Simona Skrabec. Zubi bat hizkuntzen gainean

"Beste ertzean dagoena zu bezain baliosa dela aitortzea da itzulpena"

  • Hegoafrikatik iritsi berritan harrapatu dugu PEN elkarteko kidea. Translation and Linguistic Rights Committee izeneko kongresuan izan da, hain zuzen, Afrikako idazle eta kazetariek bizi duten egoera gertutik ezagutzen. Egunerokoaren gogorra ikusi arren, baikor itzuli da: lortu dute herrialde afrikarrekin konplizitate sare bat sortzea.

Aritz Galarraga @aritzgalarraga
2016ko maiatzaren 01a
“Hitzak indarra du, beti egiten du zerbait. Borroka desorekatua da, noski. Harritxoa baino ez gara boteredunen oinetan”.
“Hitzak indarra du, beti egiten du zerbait. Borroka desorekatua da, noski. Harritxoa baino ez gara boteredunen oinetan”. Argazkia: Jordi Borras“Hitzak indarra du, beti egiten du zerbait. Borroka desorekatua da, noski. Harritxoa baino ez gara boteredunen oinetan”. Argazkia: Jordi Borras

Zer ekarri duzu Hegoafrikatik?

Ez dagoela diferentziarik pertsonen artean, inoiz ez. Benetan gerturatzen bazara bestearengana, askoz gehiago dira partekatzen diren gauzak desberdintzen gaituztenak baino. Eta, afrikarren aldean, iruditzen zait hemen Europan estuegi lotzen gatzaizkiola arauari. Lehenengo egiten dugu araua eta gero ikusten dugu ea moldatzen garen.  

Eta, moldatzen gara?

Gure arteko kontaktu handiagoa beharko genuke, gauzak datozen neurrian konpontzen saiatzeko. Adibidez, errefuxiatuen krisian: ahazten zaigu pertsonak direla, gure kidekoak, eta ez zifrak; ez dela besteen arazo bat, gurekin zerikusirik ez duena. Ulertu behar da mundua osotasun bat dela, eta denona, ez soilik mugak jarri dituztenena. Eta hori esan beharra dago, ezin gara nekatu.

Hitzak zer egin lezake hor?

Hitzak indarra du, beti egiten du zerbait. Borroka desorekatua da, noski. Harritxoa baino ez gara boteredunaren oinetakoan. Baina ez bada ezer egiten gauzak ez dira desagertzen, hazi baino ez dira egiten; eta infinituki haz daitezke, haz daitekeen bezala erregimen politikoen eta giza burmuinaren gaiztakeria.

Mundua ez dago erabakita, beraz.

Batek pentsa dezake baietz, egin behar dena dela egokitzea, zure txokotxoa aurkitzea, bizitzea. Baina argi dago ondo ez dabilen gauza gehiegi dagoela. Etengabeko borroka da existentzia. Eta hori ikusten da zurea ez bezalako errealitateekin kontaktua duzunean. Batzuetan oker dauden iritziak ditugu, ezagutza falta zaigulako. Gure oinarriak errepasatzeko beharra dugu, irekitzekoa, ontzat jotzen genituen gauzak beste egoera batzuetan kalterako izan daitezkeelako. Mundua ulertzen saiatzea prozesu bat da, sekula burutuko ez duguna.

Ulertzen saiatzea ote da itzulpena ere?

Itzulpena ez da praxia, aurretiko jarrera bat da: aitortzea beste ertzean dagoena zu bezain baliosa dela. Diferentea dela, egokitu behar zarela, esfortzu bat egin behar duzula ulertzeko. Eta onartzeko: beste arau batzuk onartzeko prest egon behar duzu, askotan zureengandik oso desberdinak izan daitezkeenak. Esango nuke irekiera eta iragazkortasuna direla gakoak.

Asimilazioarekin zerikusi txikia du horrek.

Itzulpena ikusteko bi manera daude. Lehenak baztertzen du publiko orokorrarentzat kaltegarri den guztia. Gehien zirkulatzen duten testuak izan ohi dira, best seller-ak. Baina edozein lekutan idatzitako obrak izan daitezke, ez dute tokiko ezaugarririk. Hori ez da itzultzea. Asimilatzea baizik. Itzultzea da zaintzea arrotz dena obra orijinalean, ulertzea parean zuk ezagutzen ez duzun jendea dagoela, mundua ez duzula menperatzen, ez duzula sekula menperatuko, zabalegia baita. Iristen zara zalantzan jartzera zenituen sinesmen sendo guztiak. Denok behar dugu zerbaitetan sinetsi, erlatibotasun hori zaila da onartzen; baina beharrezkoa, mundua horrelakoa delako.

Eta literatura unibertsala?

Ez da uki ezin daitekeen altxor bat. Etengabeko elkartrukatzea da, kanonaren errebisio konstantea. Tradizioa ez da hainbeste obra bera, obraz hainbestetan idatzi izan dena baizik. Komunikazioak egiten ditu handi hizkuntzak. Eta ikusgarritasuna da besteak ulertzeko gaitasuna. Ez bakarrik haiek gu ikustea, guk haiek ikustea ere.

Ingelesez?

Azken urteotan aldaketa larri bat gertatzen ari da Europako politika kulturalean. Orain denok nahi dugu ingelesa, edo frantsesa, denok Frankfurteko feriara. Diru-esfortzu guztiak kanpora itzultzeko bideratzen dira. Baina zure kulturak hortik ez du ezer hartzen. Hartzen du inportatzen duzunetik, handi nahiz txiki, zure hizkuntzan irakur ditzakezun autore arrotz horiengandik. Bat-batean ez dago txikienganako interesik: hain dira txikiak, etxea zikinduko baitigute haien txikitasunarekin.

Handinahiaren konplexua?

Astakeria da, zu handia zara asko uler dezakezun neurrian, zure ezagutzaren eta aniztasunaren neurrian. Politikariak horren garrantziaz jabearaztea ezinezkoa izango da dagoeneko. Baina zure etxera poeta armeniar bat ekartzeak prestigio handiagoa emango dizu, probetxu handiagoa aterako diozu, zure poetak New Yorken inork ikusiko ez duen jaialdi batera eramateak baino.

Zurea itzultzeari utzi gabe, noski.

Bai, baina harreman bat ezarri behar da. Orain dena egiten da diruaren bidez: auskalo ze bilduma prestigiozko, auskalo ze areto arranditsu. Horrek ez dauka batere interesik. Niri interesatzen zaidana da zer esan duten, zergatik esan duten, nola ikusi gaituzten. Hori da ezagutu behar dena. Lasterketa politikoan jakin nahi dute nor den irabazlea, tori medaila. Arrakasta eta porrotaren erretorika horretan erortzen gara. Baina literatura eztabaida konstantea da, zer gertatzen den pentsatzeko aukera.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal honetan artxibatua: Literatura

Literatura kanaletik interesatuko zaizu...
Ustekabeko istorio hunkigarria

Album honek sorpresa asko gordetzen ditu bere barnean. Horixe da irakurri ondoren burura etorri zaidan lehendabiziko ideia. Kanpotik begiratuta, edizioa, izenburua, bilduma, horiek denak ikusita, liburu goxo, haur txikientzat hain erakargarriak diren hartzen istorio horietako bat espero daiteke.

Lehen orritik bertatik, baina, konturatuko gara album hau “ezberdina” dela. Testuak baduela poetikotasun ikaragarria, baduela irakurlea harrapatzeko gaitasuna: “Txinako tinta-orban... [+]


2019-03-20 | ARGIA
Verdes liburu-dendak euskal kulturari egin zion ekarpena omenduko du Bilboko Loraldiak

Loraldia Festibalak Bilboko Verdes liburudendako azken kudeatzaileei omenaldia eskainiko die martxoaren 24an Arriaga Antzokian, Loraldia Festibalaren 5. edizioaren baitan.


Mayi Pelot
Gure zientzia fikzioaren aitzindari

Mayi Pelot idazlea omentzeko ekitaldia antolatu dute elkarlanean Sareinak taldeak, Maiatz elkarteak eta Baionako Zizpa gaztetxeak. Zizpan bertan egingo dute ekitaldia, hilaren 16an, arratsaldeko 5etatik aurrera. Lau lagun hauengana jo dugu xehetasun bila: Amaia Alvarez Uria (Sareinak taldeko kidea eta ikertzailea), Itxaro Borda (idazlea), Arrate Hidalgo (editorea, itzultzailea eta ikertzailea) eta Josune Muñoz (ikertzailea).


2019-03-17 | Kepa Matxain
Zer feriatzen dute Farmazia Beltzean?

Bat-batean agertu ziren liburu dendetan, inolako abisurik eman gabe: gurutze bat atzealdean inprimaturik zeukaten aleak, Farmazia Beltza idatzirik albo batean. Argazki-azpititulu esperimentu bat izan zen aurrenekoa, eta segidan etorri ziren beste lau artefaktu, guztiak ere ohiko argitaletxeetan nekez kabitzekoak. Farmaziako bi botikariorekin bildu gara Donostiako Komikigunean, guztia nola hasi zen eta aurrerantzean ze asmo dituzten jakiteko.


Zer gertatuko ote?

Txekhov kanadiarra deitu izan diote Alice Munrori, hizpide dugun ipuin bilduma idatzi duen egileari. Sari asko jaso ditu egin duen ibilbide literario luzean, besteak beste 2013an Literaturako Nobel Saria. Epaimahaikideek esan zuten ipuin garaikideko maisua (maistra?) zela. Hamalau ipuin liburu argitaratu ditu gaur arte, lau urtean behin bat gutxi gorabehera, eta euskaraz bi liburu ditugu: 2012an Zorion handiegia itzuli zuten eta 2018an Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak,... [+]


2019-03-14 | ARGIA
Sexu-abusuak egin zituen Manuel Estomba apaizaren izena darama Irungo parke batek

Testigantzen eta Bilboko Goitzategiaren arabera Derioko seminarioan sexu-gehiegikeriak egin zituen apaizak parke bat dauka bere jaioterrian, Irunen. Manuel Estombak hainbat liburu argitaratu zituen euskaraz eta misiolari ibili zen Hego Amerikan.


Haur literaturan (ere), gainbabesa?

Idazleek Alean haur literaturaz egin duten erradiografia kritikoak gogoetarako ideia interesgarriak utzi dizkigu: 1) Umearen aisialdiaren “alde txepelena” ari omen da hartzen literatura. Balio subertsiboa desagertu da haur literaturatik eta horren atzean gehiegizko babesa dago. Baina beldurra edota gai deserosoak umeentzako kontakizunetatik baztertzea arazo larria da, ezer txarrik ez duen mundu gainbabestu hori irreala baita.


Itsasargiak ez dira inoiz betiko itzaltzen

Duela gutxi ikusi nuen Ahotsak Ahozko Ondareak egindako Zer da gerra? 1936ko gerra gaztetxoen bihotz-begietan dokumental laburra. Bertan ikusten da zer ideia duen bakoitzak gerraz, eta haurren ezezagutza gazteek osatzen dutela jakiteak lasaitu egiten du bat.

Nolanahi ere, etxean gerraz hitz egin dietenek nahiz jarauntsi hori jaso ez dutenek Haur eta Gazte Literaturaren bidez ere badute ezagutza hori erdiesteko aukera: Martin Ugalderen Itzulera baten historia (1991), Bernardo Atxagaren Behi... [+]


2019-03-07 | ARGIA
Mayi Pelot zientzia-fikzioko idazle aitzindariari omenaldia egingo diote Baionan

Miarritzen hil zen 2016an Okzitanian jaio zen Mayi Pelot. Ipuin futuristak idazten aitzindarietakoa izan zen. Sortzailea ezagutarazteko eta haren ekarpena aitortzeko omenaldia antolatu du Sareinak taldeak Maiatz elkartearen eta Baionako Zizpa gaztetxearen laguntzaz.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude