Zuia (Araba)

Harriak hitz egiten hasiko balira moduan...

  • Urtegia eraiki aurretik zer zegoen Uribarri-Ganboan? Zelakoak ziren duela 800 urte Zuiako Kuadrillako jauregi eta gazteluak? Eskualdeko historiara bisita gidatuen bidez hurreratzeko aukera dago Zuiako Kuadrillan. Zazpi ibilbide, zazpiak historia eta kondairaz beteak.

Amaia Ugalde
2013ko abenduaren 15a
Artaldetxoa Aramaion.
Artaldetxoa Aramaion.Zuiako Kuadrillak utzia

Gorbeia mendiaren bi aldeetan badago non ibili eta zer ikusi. Iparraldean, Bizkaiko Arratia eta Nerbioi inguruetan, eta hegoaldean, Arabako Zuiako Kuadrillan, hamaika bisita gidatu prestatu dituzte, inguruko txokoak bisitatzerakoan euren gaineko historia apur bat gehiago ezagutzeko. Zuiako Kuadrillan geratuko gara gaurkoan. Urteko edozein garaitan egin daitezke bisitak, eta aukera benetan zabala da.

Herri bat bisitatzerakoan, edo zergatik ez, gure herrian bertan, badaude hainbat txoko berezi, leku horien historia imajinarazten digutenak. Uribarri-Ganboako urtegia horietako bat da. Ur hori guztia hara eroan aurretik, zelakoak izango ziren bertako parajeak? 1960ko hamarkadan eraiki zuten urtegia, eta udalerriko herri batzuk, baserriak eta lur-eremu handiak ur azpian gelditu ziren. Eraikuntza horren historia kontatzen dute Zuiako bisitaldi gidatuetako batean. Langara-Ganboa herrira ere joaten dira bisitan, eta urtegia sortu aurretik herria eta ingurua zelakoak ziren azaltzen dute.

Beste bisita bat gaztelu eta dorretxeetako historian oinarrituta dago. Gopegi herrian hasten da, Goikoleako dorre-jauregian, eta Manurga eta Letona herriak ere bisitatzen ditu. Zutunik dauden jauregiak, desagertutako hainbat dorretxeren kondairak... Duela 800 urte baino gehiago bertan bizitakoa irudikatzeko moduko ibilaldia da. Nafarroako Erresuma defendatzen zuen Zaitegiko gazteluraino paseoa eginez amaitzen da bisita.

Ahoz ahoko kondaira eta fabula ugari kontatzen dira bisita gidatuetan. Izan ere, badago mitologia ardatz duen txango bat: Murgian, herriko kale eta txokoetan barrena, inguru horiek betidanik izan dituzten elezaharrak kontatzen dituzte.

Herriguneetan barrena

Legution eta Ibarran ere bisitaldi gidatuak egin daitezke. Modu ederra iraganera jauzi egiteko. Legutioko herrigunea, esaterako, ia guztiz hondatu zuten 36ko Gerran, baina oraindik zutik daude herriko antzinako harresiaren zati batzuk. Eraiki zituztenetik hona gertatutako hainbat historia izango ditu entzungai hara hurreratzen denak.

Legutiotik Aramaioko Ibarrara joango gara. Kondairaz betetako hirigunea da Ibarra. Diotenez, inguruko mendi eta basoen edertasuna ikusita, Alfontso XIII.a Espainiako erregeak “arabar Suitza” deitu zion Aramaiori. Udalaitz eta Anboto mendien hegoaldean, Anbotoko Mari edo Barajuengo Jauna protagonista dituen kondaira ugaritan murgildu gaitezke, eta ondoren bertako gaztandegi batera egingo dugu ibilaldia, artzainen bizimodua eta ohiturak ezagutzeko.

Oroko santutegia eta beste hainbat altxor

Zuiako leku ezagunenetako bat Oroko santutegia da. Haitz baten gainean eraikitakoa, Erdi Arotik bizi izan da jendea han. Zuiako haranaren ikuspegi zabala eskaintzen du guneak, eta bisita gidatu baten abiapuntua ere bada: santutegiaren nondik norakoak ezagutu eta gero, Erdi Aroko eliza erromaniko ederra duen Beluntza herrira bajatuko gara, eta handik Goiurira eta bertako ur-jauzia ikustera joango gara. Goiuri herria amildegi baten ertzean dago ia, eta alboan dauka ehun metroko ur-jauzia, sasoi honetako euriarekin emari bizia edukitzen duena. Goiuri bisitatu eta gero, garagardoa artisau erara zelan egiten duten ikusteko aukera egoten da bisitaldi honetan, Baias garagardotegian.

Antzinako ofizioak

Zuiako basoetako erreken indarra hainbat ofiziotarako aprobetxatu izan da, eta horiek ezagutzeko aukera ematen du bisita batek. Sarrian aukera dago errota zahar bat lanean ikusteko. Karobi zahar bat ere ikusten da, eta Zuian urte askoko tradizioa daukan erlezaintzari buruzko azalpenekin amaitzen da bisita, Murgiako Eztiaren Museoan.

Murgia, Legutio, Ibarra... herrigune handiagoez gain herri txiki askok osotzen dute Zuiako kuadrilla. Ibilbide gidatu batek, berbarako, Zigoitiara eta bertako Erdi Aroko elizetara garamatza. XII. eta XIII. mendeetan bizigune txikiek parrokia-tenpluak eraikitzeko adina aberastasun lortu zuten, eta horren lekuko, Zigoitian ikus daitezkeenak.

Gorbeialde osoan

Gorbeiaren beste aldean ere hainbat bisita antolatu dituzte, esan bezala (informazio zabala aurkituko duzu www.gorbeiaeuskadi.com webgunean). Lau dira guztira: Arratia bailarako Arteaga, Areatza eta Zeanuri ezagutzeko aukera dago, baita Otxandio inguruak ere. Gutxienez lau laguneko taldea eskatzen dute, eta bi eta bost euro artean ordaindu behar da; prezio merkea, historia pasatzen ikusi duten harriak hizketan entzuteko.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal honetan artxibatua: Araba

Araba kanaletik interesatuko zaizu...
2018-08-10 | Hala Bedi
Altsasuko gazteen askatasuna eskatu dute berriz ere Gasteizko jaietan

2017ko jaietan egin bezala, aurtengo jaietan ere Altsasuko gazteen askatasuna eskatzeko elkarretaratzea egin dute Gasteizen.


2018-08-10 | Aiaraldea.eus
Dozenaka herritar bildu dira astelehenean jazotako lan istripua salatzeko

Gehiengo sindikalak elkarretaratzea egin du gaur eguerdian Laudioko Herriko plazan, astelehenean jazotako lan-heriotza salatzeko.


2018-08-08 | Nahia Ibarzabal
Adingabe bati egindako sexu erasoarekin lotuta bi gazte identifikatu dituzte Gasteizen

Sexu-erasoa asteazken goizaldean gertatu da Gasteizen eta momentu honetan gertaera ikertzen jarraitzen du poliziak.


2018-08-07 | Nahia Ibarzabal
Zigoitiko 'cruising' guneko eraso homofoboa salatu du Lumagorrik

Igandetik astelehenera bitarteko goizaldean gertatu da erasoa. Hainbat pertsona autoz gerturatu ingurura eta garrasika hasita harriak jaurti dizkie bikoteei.


Marokora deportatu dute hamabi urte Gasteizen bizi eta gero

Gasteizen hamabi urte bizitzen zeramatzan marokoar bat bere jatorrizko herrialdera erbesteratu dute. Abuztuaren 3an deportatu zuten, Gasteizko udaltzainek bi egun aurretik identifikatua izan eta gero. Deliturik egin ez duen arren, udaltzainek Polizia Nazionalaren eskuetan utzi zuten, bere egozte baimenari 28 egun falta zitzaizkionean.

 


2018-08-06 | Nahia Ibarzabal
Altsasuko gazteen aldeko kontzentrazioa deitu dute Gasteizko jaietan

Joan den urtean bezala, kontzentrazioa ostegun arratsaldeko 19:00etan Andra Mari Zuriaren plazan izango da.


"Kirol kazetaritzan, emakumeok bigarren mailan utzi gaituzte"

Kirola eta irratia izan ditu aspaldiko bizilagun Olga Jimenez kazetariak, eta bereziki emakumeen zein desgaituen begietatik hurbildu da kirolaren errealitatera. Beste zazpi emakumerekin batera, kirolean ohikoak diren balioen beharra aldarrikatu du aurtengo Gasteizko jaietako pregoian, horiek bizitzarako tresna izan daitezkeelakoan.


2018-08-02 | Arabako Alea
Behargin bat hil da Legution izandako lan istripuan

Goiango industriaguneko Olatek enpresan gertatu da ezbeharra; garabi batekin mugitzen ari zen pieza gainera erori zaio.


2018-08-01 | Topatu.eus
Argazki bilduma
Errekaleorreko makro auzolana iruditan

Auzolana ardatz hartuta, auzoa margotzeko erronka jarri zieten euren buruei Errekaleorren, bostgarren urteurrenaren atarian. Uztailaren 23tik abuztuaren 3ra luzatuko da hau eta, beraz, azkenengo txanpan murgildu dira jada. Gainera, auzotik kanpoko jendea ere hurbildu da egunotan, lo egiteko aukera zabaldu baitzuten.


2018-08-01 | Hala Bedi
Gasteizko jaietako gune alternatiboen gida praktikoa

Txosnak, Gaztetxea, Mugimendu Feminista, euskal preso eta iheslarien etxeratzearen aldeko mobilizazioak, Hala Bediren urteurrena, GEU, Errekaleor, Gazte Karpa… Egitarau ofizialetik haratago dozenaka aukera egongo dira Gasteizko jaietaz modu alternatibo batean gozatzeko. Aukera ezberdinak bildu ditugu, eragile ezberdinen egitarauak, proposamenak eta protokoloak bilduz.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude