Euskal Herrian duela 80 urte 3Dn grabatutako film bat aurkitu dute

  • René Le Henaff zuzendariak hiru dimentsioen teknikarekin esperimentatzeko Euskal Herrian grabatu zuen filma aurkitu du Josu Martinez zinegile eta ikerlari bilbotarrak. Euskadi filmaren lau emanaldi egingo dituzte martxoan, Bilbon, Iruñean, Donostian eta Baionan.

Gorka Bereziartua Mitxelena @boligorria
2017ko martxoaren 01a
1930eko hamarkadatik aurrera 3Darekin esperimentuak egin ziren arren, ez zen zinemaren beste aurrerapen tekniko batzuk bezain arrakastatsua izan.

Askok ez du jakingo duela 80 urte hiru dimentsiotako filmak egiten zirenik ere. Gutxi egin ziren, izan ere: huts egindako saiakera izan zen 3Darena 1930eko hamarkadan, zinemak izan zituen aurrerapen tekniko arrakastatsuagoekin konparatuta –soinua edo kolorea, adibidez–. Hori bai, orain deskubritu denez, egin ziren esperimentuen artean Euskal Herriak badu bere lekua.

Goazen 1936ra: René Le Hennaff zuzendariak Euskadi izeneko ekoizpen folkloriko bat grabatu zuen, non Baionako eta Miarritzeko karrikak ikus daitezkeen, turismoa bezalako gai berriagoak erakutsiz, garai hartan Euskal Herriaz ematen zen irudi erromantikoaz gain.

Louis Lumièrek urteak zeramatzan filmetara erliebea eraman nahian, Erliebe horren erakustaldia da 'Euskadi'

“Inpresionagarria da”, azaldu du Josu Martinezek filma ikustean zer sentsazio izan duen galdetu diogunean. Berak egindako bilaketa-lanari esker ikusiko da filma Euskal Herrian lehenbiziko aldiz, Parisen estreinatu zenetik 81 urtera.

Asteazken honetan emango dute aurkikuntzaren berri Bilbon, Martinezek berak, EHUko Nor ikerketa taldeko Bea Narbaizak, EHUko Bizkaiko campuseko errektoreorde Patxi Juaristik eta Loraldia Kultur Elkarteko koordinatzaile Mikeldi Uribe-Etxebarriak.

Teknika berriari txinpartak atera nahian

Guztiz konfirmatu ezin den arren, badirudi Le Henaffek enkarguz egin zuela Euskadi. Ordurako adinean aurrera egina zen Louis Lumière zinematografoaren asmatzaileak urteak zeramatzan filmetara erliebea eraman nahian, Martinezek esplikatu duenez. Eta erliebe horren erakustaldia da Euskadi: teknika berritzaileari “txispak” ateratzea zuten helburu eta horregatik, eremu-sakonerarekin jolasten du etengabe.

Industriako zuzendaria zen Le Henaff, muntatzaile lanetan aritua, promesa gaztea eta ondorengo urteetan bigarren mailako film komertzialak egiten zaildu zena, Fernandel bezalako aktore popularrak zuzenduz. 1930 eta 1940eko hamarkadetan etengabe aritu zen lanean, baina hortik aurrerako ibilbideaz ez dago arrasto handirik Martinezen esanetan.

Pena ere badu, duela ez asko hil baitzen, 2005. urtean, 105 urterekin, orain aurkitutako filmari buruzko azalpenik emateko aukerarik gabe.

Harribitxiak artxiboetatik erreskatatzen

Ez da Martinezek egiten duen mota honetako lehen aurkikuntza. Sonatua izan zen André Madréren Gure Sor Lekua dokumentalaren aurkikuntza eta hura bilatzeko prozesu korapilatsua, gerora Martinezek berak Gure Sor Lekuaren bila dokumentalean kontatua.

Iruñean, Bilbon, Donostian eta Baionan proiektatuko dute filma martxoan zehar

Asteazken honetan aurkeztutako deskubrimentu berria ezin dela harekin konparatu dio: “Hau ez da gure zinematografiako film handienetako bat izango”. Nolanahi, nabarmendu du jarraikortasun bat dagoela zinemaren historiako une garrantzitsuenen eta Euskal Herrian errodatzearen artean: “Lumière anaiek Miarritzen grabatu zuten eta lehen film frantses soinuduna ere hemen errodatu zen, agian urrun joan gabe exotikoa iruditzen zaien lekua delako”.

Euskadi filmari dagokionez, erreferentzia gutxi zeuzkan Martinezek, eta horietako batetik tira zuen, Jose Maria Unsainen El cine y los vascos liburutik. Hark esaten zuen hiru dimentsiotan egindako filma zela Le Henaffena; are gehiago, Unsain hitz egina zen zuzendari frantziarrarekin 1983an, nahiz eta ezin izan zion eman pista handirik filma aurkitzeko.

“Parisen bila hasi nintzen eta Pathé produktoraren artxiboetan erreferentzia aurkitu nuen”, azaldu du. Filmaren kopia bat gordetzen zuten, nitratozkoa. Hortik aurrera hasi ziren gorabeherak: ekoizpen etxeak ez ditu mota honetako filmak ondare gisa lagatzen, haien kudeaketa komertziala egiten du, eta filma alokatzea proposatu zioten.

Martinezek, produktorakoak “pixka bat engainatuz”, lortu zuen originala artxiboetatik atera eta digitalizatzea. Zer zen ikusi zuenean, instituzioekin hitz egin eta Loraldia sartu zen jokoan: hilabeteko alokairua ordainduta, Bilboko euskal kulturaren festibalean proiektatuko dute filma martxoaren 15ean. Bilboko Alondegian da zita eta Martinezen azalpenek lagunduko diote estreinaldi horri.

Lehenago, martxoaren 11n Iruñeko Punto de Vista jaialdian ikusi ahal izango da; eta, Euskadiko Filmategiak lagunduta, emanaldia antolatu dute Donostiako Tabakaleran (martxoak 23), baita Baionako Atalante zineman ere (martxoak 24), kasu honetan EKEren laguntzarekin.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Zinema kanaletik interesatuko zaizu...
2018-10-18 | Axier Lopez
Netflix-ek Italiako tortura kasu bat argitzen lagundu zuenekoa

10 urteko isiltasun eta ukazioaren ostean, Italiako Stefano Cucchiren hilketaren kasua argia ikusten hasi da. Polizia batek gazteari egindako torturak berretsi ditu orain, eta horretan, Sulla mia pelle filmak ere badu zeresana.


Helena Taberna
"Nire herrian oinarritutako zinema egitea gustatzen zait"

Euskadiko Filmategiak Helena Tabena zinemagile altsasuarraren inguruko liburua argitaratu du, eta haren lanaren atzera begirakoa antolatu du Donostian eta Bilbon.


2018-10-09 | Uztarria
Xanti Rodriguez zuzendari azpeitiarraren 'Lekaime' film laburra, Sitges-eko festibalean

Sail ofizialaren barruan film laburren atalean lehiatuko diren hamar lanak eman dituzte asteburuan Fantasiazko Nazioarteko Zinema Jaialdia, tartean azpeitiarrarena.


Maider Oleagaren 'Verabredung': Berlinen gurutzatzen diren historiak

Verabredung filmaren kritika. Zuzendaria: Maider Oleaga. Urriaren 6an Lekeitioko zinema aretoan eman zuten, 41. Euskal Zine Bileraren irekiera ekitaldian.


Oreinako zubia

Hor egon behar zuen Khalil eta Martinen aurrean baina ez dago, zorionez. Pelix Bereziartua eta Maria Luisa San Sebastianen Uriberri baserrian zaude, ongi etorria paradisuaren atari honetara. Laulad Ahmed Salehren ezkerreko sorbaldaren parean ageri den kainaberadia da hasi, aurreratu baina bukatu ez zuten zubiak utzitako arrastoa, justuan huts egindako krimenaren froga: Oria ibaiak bere bidea aldatu zuen zubia eraikitzeko bete-lanaren eraginez.


2018-10-08 | ARGIA
'Oreina' filmaren emanaldi bereziak antolatu dituzte urrian

Donostiako Zinemaldian euskal film onenaren saria eskuratu eta Euskal Herriko aretoetan estreinatu ondoren, nazioarteko jaialdietara begira jarri da Koldo Almandozen Oreina filma. Gainera, zenbait emanaldi berezi prestatu dituzte hilabete honetan, Euskal Herriko aretoetan.


Katti Pochelu. Zine geletan eragin nahian
"Badakigu euskal zinemak publikoa duela Ipar Euskal Herrian"

Gastibeltza Filmak, euskal zinema ekoizteko eta banatzeko helburuarekin sorturiko enpresa berriaren langilea dugu Katti Pochelu hazpandarra. Maiatzean aurkeztu zuten egitura berria eta buru-belarri dabiltza orduz geroztik, Senperen kokaturiko bulegoan: “Behintzat alde horretatik ez gara pobre, lana badugu”, dio irriz. Euskal zinemagintzaz aritu gara hazpandarrarekin, gaur egungo egoeraz zein biharko nahi lukeen errealitate kulturalaz.


Esperimentu bat irabazle, erraldoi digitalak sumatzen hasi diren edizioan

Zarata handirik egin gabe, Isaki Lacuestak dagoeneko bi Urrezko Maskor eskuratu ditu Donostiako Zinemaldian hamarkada honetan. Lehenbizikoa aski eztabaidagarria iruditu zitzaidan, 2011n Sail Ofizialera ekarri zuen Los pasos dobles-i asmo handi samarreko lana izatearen traza hartu bainion; intentzio puztu samarrak, gero zehazgabetasunean itotzen zen pelikula batentzat.

Justu kontrakoa esan behar dut, ordea, aurten podiumera eraman duen Entre dos aguas filmaz, zeina adibide bikaina den... [+]


Kapuscinski garaile

Ez da ohikoena animaziozko dokumental batek lortzea publikoaren saria. Baina Another Day of Life ere ez da ohiko animazio lana. Hasteko, Ryszard Kapuściński gerra-kazetari handia duelako abiapuntu (haren Egun bat gehiago bizirik liburua eta hitzak ditu oinarri pelikulak), eta gainera, Raúl de la Fuente nafarrak eta Damian Nenowk zuzendutako obra gai delako, animazio bidez, ikuslea hasieratik amaierara harrapatzeko eta Angolako gerran bete-betean sartzeko; gerraren horrorea,... [+]


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude