ARGIA.eus

2020ko uztailaren 07a
Merçona Puig Antich. Memoriaren zaindari

"Duela 44 urteko minak bere horretan jarraitzen du"

  • 1974an Bartzelonako Model espetxean frankismoak exekutatu zuen Salvador Puig Antichen arreba da Merçona (Bartzelona, 1961). Hamahiru urte bertzerik ez zituenean murgildu zen, Carme, Imma, eta Montse ahizpekin batera, inpunitatearen kontrako borroka astunean, gaurko egunera arte. Anaia hil zuten tokian egin dugu elkarrizketa.

Saioa Baleztena @SaioB
2018ko martxoaren 25a
“Eskolatik atera eta hona etortzen nintzen saltoka, liburuak ekartzen nizkion eta elkarrizketa sakonak izaten genituen pareta hauen artean [hemen, Model espetxean hil zuten bere anaia]” . (Argazkia: Dani Codina)
“Eskolatik atera eta hona etortzen nintzen saltoka, liburuak ekartzen nizkion eta elkarrizketa sakonak izaten genituen pareta hauen artean [hemen, Model espetxean hil zuten bere anaia]” . (Argazkia: Dani Codina)

Model espetxearen egoitzara behin baino gehiagotan itzuli zara. Zer sentitzen duzu pareta hauen artean?
[Isilunea] Barruak nahasten zaizkit. Paretek hitz egiten didate…

Gaztetxoa zinen anaia ebatsi zizutenean. Nola gogoratzen duzu garai hura?
Gezurra badirudi ere, oroitzapen xamur asko ditut hemen. Nire nebaren espetxeratzea ikasgai garrantzitsua izan zen eta esango dut normaltasunez hartzen nuela. Testuinguruak berezkoa zuen larritasunaz kontziente izan gabe, noski. Eskolatik atera eta hona etortzen nintzen saltoka, liburuak ekartzen nizkion eta elkarrizketa sakonak izaten genituen pareta hauen artean. Gerora konplikatu zen, isolatu zutenean.

Ondoan dugun gela horretan hil zuten zure anaia.
Bai, eta Salvadorrek ez zuen nahi izan hilketaren aurreko hamabi orduetan gu han izatea. Beraz, egun hartako oroitzapen gutxi ditut. Shock egoera zen. Saskibaloiko partida bat nuen. Pistara iritsi nintzenean ulertu nuen dena, entrenatzaileak aurpegi txarrarekin begiratu zidanean. Korrika etorri nintzen Modelera…

Hamahiru urte bertzerik ez zenituen. Nola eragin zuen horrek zure gaztaroan?
Salvador hil ondorengo garaia oso gogorra izan zen. Ez nuen ezer ulertzen. Nola ulertu? Egun batetik bestera panpinekin jolasten ibiltzetik, erailketak marraztu zuen pasarte goibelean murgiltzera pasa nintzen. Izugarri argaldu nintzen… Familiaren elkartasuna ezinbestekoa izan zen ordutik aurrera: talde trinkoa osatu genuen. Eta eskerrak! Bestela memelo bilakatzen baitzara…

Frankismoaren hilketak zigorrik gabe gelditu dira, inpunitatearen kontrako borrokak bizirauten duen arren. Nola bizi duzu?
Amorruz eta gertatutakoa gehiegi ulertu gabe oraindik. Okerrena da orain Katalunian gertatzen ari denak berriz gogora ekartzen duela guk orain lau hamarkada bizi genuena. Askatasun egarriak talka egiten du, behin eta berriz, munstro berarekin.

Bortz hilabete bete berri dira preso politikoak espetxeratu zituztenetik. Badago kontzeptu horren erabilera zalantzan jartzen duenik. Zer deritzozu?
Preso politikoak direla argi dago! Ikusi besterik ez da egin behar atxiloaldi prebentiboa. Madrilek legeak sortu eta aldatzen ditu bere kasara. Bistan da espetxeratuen askatasuna urratzen dutela, epaiketa egin aurretik.

Urtarrilean Joseba Asironek Ada Colauri pasa zion Frankismoaren Inpunitatearen Kontrako Hirien Sarearen presidentzia. Erakundeen babes nahikorik izan duzue urte hauetan guztietan?
Katalunian bai. ERCk 2002an mozio bat aurkeztu zuelako, adibidez, auzia berraztertzeko. Erabakigarria izan zen, finantzazioa eta proba berriak bilatzeko abokatu talde bat lanean aritu zelako. Alderdi guztiek babestu zuten mozioa, baita PPk ere. Itxaropenaren atea zabaldu zitzaigun, baldintza guztiak betetzen genituen, baina, botazioan auzitegi militarra zegoenez, ez genuen ezer lortu…

Bartzelonako Udalaren bitartez Puig Antichen sententzia idatzi eta gaur egun aktibo dagoen Carlos Rey abokatuaren kontrako kereila aurkeztu duzue. Erantzulerik agertuko al da oraingoan?
Arazoa da, denbora aurrera doan heinean, frankismoaren erantzuleetako asko dagoeneko hil direla. Eta urrats hau garrantzitsua izan da, hain zuzen ere, bizirik eta aktibo dagoelako Carlos Rey. Itxaropen iturri bat da guretzat, nahiz eta esperientziak erakutsi digun, orain arte jarri diren kereila guztiek ez dutela aurrera egin. Aurkeztutako dena eteten dute, Espainiako auzitegiek alderdi karneta dutelako.  

Frankismoa ez zen azpiratu eta, ondorioz, diktadorea ohatzean hil zen. Zerikusirik al du horrek gaur egun bizi dugun errepresio testuinguruarekin?
Dena ongi lotuta uzten zuela jakinarazi zuen Francok eta, argi gelditu da hitza bete zuela. Noski, zenbait gauzetan aldatu da testuingurua, baina, zoritxarrez badaude gaur egungo sistemaren hainbat zutabe higiezinak direnak. Eta herritarren eskubideek behin eta berriz egiten dute talka zutabe horiekin. Badirudi politika egiteko modu desberdinak piztu direla azken urteetan, baina era berean inor ez da ausartu, ez eskuindarrak eta ezta ezkertiarrak ere, Pandora kaxa irekitzera.

Katalunian geroz eta gehiago dira gizarte mugimendutik sortu diren elkarte eta egitasmoak. Hala nola Biltzar Nazional Katalana (ANC), Omnium Cultural edo Hipotekek Kalte Eginikoen Plataforma (PAH), bertzeen artean. Zeinetan egongo litzateke Salvador?
Seguruenik, izaeraz aldatuko ez balu behintzat, ez litzateke horietan ariko. Salvador baseko mugimenduetan murgilduta ibili zen beti, antolakuntzarik gabe. Beraz, esango nuke bere kabuz jarraituko zuela borrokan [irriz].

Borroka bidelagun

“Frankismoak hamahiru urte nituenean ebatsi zidan haurtzaroa, garrotearen bitartez nire anaia erail zutenean. Salvadorren lau arrebetan txikiena naiz eta zailtasunak zailtasun, irmoki jarraitzen dut, nire beste hiru ahizpekin batera, zigorgabetasunaren kontra borrokan. Duela 44 urte ireki ziguten zauriaren minak bere horretan jarraitzen du, eta Kataluniako biztanleen kontrako errepresioak goraka egiten duen testuinguru honetan, sekula baino ozenago aldarrikatuko dugu frankismoaren krimenen inpunitatearen kontrako garrasia”.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Oroimen historikoa  |  Frankismoa  |  Bartzelona

Oroimen historikoa kanaletik interesatuko zaizu...

ASTEKARIA
2018ko martxoaren 25a
Azkenak
EGILEA
Argia buletina
Egunaren laburpena
zure e-postan
Eguneraketa berriak daude