Bisiguak, saguzarrak eta hirustak karta-joko bihurtuta

  • Lehoiak, gameluak, kakatuak eta marrazoak protagonista dituzten karta-jokoen ordez, azkonarra, muskerra, kilkerra, izokina... ageri diren kartekin jolastu ahal izango bagenu? Sabana eta oihan tropikaletako izakien ordez gure inguruko padura, ibai eta parkeetako animalia eta landareak bagenitu kartetan? Pentsatu eta egin: jolastuz, bertako espezieak eta ekosistemak barneratzeko aukera ederra dira Hondarribian atera dituzten kartak.

2019ko abenduaren 01a

Ez da gai berria ARGIAn. Haur eta helduok ezagunago ditugu urruneko animaliak, bertakoak baino, eta kosta egiten zaigu inguruan ditugun landare arruntenei izena jartzea. Naturatik aldendu gara, hiritartu, ingurunearen transmisioa gainbehera doa belaunaldiz belaunaldi… eta haurrentzako liburu, telesail, panpina eta jokoen bidez kanpoko espezieak dira etxera sartzen zaizkigunak, maiz jabetu ez arren.

Bestelakoa da, baina, Hondarribiko ondarearen transmisioaz arduratzen den Arma Plaza Fundazioak Udalaren bidez sortu duen jolasa. Sei karta-familia dira, sei ekosistema edo habitat irudikatzen dituztenak: itsasoa eta itsaslabarra, padura, ibai eta errekak, landa eremua, basoa, eta hiri eta parkeak. Familia bakoitzaren barruan, beste seina karta, izaki bat irudikatzen dutenak: ugaztuna, anfibio edo narrastia, arraina, hegaztia, ornogabea eta landarea. Denak bertakoak, batzuk ezagunagoak, beste batzuk ez hainbeste, beste zenbait mehatxatuak daudenak… Eta bertakoak diogunean ez gara Hondarribiaz soilik ari: Euskal Herriko ia txoko guztietan topatu daitezkeen espezieak dira. Are gehiago, kartetan ageri diren izaki asko Europako beste hainbat lurraldetan ere aurki ditzakegu. Karta hauetako protagonista dira, esaterako, orka, igaraba, apo lasterkaria, suge gorbataduna, zirauna, platuxa, aingira, amuarraina, buztanikara horia, karnaba, kaskabeltz handia, karrakela, kotxorroa, krabelina, txipa-belarra, huntza… Zazpigarren familia bat ere sartu dute kartetan, haurrentzat hurbileko eta erakargarri izan daitezkeelakoan: Hondarribiko erraldoiak.

Euskal Herriko ia txoko guztietan topatu daitezkeen espezieak dira. Orka, igaraba, suge gorbataduna, zirauna, platuxa, aingira, amuarraina, buztanikara horia, karnaba, kaskabeltz handia, karrakela, kotxorroa, krabelina, txipa-belarra, huntza…

Besteak beste, inguruan ditugun ekosistemen aniztasuna, fauna eta flora erakustea du helburu jolasak, “handia baita bertako aberastasuna, eta ekosistema ugariak agertuz, barneratzen dugu ekosistema guztiak direla garrantzitsuak, paduretatik hasi eta hiriko parkeetaraino, bertan badelako bizitza. Batzuetan iruditzen zaigu ingurumenerako basoak oso garrantzitsuak direla, eta badira, baina hor ez da bukatzen babestu eta zaindu beharreko natura; inguratuta gaude”, kontatu digu Iñaki Sanz-Azkuek. Ingurumenaren ikuspegitik lagundu du berak proiektuan, eta arlo pedagogikoari berriz Lore Erriondok heldu dio. Erriondok azaldu digunez, hizkuntza ekologia ere bada jolasaren xedeetako bat. Hala, hiru modutan ematen dira kartetako izakien izendapenak: Hondarribiko aldaeran, euskara batuan, eta dagokion izen zientifikoan. “Konturatu gara, herriko hizkuntza aldaeran izenak sarri onomatopeietatik eratorriak direla, adibidez txoriek eurek egiten duten soinutik eratorriak: Ttirrittarratta erabiltzen da txenada hankabeltza izendatzeko, kirrikilla sorbeltz arrunta esateko edo ttirritta kilkerra adierazteko”.

Emaitza sinplea izan arren, atzean lan handia dagoela azpimarratu digute solaskideek, ñabardura eta xehetasunik txikiena ere hartu dutela kontuan. “Ilustratzailea erotu egin dugu, kar, kar, kar. Padura adibidez marraztu dugu Jaizkibel atzealdeko argazkietan oinarrituta, kolore zehatzak erreproduzituz; kurlinta handia paduraren eta ibaiaren arteko eremuan jarrarazi diogu, ez harago ez honantzago; hirustaren hostoari arrasto zuriak margotzeko eskatu diogu… Zorrotzak izan gara, ilustrazio errealistak nahi genituelako”. Eñaut Aiartzaguena aritu da marrazkilari.

Ezagutza, memoria, azkartasuna, arreta
Lau karta-joko proposatzen dituzte. Batetik, txikienek puzzleak egin ditzakete, familia bereko kartak elkartuz gero ekosistema jakin baten puzzlea osatzen baita. Bestetik, familia-joko klasikora jolastu daiteke. Memoria jokoa ere egin daiteke: karta handiago batzuetan, konbinazio ezberdinak osatu dituzte (adibidez arrain bat, landare bat, ornogabe bat… karta berean); berau hartu, denbora batez aztertu, gero kartari buelta eman eta ea zenbat izaki gogoratzeko gai garen. Azkenik, arreta eta azkartasun jokoa proposatzen dute: karta konbinatuak erdigunera ateratzen joan eta norberak duen kartako izakiren bat errepikatzen bada, “kapen” esan eta karta hori eskuratu ahal izango du, ahalik eta karta gehien biltzea helburu. Kapen hitzak itsasora buruz botatzea esan nahi du Hondarribian.

Kartak herriko ikastetxeetan banatzea eta Arma Plaza Fundazioaren bidez salgai jartzea da asmoa, solaskideen esanetan aitzakia ona direlako jolasetik abiatuta gaian nahi adina sakontzeko eta eskolan nahiz etxean espezieak eta ekosistemak jorratzeko. Dena den, argi dute Erriondok eta Sanz-Azkuek: haurrei bertako ondarea hurbiltzeko onena da natura behatzera animatzea, eta horretarako helduak izan ditzatela bidelagun eta eredu, aurreneko urteetan.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Natura  |  Landareak  |  Hezkuntza  |  Itsasoa  |  Ibaiak  |  Anfibioak  |  Hegaztiak

Natura kanaletik interesatuko zaizu...
2019-02-18 | ARGIA
Beltxarga arruntaren azken agurra

Gipuzkoako basozainen elkarteak eman du albistearen berri eta bideoan erakutsi digu. Beltxarga arrunt bat hilda aurkitu dute eta haren ondora gerturatu da maitalea azken agurra ematera. Basozainek twiterrez adierazi dutenez, beltxargen artean osatutako bikoteak bietako bat hiltzen denean banatzen dira normalean.


2019-02-13 | Arabako Alea
"Basozainak desagertzeko arriskuan daude Araban"

Zortzi mendi-guarda daude lurraldean, eta bi plaza kenduko ditu Diputazioak.


2019-02-08 | ARGIA
300 urte eta gero... kastorea azaldu da berriro Lapurdin

Bertrand Couillens naturalistak iaz hauteman zituen haren arrastoei jarraika, azkenean ONCFSko basozainek lortu dute bideoz grabatzea: Kastorea berriro agertu da Errobi ibaian, zehazki Uztaritze inguruetan. 300 urte baino gehiago ziren alderdi horietan azkena ikusi zutenetik.


2019-02-07 | ARGIA
Izokinak askatzen dituzten Oria ibaiko zati berean, zaborra pilatzen dela salatu du Eguzkik

Tolosako Armeria plazatik gertu zaborra zuzenean Oriara botatzen dela salatu du Eguzkik eta pilatutako hondakinak ibaiak eramaten dituela. Hain zuzen, eremu horretan izokinak askatu izan dituzte erakunde publikoek, Arrainen Nazioarteko Egunean: “Kontraesan handi bat da”, dio talde ekologistak.


2019-02-06 | ARGIA
Sopelako balea zergatik hil den jakin gabe lurperatuko dute

Zergatik hil den jakin gabe lurperatuko dute Sopelan hilik agertutako balea. Hala jakinarazi du Ambar Itsas Faunaren Ikerketa eta Babeserako Elkarteak.


Etengabe berotzen ari dira ozeanoak: 2018a, inoizko beroena

Berotze globala gero eta azkarrago doa. Ozeanoen tenperatura neurtzeko metodo berri bat erabili dute zientzialariek, eta uste baino azkarrago berotzen ari direla ondorioztatu dute.


Iberdrolak eta Jaurlaritzak hegaztien zaintzarako eginiko hitzarmena "atzeratua eta eskasegia" dela dio Eguzkik

Goi-tentsioko lineetan hildako hegaztien kopurua murriztu asmoz, datozen hiru urteetan 750 dorre erregulatzea adostu berri dute Iberdrolak eta Eusko Jaurlaritzak. Dorre gutxiegi direla eta duela hamar urte egin behar zela salatu du Eguzkik.


2019-01-09 | ARGIA
Oilagorrek bizirik irauteko aukera gutxiago dituzte Gipuzkoan Araban baino, ehiztarien presioagatik

Negua pasatzen Araban geratzen diren oilagorrek bizirik irauteko aukera handiagoak dauzkate Gipuzkoan egokitzen direnek baino, berrikitan bertako zientzialari batzuek demostratu dutenez. Hori hala da Gipuzkoan ehiztarien presio handiagoa jasaten dutelako, Foru Aldundiak gipuzkoarrei astearen zazpi egunetan baimentzen dielako oilagorrei tiro egitea.


Hemeroteka
Makalu puntan ikurrina jarri izana aldarrikatu zuen Xabier Errok gure orrietan

ARGIAk 100 urte bete dituela eta, gure hemerotekatik berreskuratutako harribitxiak kontatzen aritu gara Euskadi Irratian Eguberritako asteotan. Atzera eta aurrera aritu gara bidaia kronologikoan eta azkeneko saioan mendiari heldu diogu. Izan ere, 2018ak albiste tristea utzi zuen mendizaleontzat: Xabier Erroren (Lesaka, 1946) heriotza.


2019-01-07 | I˝igo Igartua
Gaztainondoak eukaliptoak baino sei aldiz errentagarriagoak dira

Behar bezala zaindutako 15 urteko gaztainondo batek, 6.000 eta 8.000 euro arteko produktua sor dezake urtean hektareako. Eukaliptoz beteriko tamaina bereko eremu batek ordea, 1.000 eta 2.000 euro artean, Info Asturiesen webgunean irakur daitekeenez.


ASTEKARIA
Azkenak
Eguneraketa berriak daude