiteko bihurtzen dituzte hostoak arantza; beste batzuek animalien hortzak uxatzeko sortzen dituzte; beste batzuek zurtoinaren azala babesteko; beste batzuek hostoak eta azalak zaintzeko; eta beste batzuek fruituak aterpetzeko.

Arantzak eta arantzak daude. Bai lagunetan ere: Arantza, Arantxa, Arantzazu, Arantxi, Aran... Horietako zenbaitzuk ere badute arantzetik, bista askoan batzuek! Beste arantza batzuek hel nazaten nahi dut.

Egurrak eta zurak lantzean edo haustean sortzen dira ezpalak; baita txikiagoak diren printzak, eskailak, izpiak eta ezkardak ere. Gure amona Garbiñe, esku ahurrean sartu zuen etxeko eskailerako zurezko eskudelaren ezkarda batek sortutako tetanosak ia eraman zuen umetan.

Landareek, inork hautsi beharrik gabe ere sortzen dituzte arantzak. Kaktusek, adibidez, hostoak arantza bihurtu dituzte, transpirazioa murriztu eta ur eskasiari aurre egiteko. Beste batzuek animalia belarjaleen hortzak uxatzeko sortu dituzte arantzak. Zurtoinaren azala babesteko, sasiakaziak (Robinia pseudoacacia); hostoak eta azalak zaintzeko, elorri zuriak (Crataegus spp), elorri beltzak (Prunus spinosa), maaltzak (Pyrus pyraster), sagarminak (Malus sylvestris), astoarrosak (Rosa canina), laharrak (Rubus spp), gorostiak (Ilex aquifolium) eta beste hainbatek; fruituak aterpetzeko gaztainondoaren (Castanea sativa) morkotsa adibide garbia da.

Arantza bakoitzaren sorrera ere berezia da. Gorostiak, adibidez, landarearen beheko aldeko hostoen ertzetan ditu; goikoetan arantzak sortzeko energiarik ez du alferrik galtzen, behor lepaluzeenaren hortzak ere ez baitira iritsiko. Sasiakaziak hostoen azpiko estipula edo txorten-hostoak arantza bihurtu ditu. Elorriek, maaltzak eta sagarminak adarrak liratekeenak arantza egin dituzte. Arrosak eta laharrak azaletik sortzen dituzte arantzak; hatzekin erraz kentzen diren horiek. Badira sustraietan arantzak ematen dituzten landareak ere, Acanthorrhiza generoko palmondoek, adibidez.

Eta denei arantza esaten diegu. Berdin da axaleko txakur letagin itxurako arantza, hortik astoarrosaren Rosa canina, edo zur asko baino gogorragoa den elorri beltzaren arantza luze eta gogorra, hortik Prunus spinosa.

Arantzak baina izen asko du: arantza bera, elorri, erren, xixta, zizta, eta gehiago ere izango dira. Denek gauza bera esaten ote dute? Ala izen bakoitzak era bateko arantza adierazi nahi du? Ea Arantzazuko edo Arantzako Arantzaren batek zalantza argitzen digun.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal honetan artxibatua: Landareak

Landareak kanaletik interesatuko zaizu...
2019-05-26 | Jakoba Errekondo
Okila eta oiloa eguraldia iragartzen

Gaur goizean okila garrasika aritu da etxe gaineko haritzean (Quercus robur). Luze aritu da eta haserre zela zirudien. Goiza ederra da, freskoa baina arraitsua, oso argia. Urteko egun luzeenetara hurbiltzen ari gara eta goizean goizeko argitasunean igarri da. Kexu zen, ordea, okil berdea. Esaerak hala dio, okila kantuan ari bada egarri da, euri eske ari da. Hona Gotzon Garatek jasotako batzuk: tokile kantari, uria fite; okilla kantari, eurixe seguru; okilla kantari, euria hemen da; okilla... [+]


2019-05-26 | Garazi Zabaleta
Sagarrak talde ekologista
Basauriko zuhaitz esanguratsuen bila

Basoarekin edota mendiarekin lotzen ditugu sarri zuhaitzak, ohartu gabe gure herrietako kaleetan ere baditugula horietako asko. Basauriko Sagarrak talde ekologistak ideia horri tiraka jarri berri du martxan Basauriko arbola esanguratsuak: lagunduko diguzu bilatzen? kanpaina. Jendearentzat edozein arrazoi medio garrantzitsuak diren arbola horien bilketa egin nahi du taldeak, zuhaitzon identifikazioarekin herritarrengan ezagutza eta kontzientziazioa bultzatuz.

Katalogo... [+]


Bizidunen extintzio masiboan murgilduta gaudela ohartarazi digute hamaikagarrenez

Nazio Batuen Erakundeak bildutako aditu talde batek txosten berri batean plazaratu du Lurra planetan bioaniztasunean "aurrekaririk gabeko" atzerakada gertatzen ari dela: milioi bat animalia eta landare espezie gal daitezke datozen hamarkadetan, esan du IPBES Ekosistemen Zerbitzuei eta Biodibertsitateari Buruzko Gobernu Arteko Plataformak. Aspalditik jotako alarmei berme akademikoa ezarri dien arren, ez da segurua  munduak norabidea aldatuko duen.


2019-05-19 | Jakoba Errekondo
Zaldaleak irabazten

Egunak gauari gaina hartzen dio udaberriko ekinozioarekin. Aurten martxoaren 20an gertatu da, 22:59an, udaberriaren atea irekiz. Eki aurrizkiak gauza bera esan nahi du. Ordura arte gaua luzeagoa zen. Egun hartan egunak eta gauak hamabina ordu izan zituzten. Ordutik eguna luzatzen ari da eta gaua laburtzen. Naturak ederki nabarmentzen du koska hori. Egunaren luzaroak bi gauza indartzen ditu, batez ere, argitasuna eta tenperatura. Garai beroenak badatoz... Beroa ikusi ere egin ezin dutenak,... [+]


2019-05-19 | Garazi Zabaleta
Baserriak energia autonomiarako bide berrien bila

Ekoizpen ekologikoan ziharduten zenbait abeltzainek egin zuten lehen proposamena: zer egin zezaketen baserritarrek beren autonomia energetikoan sakontzeko?”. Mirene Begiristain EHUko ikerlariaren hitzak dira. Baserritarren proposamena hartu eta Energia Sortzen proiektuan lanean aritu dira Gipuzkoako hainbat eskualdetako bost abeltzain proiektu, Biolur, Lurgintza eta Goiener elkartea. Lehen helburua? Gipuzkoako bost baserriren jarduna oinarri hartuta diagnostikoa osatzea: energia kontsumoa... [+]


2019-05-16 | ARGIA
I˝aki Sanz ARGIAko kolaboratzaileak jaso du zientzia-kazetaritzako CAF-Elhuyar saria

ARGIAren Sagarrondotik aldizkarian plazaratutako Hegaztiak, erleak, zomorroak... Sagastien zaindari txikiak erreportajeagatik jaso du Iñaki Sanz-Azkue biologo hernaniarrak zientzia-kazetaritzaren arloko CAF-Elhuyar saria. Lehen aldiz CAFen Beasaingo egoitzan egin da sari-banaketa, sarion 25. edizioan.


2019-05-12 | Jakoba Errekondo
Landareak esaka

Landareek bereziki maite dituzte toki jakin batzuk. Geure gisara, landare bakoitza bat eta bakarra da. Bakoitza horrek bere apetak eta zaletasunak ditu. Zaletasun horiek, aurretik dituen bizitzeko nahitaezko baldintzen atzetik datoz.

Landarearen genetikak hagintzen du. Batzuk sustraiak uretan izatera ohitu ziren, beste batzuk izotzak izenik ere ez duen tokietara, baten bat itsasoko gatzak dena erretzen duen hareatzetara jarri zen... Orain bizi diren haien ondorengoek toki horiek behar... [+]


2019-05-12 | Garazi Zabaleta
Badatoz Iru˝eko eskola baratzeen lehen topaketak

Maiatzaren 16an Iruñeko Ingurumen Heziketarako Museoan eginen dituzte hiriburuko eskola baratzeen arteko lehen topaketak. Haur eta Lehen Hezkuntzako irakasle nahiz ikasleei zuzenduta dago ekimena, eta eskola baratzeen udal programako parte diren ikastetxeei ez ezik, Iruñerriko nahiz kanpoko beste eskolei ere zabaldu diete gonbidapena. “Ekimen xumea izanen da, horrelako zerbait antolatzen dugun lehen aldia baita”, azaldu du Gurutze Santxo Iruñeko Ingurumen... [+]


2019-05-05 | Jakoba Errekondo
Sendagileen zuhaitz kontuak

Zuhaitzak hirietan. Jendea pilatuta eta bizi baldintza txar edo oso txarretan bizi diren tokietan zuhaitzak ere ez dira bikaintasun betean biziko, baina lagunen aldean ederki moldatuko dira. Lurrean denetik aurkituko dute: eraikuntza materialen hondakinak, produktu kimikoen salda deskribaezinak, birfosilizatzen ari den petrolioa, gure arnasketa eta elikadura kutsatuak laburbiltzen dituzten ur zikinak eta abar. Eta airean, zer esanik ez: autoen eta etxeen eta lantegien ke beltz jasa,... [+]


2019-05-05 | Garazi Zabaleta
Jose Ramon Olarieta Alberdi
"Hazien merkatua kontrolatzea da transgenikoen azken helburua"

Ingeniaritza agronomoan doktoratua eta Lleidako Unibertsitateko irakaslea da Jose Ramon Olarieta Alberdi, baita Som lo que Sembrem elkarte katalaneko kide ere.  Transgenikoen inguruan liburua argitaratu zuen iaz: Transgenikoak, benetan dira seguruak eta beharrezkoak? Leitzan eta Elizondon (Nafarroa) hitzaldiak eman ditu apirilean, LeitzEKO Kontsumo taldeak eta Hazitik Hoziek gonbidatuta. Transgenikoek osasunean, ingurumenean, alor sozialean nahiz ekonomikoan eragiten dituzten kalteen... [+]


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude