Derioko biktimak

Higiene genitala, abusatzeko aitzakia

  • 1953an sartu nintzen Derioko seminarioan, Bizkaian. Beste 135 lagunekin inauguratu genuen eraikina eta horietatik 30 inguruk amaitu genituen apaiz ordenatzeko behar diren hamahiru urteak. Lehen sei urteetan Humanitateak egin genituen, egungo batxilerraren oso antzeko zerbait. Garai haietan 13 edo 15 urteko nerabeak ginen, eta oso gogoan daukat denok, edo ia denok, isildu genuen zerbait.

Juan Mari Arregi
2019ko martxoaren 10a
"Bere egoitzako aulkiaren ezkerraldean ezartzen gintuen ondo-ondoan, prakak askatu, zakila aterarazi eta ukitu egiten zigun garbitasun kontuak argudiatuz".

Urteak igarota horretaz hitz egin izan dugu, denoi, edo ia denoi gertatu zitzaigulako. XX. mendeko 50eko hamarkadaz ari gara. Orduan ez zegoen sexu-abusuen aurrean gaur daukagun kontzientziarik.

Manuel Estomba (1916-1982) zen lehen urte haietan, Derioko seminarioko zuzendari espirituala –horrela deitzen genion gure kontzientzien eta espiritualitatearen “zaintzaileari”–, duela urte batzuk hila. Orain pederasta gisa hartuko genuke. Aparatu genitalaren higiene beharraren aitzakian, eskua sartzen zigun zakila nola garbitu behar genuen azaltzeko. Horretarako, bere egoitzako aulkiaren ezkerraldean ezartzen gintuen ondo-ondoan, prakak askatu, zakila aterarazi eta ukitu egiten zigun garbitasun kontuak argudiatuz. Aldi berean, besarkatu egiten gintuen ezker besoaz, eta bere masaila gurearen kontra estutzen zuen… Nola ez, aurretik, hori guztia inori ez kontatzeko esaten zigun! Eta egia esan, urte askotan ezkutatu egin genuen, nork bere modura. Denborak aurrera egin ahala ordea, batzuk eta besteok gertatu zitzaiguna argitzen joan ginen. Jabetu ginen zuzendari espiritual hark “sexu higienea” nola egin behar zen azaltzeko modu bera erabiltzen zuela denokin.

Urteak igarota, zuzendari espiritual horrek Derioko seminarioa utzi zuen eta misiolari gisa ibili zen Ekuador eta Venezuelako misio diozesiarretan. Sekula ez genuen zehazki jakin, baina bai imajinatu, gero ezagutzera eman zena: Deriotik Ekuadorrera aldatu zuten, zuzendari espiritual karguan zela nerabe apaizgaiei egindako sexu-abusuengatik. Bere apaiz bizitza Urkiolako santutegian amaitu zuen, Amerikako eta Afrikako misio diozesiarretan izandakoak hara egokitzen baitziren. Elizako agintariek ezkutatu eta isildu egin zuten, logikoena litzatekeenean ardura pastoral orotatik apartatzea. Derion gehiegikeriak egin bazituen, Ekuadorren eta Venezuelan gauza bera egin zezakeen.

Egia esan, urte askotan ezkutatu egin genuen, nork bere modura. Denborak aurrera egin ahala ordea, batzuk eta besteok gertatu zitzaiguna argitzen joan ginen. Jabetu ginen zuzendari espiritual hark “sexu higienea” nola egin behar zen azaltzeko modu bera erabiltzen zuela denokin.

Gogoratzen dut gure artean beste hainbat kontu ere aipatzen genituela, zenbait “nagusik” ikaskide zehatz batzuekin izan zuten jokabidearen harira –gutxi ziren, baina politenak edo familia dirudunetakoak izateagatik “hautatzen” zituzten–; Don Santiago Duo izenekoa zen nagusi haietako bat. Seguruenik hor ere sexu-gehiegikeriak gertatu ziren, eta bestalde, ez daukat zalantzarik esateko nagusien eta seminaristen artean harreman homosexualak izan zituztela; aldiz, halako harreman motak seminaristen artean gertatzen zirenean haien kontra tematzen ziren nagusiak, behintzat ofizialki. Bi abadegai elkarrekin paseatzen ikusten bazituzten, edo bagintuzten, “amistades particulares” izatea egozten ziguten eta zelatan egoten ziren.

Hain zuzen, Santiago Duo zen gehien zelatatzen gintuena, paseatzen ikusten gintuenean “eskuak poltsikotik kanpora!” esaten zigun; pentsatzen genuen hori esaten zigula masturbatzea eragozteko. “Nagusi” deitzen genien diziplinarako prefektuak eta barneko irakasleak ziren apaizei; ikasleokin egunero bizi ziren hauek.

Haietako askok erlazio pertsonala zuten gure ikaskide batzuekin, euren bulegoan lehentasunezko tratua izaten zuten eta, bazen bere motoa edo autoa erabiltzen zuenik ere, ikaslea “ibilaldi” batera eramateko, besteok seminarioko diziplina jarraitzen genuen bitartean. Arauen arabera, ezin genuen handik atera udako eta gabonetako oporretan izan ezik.

Inkesta ofizial batek historia hau frogatu du

Derioko seminarioko sexu-gehiegikeriez hemen kontatu dudanak, ez luke halako baliorik izango testigantza bakarra izango balitz. Nire testigantza. Irakurleak egia ote den galde dezake. Baina azaldu dudanak bat egiten du inkesta profesional eta ofizial batekin, eta hori beste kontu bat da.

Manuel Estomba. Derioko apaizgaitegiko zuzendari espirituala, euskaltzale eta idazle oparoa ere izan zen. ARGIAk azaleratutako testigantzaren arabera, bere bulegoan sexu-gehiegikeriak egin zizkien adingabeei.

Astintze 53-70 elkartea Derioko seminarioko abadegai eta irakasleek sortu zuten. Izen horrek lotura du Bilbo-Lezamako trenbide geralekuak zuenarekin; seminario parean zegoen eta eskuarki erabiltzen genuen hara eta hona ibiltzeko.

Elkarte horren enkarguz inkesta egin zuen 2009an Javier Elzo soziologoak, seminariotik igaro zirenen artean –13 urteko ikasketak amaitu eta apaiz ordenatuak izan ala ez–. Derioko egonaldiko ikuspegi pertsonala jasotzea zuten helburu galderek. Denera 199 pertsonak erantzun zuten (ikusi Historia del Seminario de Derio-Bilbao. En el recuerdo de sus protagonistas, 1953-1970. 610-611 orr.).  

Nik inkesta jaso nuen, baina ez nuen parte hartu, eta uste dut horrek garrantzia handiagoa ematen diola orriotan egiten ari naizenari: jasan nituen sexu-gehiegikeriak salatzea.

Azterketak badu atal bat adingabeei egindako abusuen inguruko erreferentzia guztiak jasotzen dituena, eta horri buruz egindako galderen erantzunak transkribatuta daude. Hauek dira:

“Seminarioko apaiz batek prakak jaitsarazi zizkidan hainbat aldiz, zakila nola garbitu behar den azaltzeko aitzakian. Badakit beste ikaskide batzuekin ere egiten zuela, gerora gure artean hitz egin dugulako. Nik 12 eta 14 urte artean nituen”

(Sekularizatua, egun 67-70 urte inguru ditu)

“Aita espiritual batek egindako sexu-gehiegikeriek aski markatu ninduten”

(Jardunean den apaiza, gaur egun 70 urte baino gehiago ditu)

“Aita espirituala gizagaldu bat zen eta gu haur inuzenteak”

(Jardunean den apaiza, 63-66 urte)

“Nik ez nuen halakorik ezagutu, baina seminario txikitik zetozen batzuei entzun nien apaiz batek ‘ukituak’ egiten zizkiela”

(Seminarioa latindarretan utzi zuen apaizgaia, 67-70 urte dauzka)

“‘Aita espiritual’ batek zelo (edo zeru?) handiz kalkulatzen zuen eskuekin hankak gurutzatzen genituenean agertzen zenaren ‘lizunkeria angelua‘; eta sexu higienerako aholku praktikoak ematen zituen, froga errealak eginez”

(Seminarioa filosofia ikasketetan utzi zuen apaizgaia, 67-70 urte dauzka)

“Hilabetean behin bere bulegora deitzen ninduen eta zakila ateratzeko eskatzen zidan, segidan behatzekin ukitzen zuen, hola eta hala eduki behar nuela esanez. Zer esan nahi zuen horrek? Gaur egun zalantzak dauzkat”

(Seminarioa latindarretan utzi zuen apaizgaia, 67-70 urte dauzka)

“Irakasleen eta seminaristen artean harremanak zituzten. Ni horien biktima izan nintzen”

(Seminarioa latindarretan utzi zuen apaizgaia, 63-66 urte dauzka)

Inkesta egin zuen Elzo irakasleak, seminarioan izandako sexu-gehiegikerien atala gisa honetan amaitzen du: “Irakurleak baditu nahikoa elementu bere ondorioak ateratzeko, nik bezala. Garbi dago “ukituak” egon zirela –azaltzeko zailak direnak–, eta zenbait erantzunen arabera, badaude euren burua sexu-gehiegikerien biktimatzat dutenak. Pertsona zehatz bat aipatzen dute: zuzendari espirituala”.

Deigarria da inkestaren arduradunek ez esatea zuzendari espirituala zein zen, galdekaturiko askok abusatu egiten zuela aitortu zuten arren. Ez dakigu galderak erantzun zituztenek haren izena aipatu ote zuten –pentsatzen dut baietz–, edo azterketaren egileek ez argitaratzea erabaki ote zuten; Elizak mundu osoan mantendu du halako kontuak ezkutatzeko praktika. Testigantza honetan idatzita utzi dut: Derioko Seminarioko Ikasketa latindarretako zuzendari espirituala Manuel Estomba izan zen, jadanik hila.

 

[*Artikulu hau Juan Mari Arregi osatzen ari den liburu baten aurrerapena da eta liburu horretako 'Sexu gehiegikerietatik pertsekuzio politikora' atalean jasoko da]

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Eliza Katolikoa  |  Frankismoa  |  Pedofilia

Eliza Katolikoa kanaletik interesatuko zaizu...
2019-03-14 | ARGIA
Sexu-abusuak egin zituen Manuel Estomba apaizaren izena darama Irungo parke batek

Testigantzen eta Bilboko Goitzategiaren arabera Derioko seminarioan sexu-gehiegikeriak egin zituen apaizak parke bat dauka bere jaioterrian, Irunen. Manuel Estombak hainbat liburu argitaratu zituen euskaraz eta misiolari ibili zen Hego Amerikan.


2019-03-10 | Juan Mari Arregi
Testigantza berri bat argitara
Pederastia Derioko seminarioan

ARGIAk beste sexu gehiegikeria kasu baten lehen eskuko testigantza dakar orriotara: frankismo garaian Derioko seminarioan ere jasan zuten pederastia adingabeek. Hamarkada askotan isilean egon den egiturazko basakeria batek Elizaren erakundeak astindu ditu. Apaizen eskuetan sexu-abusuak jasan zituzten biktimen salaketak ugaritzen ari dira. Euskal Herrian ere, tantaka, azaleratzen ari da ezkutuko orbana.


2019-03-08 | ARGIA
Donostia goizean: ekintza zuzena Udalaren zuriketa eta Elizaren jarrera salatzeko

Eguerdiko manifestazioaren ostean, hainbat ekintzailek pintura zuria bota diote udaletxeari. "Ez zuritu gure morea" lelopean. Irutxuloko Hitzaren informazioa hemen.


2019-03-07 | ARGIA
Indautxuko jesuiten ikastetxeari sexu abusu gehiagoren berri eman diote ikasle ohiek

Jesusen Lagundiak 1921etik Bilboko Indautxun duen Begoñako Andra Mari ikastetxean joan den urtean izan zuten abusuen berri. Berria egunkariari ikastetxeko zuzendariak azaldu dionez, hiru ikasle ohik kontatu diete jadanik hilda dagoen irakasle ohi batek iraganean egindako gehiegikeriak.


2019-03-05 | ARGIA
Azalaren aurrerapena
Pederastia Derioko seminarioan

Biktima baten ahotik kasua argitara ekarri dugu esklusiban. Aldizkaria paperean edo PDFan jaso eta kazetaritza independentea bultza nahi baduzu, egin zaitez ARGIAkoa! Zenbat eta gehiago izan, orduan eta indartsuagoa proiektua.


Apaiz batek egindako abusuak salatu dituzte Garesen

SER irratiari eskainitako elkarrizketan, Erreparaziokoen ikastetxeko erizaintza gelan aritzen zen apaiz batek hari eta anaiari sexu abusuak egin zizkiola salatu du gizon batek.


2019-02-27 | ARGIA
Sexu-abusuengatik Gipuzkoako lau apaizen aurkako salaketak jaso ditu Elizbarrutiak azken bi urteetan

Sexu-abusuak eta Gipuzkoako eliza katolikoa berriz ere elkarren eskutik: Gipuzkoako Elizbarrutiak jakinarazi du, azken bi urteetan lau apaizek duela 38 eta 50 urte artean haurrei egindako lau sexu-abusu salaketak jaso dituztela.


2019-02-27 | Uriola.eus
Haurrei egindako abusu delituak preskribatu ez daitezen, lege aldaketa eskatu dute salestarretako ikasle ohiek

Deustuko salestarren aurkako salaketak jarri dituzten ikasleek sexu-abusuen gaia agenda politikoaren erdigunean jartzeko eta "alderdikeriaz" ez erabiltzeko eskatu dute. Legea aldatzeko ekimenak eskatu dituzte, delituak preskribatuta eta argitu gabe gera ez daitezen.


Esklaboen Biblia mehea

Euskarazko Wikipediak berriki jakinarazi du Biblia osoa wikiteka.eus-en libre jarriko dutela, Dionisio Amundarain itzultzailearen baimenaz.


2019-02-22 | Mikel Asurmendi
Elizaren tabua areagotuko duen ╔ric Colomerren dokumentala
Apaiza katolikoek bortxatutako moja erlijiosoak

Eliza Katolikoaren bortxaketak salatzen dituen Mea maxima culpa dokumentala zabaldu zuen iragan urteko urrian Arte telebista kateak. Apaiz pedofilo baten kasua ekarri zuen pantailara. Oraingoan, serorak bortxatu dituzten apaiza katolikoen kasua ekarri du Éric Colomer dokumental egileak.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude