Jon Sarasua, Garabide elkarteko kidea

"Europan denek kooperaziorako proiektuak finantzatzen badituzte ere, inor ez da ari hizkuntza lankidetzan"

  • Euskarak bizi duen korapiloa kontu unibertsala dela dio Jon Sarasuak (Aretxabaleta, Gipuzkoa, 1966). Unibertsitateko idazlea, irakaslea eta hizkuntza lankidetza xede duen Garabide elkarteko kidea da. Hizkuntzen biziberritzeaz bezainbatean, munduko hizkuntzen plazan euskarak zer irakatsi eta zer ikasi franko duela dio.

Miel Anjel Elustondo
2018ko otsailaren 25a
Argazkia: Zaldi Ero.
Argazkia: Zaldi Ero.

Hizkuntza lankidetza, aski gauza etereoa, askoren ustez.

Ideia azaltzen ez da zaila. Ibilbide bat badugu egina Euskal Herrian, hizkuntza berritzeko lanean. Horrek, beste aurpegi bat ere badu, hau da, nazioartekoa, kanpoko beste zenbait esperientziarekiko loturarena. Garapenerako kooperazioa ulertzeko modu jakin bat lotu dakioke horri, asistentzialismotik urruntzen dena, hemendik hara dirua bidaltzeaz ari ez dena, kooperazio modu horren argi-ilunetan sartu gabe esanda, errespetuz. Hizkuntza lankidetza jakintza-fluxuak sortzetik abiatzen da. Egoera asimetrikoak bizi baditugu ere, ezagutza eta esperientzia partekatzetik abiatzen da kooperazio hau. Munduko herriei begira jarriz gero, hizkuntzen gainbehera handia gertatzen ari da, kontinente guztietan ere. Hizkuntza horietako batzuetan galdezka ari dira, galga non jarri, biziberritzeko prozesua nondik hasi… Komunitate horietako batzuek gobernu mailako boterea dute, beste batzuek ez, eta galdekizun zehatzak eginez hurbildu izan zaizkigu, ikastolak nola sortu genituen, hizkuntza estandarraren gaineko eztabaidak nola bideratu genituen, helduen euskalduntzea nola abiarazi genuen, interneten zertan garen, eta beste, jakin nahirik. Garabideren intuizioa horixe izan zen, lankidetzarako lan-arloa zegoela.

Hizkuntza lankidetza ez da aintzat hartzen.

Lankidetzaren lerro nagusia ekonomiari lotua izan da, pobrezia sozioekonomikoari kontra egitea, eskolak jasotzea, errepideak egitea… Herri horiek badituzte bestelako ametsak ere, hizkuntzaren biziberritzeari lotutakoak, eta lankidetza bultzatzekotan hortik ere jo beharko genuke, beraiek ideiak eskatzen ari baitira. Bestalde, herri moduan nazioarteko garapeneko politika bat izan behar badugu, ondo legoke geure buruari galdetzea zer garapen politika landu beharko genukeen, zer dugun partekatzeko dena delako herri horiekin, zertan aberats dezakegun elkar. Galdera egin orduko dator erantzun bat ere: euskararen biziberritzean egin dugun bide herrena partekatzea, besteak beste. Uste dugu kooperazio politika batek galdera hori egin behar duela. Jaurlaritzak, diputazioek, udalek… ehunka proiektu laguntzen dituzte diruz Latinoamerikan eta bestetan. Eta diru asko da. Lankidetza horren atal bat hizkuntza lankidetzatik bideratu beharko litzatekeela uste dugu, Europa osoan denek kooperaziorako proiektuak finantzatzen badituzte ere, inor ez delako ari lankidetza mota honetan. Kooperazio sozioekonomikoan milaka agentzia eta GKE ari dira. Hizkuntzak biziberritzeko esperientziak partekatzen, inor ez. Horretan hasi da Garabide. Hala ere, aitortu behar da egiten dugun apurra tanta bat dela itsasoan. Hizkuntzen galera-erritmoa, une honetan, itzela da.

Hizkuntza lankidetzan ari zaretela, zer partekatzen duzue, zuzen?

Hasteko, ikasi. Egon, entzun, ezagutu. Urteak behar dira entzuten eta ulertzen, leku bakoitzean bere koloreak ditu egoerak. Partekatzeko daukaguna da euskararen 60 urteko astinaldi-aro hau, bere sakoneko egitura eta adarrak. Euskararen biziberritze prozesuaren hasierak, estrategiak, lorpenak, mugak eta porrotak. Corpusean, hezkuntzan, hedabideetan, helduen alfabetatzean, kultur sorkuntzan, enpresen euskalduntzean, administrazioan eta familia transmisioan eta abarretan dauden galdegaiak. Urrian izan duguna bezalako ikastaldian, adibidez egun batean goaz Goiena komunikazio taldea zertan ari den ikustera, eta hurrengoan orain dela hiru urte sortutako Biriatuko ikastolako gela bisitatzera eta hango guraso-irakasleekin goiza pasatzera. Gure gauza txiki, handi eta ertainak, ikasketa-metodo zirkular baten barruan. Kontua ez da euskararen bidea eredu hartzea. Gauza hauetan ez dago eredurik, eta herri bakoitzaren bidea errepikaezina da. Esan dezagun inspirazioak sortzen direla. Laburbilduz, minbiziaren aurkako terapia esperimental bat partekatzen ari gara, hau da, gure hiztun-komunitateak azkeneko urteetan egin duen bidea. Besterik da gu geu minbizia gainditzen ari garen edo ez, gure arteko debatea da hori. Minbiziak jota dauden eta terapia arloan pista bila datozkigun beste zenbait komunitaterekin partekatzen dugu egin dugun bidea.

“Haiek ez dira gu bezain hizkuntza-zentrista. Hizkuntza aurrera atera nahian kulturaren beste hainbat arlo bazterrera utzi ditugula diote”. Argazkia: Garabide.

Minbizi hitza aditu eta ikaratu egin ohi gara.

Zer gaitzekin egin liteke analogia hizkuntza minorizatuen iraungitze honetan? Galdera egin izan dugu truke-lan honetan. Datozkigun komunitate askok bizi duten arazoaren larria bistaratzen laguntzen digu. Gainbehera handia da, baina, bestalde, paradoxa ere bada, gobernuak inoiz baino gehiago ari baitira esanez hizkuntza indigenok legez babestuta daudela. Eta egia da, komatxo artean bada ere, legez babestuta daude, inoiz ez bezala, herrialde indigena zenbaitetan hezkuntza elebidunak 30 urte bete ditu… Azken 30 urteetan izan dute, adibidez kontinente amerindiarreko hizkuntzek, azken mendeetako lege-babesik handiena, aldekotasun diskurtsiborik handiena, inoiz baino “gauza gehiago” egiten ari dira, eta aldi berean, galera inoiz baino handiagoa da. Paradoxa hau ulertzea ez da zaila, baina bere barrunbeak miatzea da kontua. Diagnostiko gordina egitea da lehen pausoa.

Trukea du oinarri Garabidek. Zer jasotzen du zuen erakundeak hiztun komunitate indigenetatik?

Haiek ez dira gu bezain hizkuntzazentrista. Kultur fluxu handiago baten barruan kokatzen dute hizkuntza. Horretan interpelatzen gaituzte, aipatzen baitute hizkuntza aurrera atera nahian kulturaren beste hainbat arlo bazterrera utzi ditugula. Beste alde batetik, haiekin egonda ahaleginaren espiritua berritzen zaigu, hemen batzuetan nahiko behea jota dagoen gogoa. Haien begiratuak, bestetik, geure buruak esplikatzera behartzen gaitu, eta, esaterako, nik neuk hobeto ulertzen dut euskararen bidea, hona datozkigun indigenei esker. Haien aurrean agertzeko, informazioa birformulatu eta birrulertu behar izan dugu, sintesiak egin, gure zuhaitzaren egitura eta gakoak ikertu. Ez da nire kasua bakarrik. Hemen igarotzen duten aldian, komunitate indigenetako kideek hainbat erakunde eta arlo bisitatzen dituzte, eta leku horietako solaskideek ere beren buruari buruzko begiratua doitzeko aukera dute. Eta azkenik, gu beste komunitate batzuetako inspirazio izan gaitezkeela ikusteak, eta kontaktu horretan sortzen den elektrizitateak,  ematen digu indarra guri ere komunitate moduan. Hori sumatu izan dut unibertsitateko gazteen artean, adibidez. Badu inpaktu bat hemen. Kooperazio honek era askotara elikatzen gaituela uste dut, edo hori sentitzen dugu honetan ari garenok.

Hamar urte baino gehiago lanean Garabide, ikusi duzue zuen lanaren ondoriorik?

Kooperazioan apur bat jarduna naiz Garabide baino lehen ere, eta egia esan, gutxitan ikusi dut hizkuntza lankidetzan bezainbesteko inpaktu azkarra. Dena dela, inpaktu hori oso gauza erlatiboa da, ereitetik asko dauka honek. Formazioan, adibidez, hona datozkigunak beren herrialdera itzuli, lanean jardun eta hemendik hamar edo hogei urtera zein uzta etorriko den, auskalo. Erlatibizazio horren barruan, adibide batzuk jartzearren, Ekuadorren, esate baterako, hizkuntzen legea onartuko dela dirudi, lehen aldiz. Eta legea bere horretan onartzen bada, Latinoamerikako hizkuntza legerik ausartena edo eragileena izateko formulazioa du. Lege hori hemen formazioa jasotako baten burugogorkeriak bultzatu du, Ekuadorreko parlamentuko kideengana joz eta temoso saiatuta, Euskal Herrian jasotako astinduagatik berak dioenez. Edo maputxeen artean gertatzen ari diren gauza batzuen ernamuina, edo Mexikoko Cuetzalango nahuatlen murgiltze eredua, edo hango kooperatiba mugimenduko enpresa komunitarioetan urratu litekeen erabilera-plana, ziurrenik kontinentean lehenbizikoa, edo Kolonbiako Caucako biziberritze prozesu integral xamar baten hasiera…

Bistakoa da eragina.

Erreserba askorekin diogu. Ez dakigu ekimen horiek nora iritsiko diren, eta ez dago esaterik ere: “Hau guregatik da!”. Baliabide batzuk erabiltzen ditugu, eta badagokigu gure ahaleginen inpaktua apur bat ebaluatzea ere. Ematen du baietz, merezi duela, hango hainbat aurrerapen txikiren ernamuinean baitago Garabideren lana. Egia esan, gure kezka da hizkuntza lankidetza kalitatez egitea, ondo egitea, ez egitea bakarrik. Erraza da hitzarmen halako bat sinatzea, harreman bat egitea. Aldiz, urteak behar dira problematikak behar bezala ulertzeko, jakintza landu behar da, asko entzun eta behartu behar da, konfiantza eman eta irabazi behar da, arriskutsua da aholkuak erraz ematea.

Zubi lanean

“Garabideren planteamendua ez da Garabidekook egitea hizkuntza-lankidetza hau. Beste batzuen arteko zubi izatea baizik, ahal den neurrian. Alegia, adibidez, helduen irakaskuntzarako metodoari buruzko eskea identifikatzen badugu Wallmapun, kontua da hemengo euskaltegietako adituak edo arituak haiekin harremanetan jartzea, eta loturak egitea. Hala, denborarekin sare bat sortu nahi dugu, edo sistematxo bat sortzen ari gara, Euskal Herrian euskalgintzako erakundeak, eskolak, unibertsitateko ikasleak, irakasleak, jubilatuak, udalak eta abar martxan jartzen dituena kooperazio horri begira, eta Hegoaldeko herrietako eragileen artean beste hainbeste”.
 

Arantza

“GKEen sisteman sartu nahi izan dugu muturra, finantzabideei dagokienez. Gure lana finantzatzekotan garapen kooperaziorako dauden diruetatik jo behar genuela pentsatu genuen, ez euskalgintzarako diruetatik, baina teknikoki neketsua da. Dena dela, eskertzekoa hainbat erakunde ematen ari diren laguntza. Arantza badugu, jasotzen ditugun eskarien eta erantzuteko dugun gaitasunaren artean leizea dagoelako. Proposamenez gainezka gaude, erantzuteko modurik ez dugula esanez ari gara askori. Elkarte txikia da Garabide, hiruzpalau teknikari, hitzarmen batzuk eta borondatezko sare bat. Hori bai, hazten ari da”.

Pozik

“Gustura ari gara, dexente ikasten, eta asko ikusten, baita euskararen bideko bazterrak ere. Inork esan izan digu euskaldunek egin beharko luketela kanpokoentzat prestatzen dugun formazio ikastaroa. Biriatuko ikastola, Etxepare lizeoa, Garazin bilera euskal kulturgintza birpentsatzen ari diren gazteekin iparraldean eta hurrengo egunean EAEn hizkuntza politika urteetan zuzendu duen Patxi Baztarrikaren saioa… ikuspegi aniztasun hori pribilegioa da euskaldunontzat! Gure ikastaroetan kanpoko bisitariei hemen dugun onena ematea eskatzen digu gorputzak, eta suerteko gara, denek zabaltzen baitizkigute ateak, parez pare. Euskalgintzak oso eskuzabal erantzuten digu. Pozik gaude, bisitariek ikasten dute, guk ikasten dugu, eta Garabideren inguruan lanean dabiltzan gazteek ere ikasten dute”

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Hizkuntza gutxituak  |  Euskara  |  Amerika

Hizkuntza gutxituak kanaletik interesatuko zaizu...
2018-09-26 | Zebrabidea
Garabide
"Munduko hizkuntza gehienak gutxiagotuak dira eta hor potentzial handia dugu"

“Hizkuntza biziberritzeko estrategiak Aditu ikastaroa” jarri du martxan astelehenean Garabide elkarteak.


2018-09-18 | Garabide
Euskal Herria, hamabi hizkuntza gutxitutako aktibisten etxe

Astebete besterik ez da falta Hizkuntza Biziberritzeko Estrategiak Aditu Ikastaroaren IV.edizioa hasteko.


2018-07-17 | ARGIA
31 hizkuntzatako 70 gazte bildu dira Hizkuntza Gutxituen Topaketetan

Gasteizen bildu diren gazteen helburua elkar ezagutzea eta hizkuntza gutxituez gogoeta egitea da. Goizez eskola akademikoak dituzte eta arratsaldeetan musikaz, bisitez eta aisialdiaz gozatzen ari dira. Uztailaren 16an hasi eta 19an bukatuko dira HIGA! Hizkuntza Gutxituetako Hiztun Gazteen Topaketak.


Ismael Morvan, Bretainiako Diwan eskolako ikaslea
"Bretoiera bizi publikoan sartu nahi dugu"

Diwan lizeoetako 15 ikaslek erabaki zuten baxoaren matematika proba bretoieraz egitea, nota apalena ukateko arriskua harturik.


2018-07-01 | Txerra Rodriguez
Tosepan kooperatiba
Nahuatl hizkuntza-aholkularia hasiko da lanean

Lizbeth Sánchez Ortiz mexikarra da. Jatorriko herritarra da, nahuatl hiztuna, maseuala, Puebla estatuko mendilerroko biztanlea. Baina, hori baino gehiago ere bada. Sánchez apiriletik ari da lanean hizkuntza garatzeko aholkulari Tosepan mugimendu kooperatiboan, kooperatiba horretako hizkuntza biziberritzeko proiektu orokorra koordinatzen. Proiektuak, momentuz, lau hanka ditu: murgiltze eredura hurbildu gura duten eskola, irrati komunitarioa, corpusa batzeko proiektua eta lan arloko... [+]


2018-06-25 | ARGIA
Bretainiako hamabost gaztek bretoieraz egin dute matematika froga, debekatu dieten arren

Karaezko (Bretainia) Diwan ikastolako hamabost ikaslek baxo azterketako matematika frogari bretoieraz erantzun diote, nahiz eta hori debekatuta dagoela ohartarazi dieten. Beren hizkuntzan bizitzeko eskubidea aldarrikatu dute, horretarako etsaminean 0 ateratzeko arriskua beren gain hartuta.


Katelin Al Lann. Korrikak liluraturiko bretoia
"Bretoiera ikasiz falta zitzaidan kate-begia errekuperatu dut"

“Euskal Herrian pasatako momentuek azkarki markatu dute. Bere izaeran arrastoak uzteraino: bretoiera ikasteko prozesuaren abiapuntua behin euskaldun batek luzatu galdera batean kokatzen du. Azken hamar urte hauetan Bretainian zehar burutzen dabiltzan Korrikaren sortzailea dugu. Redadeg izena jarri diote ekimenari, hots, korrika bretoieraz. Norberaz, hizkuntzaz eta hizkuntzaren aldeko borrokaz hitz egin digu”.


Okzitanieraren aldeko lasterketa ostiralean abiatuko da

KORRIKAk beste ahizpa bat dauka: okzitanieraren aldeko La Passem. Lasterketaldia heldu den ostiralean, maiatzaren 25ean abiatuko da Bidaxunetik, 14:00etan. Iparraldeko AEK-k 10.km egingo du, 15:00ak aldera. Bertan, irakasle eta ikasleekin batera, Maider Heguy, Jakes Bortairu, Asier Amondo, Mertxe Mugika eta Bixente Claverie AEKideak ere izango dira. 400 bat kilometro egin ondoren, La Passem Paun bukatuko da, hilaren 27an.


Hizkuntza Eskubideen Protokoloa
Euskal bertsioa ontzen ari dira 80 eragile

Urte eta erdi pasa da Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloa Donostian aurkeztu zutenetik. 185 neurri prestatu dituzte Europako hizkuntza gutxiagotuetako komunitateen hizkuntza eskubideak bermatzeko. Europarako neurriak horiek. Orain ordea, neurriok Euskal Herrira, euskarara, egokitzeko ordua da. 80 eragile aritu dira neurri bakoitzaren ezaugarriak zehazten. Hizkuntza politika berri bat gauzatzeko bide eman dezakeela adierazi du Kontseiluak.


Helmugara iritsi da Redadeg, bretainiar "Korrika"

Maiatzaren 13an iritsi zen bere helmugara bosgarrenez bretainiar korrika. Kemperretik (Penn-ar-Bed) maiatzaren 4an aterata, 10 egunetan bete zituen bere 1.800 kilometroak. Aurtengo gaia: "Bretoieraren mila koloreak". Izan ere, denetariko formak hartzen ditu hizkuntza honek Bretoi lur bezala aldarrikatzen dituzten departamentuetan zehar. Finisterrako Plougerneau herrian egin zioten atzo harrera eta amaiera ekitaldia. Bertan chistra edaten eta gavotennak dantzatuz igaro genuen gaualdia.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude