Bertako garagardoa

Oinarri sendoko aparraldia

  • Harro edaten dugu bertako sagardoa, ardoa edo txakolina, baina garagardoa nahi dugunean, telebistan iragartzen dituzten izenetara jotzen dugu sarri. Lehengai naturalagoak erabiltzen dituzten bertako ekoizle txikiak ez dira falta ordea, eta gero eta gehiago dira txosnan, tabernan zein etxean zintzurra euskal garagardoarekin freskatzen dutenak.

Lander Arretxea @larretxea
2014ko abenduaren 21a
Gero eta leku gehiagotan aurki dezakegu bertako garagardoa. Donostiako Iturriotz tabernan, esaterako, Euskal Herriko zortzi garagardo marka dituzte.
Gero eta leku gehiagotan aurki dezakegu bertako garagardoa. Donostiako Iturrioz tabernan, esaterako, Euskal Herriko zortzi garagardo marka dituzte.

“Garagardoa” hitza entzun, eta Heineken, Amstel, Desperados eta abarrak etortzen zaizkigu gogora. Inork gutxik daki ordea, multinazional berarenak direla hiru marka horiek, eta lau ekoiztetxe handiren artean egiten dituztela supermerkatuan topa ditzakegun aukera gehientsuenak.

Baina bada garagardorik egitura eta iragarki garestien zurrunbilotik urrun ere. Eta ez edonolakoa gainera. Garagardotegi txikietan, kopuru xumeagoetan baina osagai naturalekin eta mimoz, euren gustuen neurriko edari artisaua ekoizten dute. Europa iparraldeko herrialdeetan eta AEBetan dagoeneko ibilbide luzea egin dute tokian tokiko ekoizle txikiek, eta badira urte batzuk Katalunian aparraldia izan zela. Euskal Herrian aldiz, ekoizle kopuruak azken urteotan egin du gora, bertako produktuen aldeko jarrera eta garagardo zaletasuna lagun.

Joera horren isla da hiru garagardozale euskaldunek (Beñat Irasuegi, Joseba Karrikiri eta Igor Oiarbidek) martxan jarri duten Localbier bilatzailea. Kokapen jakin bat hautatu eta inguru horretan bertako garagardoa eskaintzen duten taberna, denda eta abarren berri emango dizu webguneak. Datu-base irekia denez, nahi duenak aukera du izenak gehitzeko. Bertan bilaketa eginez gero, Euskal Herriko hogeita hiru garagardo marka aurki daitezke, eta Irasuegiren arabera, baliteke sortu berri den bakarren bat oraindik ez agertzea. Ez da, horrenbestez, aukerarik falta: “Urte gutxian hirukoiztu egin da ekoizle kopurua, eta polikiago izan arren, bertako garagardoa kontsumitzeko joera ere hazten ari da pixkanaka”.

Pagoa: aitzindaria

Hogeitik gora ekoizle eta marka horien artean, bada aitzindaria den bat, beste guztiak baino lehenago abiatu zena: Pagoa Basque Beer. Joxe Anjel Arbelaitzek kontatzen duenez, Bretainian izan zuten garagardo artisauaren berri, eta 1998an jarri zuten garagardotegia martxan, Europan zehar ikasi eta hamaika proba egin ondoren. “Bidea zaila izan da, baina apurka pizten ari da bertako produktuak baloratzeko joera eta oso pozgarria da hori. Gure ibilbideak balio izan du Euskal Herritik atera gabe eta tokiko produktuekin kalitate oneko garagardoa egin daitekeela erakusteko”. Urtean 50.000 litro inguru ekoizten dituzte, hiru motatan banatuta: Orhi, Gorri eta Zunbeltz.

Naparbier: Nafarroatik mundura

Ibilbide luzekoa da Noaingo Naparbier garagardotegia ere. Bi lagunek sortu zuten duela bost urte, langabezian geratu zirenean. Ez da gutxi geroztik lortu dutena. Egun, sei lagunek osatzen dute kooperatiba, eta haietako lau Naparbierren bertan ari dira lanean. Iberiar Penintsulako garagardo artisau ekoizle handiena bilakatu dira: 240.000 litro ekoizten dituzte urtero, eta hogei garagardo mota baino gehiago sortu dituzte osagai berriak gehitu edo proportzioak aldatuta. Euskal Herri osoan ez ezik, mundu zabalean ere saltzen dituzte euren produktuak, AEBetan eta Norvegian esaterako. Jose Javier Erro kooperatibako kidearen arabera, “marka komertzialen artean, lau multinazional dira ezagutzen ditugun garagardo guztiak egiten dituztenak, baina gero eta gehiago gara beste modu batera ekoizteko apustua egin dugun ekoizle txikiak”.

Zarautz Beer Company: hasteko irrikaz

Arnau Estrader eta Jaume Urgelles Katalunian jaio ziren, baina euren kabuz lokal bat egokitu ostean, garagardotegi propioa jarri berri dute martxan Zarautzen. Biak ala biak ostalaritzan aritu dira hamabost urte zituztenetik, eta gustatzen zaiena egitearekin batera, bizitza lasaiagoa izateko asmotan barneratu dira garagardo artisauaren munduan. Ideia buruan zutela, bigarren eskuko makina batzuk erosteko aukera izan zuten, eta hori izan zen zalantzak alboan utzi arazi zizkien behin betiko bultzada.

Laster zabalduko dute lehenengo uzta, eta eskari mordoa dute dagoeneko. Bitartean, etengabe proba berriak egin eta ikasten ari direla diote. Hilean 4.000 bat litro egitea dute asmoa: “Ez dugu gehiegi ekoitzi nahi, nahikoa genuke gustatzen zaiguna egiten jarraitu eta duin bizitzeko soldata lortzearekin”. Katalunian tokiko garagardoaren gorakada lehenago eman zela aitortu arren, hemen gauza bera gertatuko dela aurreikusten dute, “Euskal Herrian produktuaren jatorriari eta kalitateari balio handia ematen baitzaie”.

Lehengaien jatorri anitza

Ekoizpena Euskal Herrian egin arren, ez da beti erraza beharrezko lehengaiak bertan eskuratzea. Naparbierren esaterako, iturriko ura erabiltzen dute, baina lupulua eta malta kanpotik ekartzen dute sarri. “Kalitateari erreparatzen diogu, baina ahal den neurrian bertako lehengaiei ematen diegu lehentasuna”. Zarautz Beer Companyn ere modu berean ekin diote hasierako ekoizpenari. Dena dela, uste dute lupulua eta malta bertan egiten hasi den jendea badagoela, eta ona litzakeela etorkizunean lehengaiak eurei erosi ahal izatea. Pagoan aldiz, lortu dute garagardoa ekoiztea euskal jatorriko osagaiak soilik erabilita. Lupulua eta malta Nafarroa eta Arabatik eramaten dituzte Gipuzkoara.

Bertakotasuna etiketetan

Lehengaien jatorria jatorri, bertan egindako garagardoa dela azpimarratzen dute ekoizle gehienek, etiketa eta izena baliatuta. Zarautz Beer Companyn zein Naparbierren, izenaren bitartez ematen dute jatorri geografikoaren berri, eta Pagoa garagardoak ere Basque Beer du abizen. Joera bera errepikatzen da zerbeza mota bakoitzari ematen zaizkion izenekin. Kasu, Zarautzen sortu duten lehenengo garagardoari Earra izena jarri diote, horixe baita bertako jendeari entzun diotena, edandakoa gustuko duenean.
 

Hiru garagardoon kasuan, euskarak presentzia nabarmena du botilak biltzen dituen etiketan, baita kanpora bidaltzen dituztenean ere. Hala dio Naparbierren Pils-ari dagokionak: “Garagardoa eskuan eta ibili munduan”.

Jaietan ere bertakoa, ahal den neurrian

Banketxe edo garagardo marka komertzialek musika jaialdi gehientsuenei izena jartzen dioten honetan, bada halako tentazioei beharrean bere balioei eutsi dien bat: Lekorneko Euskal Herria Zuzenean festibala (EHZ). Bide horretan, kontzertu guneen inguruan jarritako saltokietan bertako laborarien produktuak saltzen dituzte, eta nola ez, gauza bera egiten dute garagardoarekin ere. Ahal duten neurrian bederen. EHZko ostatuak kudeatzeaz arduratzen den lantaldean dago Mikel Ladevese, eta dioenez, jaialdian saltzen den garagardoaren herena da bertan ekoiztutakoa.

Lapurdiko bi garagardotegitara jotzen dute horretarako: Akerbeltz eta Etxeko Bob’s Beer. Trukean, ekoizleek erraztasunak ematen dituzte: “Barrilak ekarri, bueltan jaso eta garagardoa zerbitzatzeko beharrezko tresneria guztia uzten digute”.

Ekonomikoki marka komertzialak errentagarriagoak diren arren, gero eta gehiago dira ahalegin berezia egin eta bertako garagardoa sustatzen duten herri mugimenduak. Oreka bilatzea da gakoa, Ladeveseren iritziz. “Halako produktuen alde egitea da gure balioen ondorioa, baita prezio merkeak ezartzea ere, baina egia da batzuetan bi gauzen artean aukeratu behar dela”. Zailtasunak zailtasun, argi du gero eta jende gehiagok estimatzen dituela bertako garagardoa eta EHZk egiten duen saiakera, eta bide beretik jarraituko dutela etorkizunean ere.

Gero eta zale gehiago

Herri mugimenduko ekimenetan bidea egiten ari den neurri berean, gero eta errazagoa da taberna eta dendetan bertako garagardoa aurkitzea. Donostia erdialdeko Iturrioz tabernan esaterako, Euskal Herriko zortzi garagardo marka dituzte. Ander Breton da horren erruduna: “Duela urte batzuk, jakin-minak eraman ninduen artisau garagardoaren mundua ezagutzera, eta pixkanaka hasi nintzen tabernan botilak gehitzen. Asko dira bertako garagardoren bat eskaintzen duten tabernak, baina marka bakoitzak bere berezitasunak dituela jakinda, aniztasuna eskaini nahi dut nik”.

Dioenez, ez dio lan asko eskatzen garagardo horiei tokia egiteak, kaxa txikiak erosteko aukera izaten baitu. Jendeari gustatzen bazaizkio, orduan eskatzen ditu kaxa gehiago. Tabernara datozenen artean probatzera animatzen direnak gero eta gehiago direla egiaztatu du gainera. “30 urteren bueltakoak hasi ginela uste dut, baina gero eta jende helduagoa hasi da pausoa ematen”. Ez du uste, ordea, arrazoi bakarra garagardoaren jatorria denik, asko baitira zapore berriak eta kalitatea bilatzen dituztenak. “Bertako garagardoa gutizia ere bada, ekoizle txikiek marka komertzialek baino lehengai hobeak eta naturalagoak erabiltzen dituzte-eta”.

Euskal Herriko garagardo artisauak (Localbier-en arabera)

ARABA: Olbea, Garagart, Falken Brewing, Baias, Zerb eta BG Noster

BIZKAIA: Tito Blas, Etxeandia Garagarduak eta Laugar Brewery

GIPUZKOA: Pagoa Basque Beer, Zarautz Beer Company, Basqueland Brewing Project, Gar&Gar Donostia, Bidassoa Basque
Brewery eta Olañeta Local Beer

LAPURDI: Akerbeltz, Etxeko Bob’s Beer

NAFARROA: Naparbier, Gross Brew Company, Sesma Brewing, Txikita, Marbel, San Fermin eta Biribil Brewing
 

Etxean edo gaztetxean egiteko modukoa

Sekula saiakera egin ez duenarentzat sinesten zaila den arren, garagardoa etxeko sukaldean bertan egin daitekeen edaria da. Lau dira oinarrizko osagaiak: malta, lupulua, legamia eta ura. Ez da erraza den-denak ohiko saltokietan aurkitzea, baina sarean osagai guztiak biltzen dituen kaxa erosteko aukera dago Lupulu (lupulu.com) webgunearen bitartez, adibidez. Duela bost urte jarri zuten ekimena martxan Localbierren sortzaile ere badiren Irasuegi eta Karrikarik. Lehengaiez gain, prestakuntza fintzeko tresneria eskaintzen dute bertan, eta makina bat ikastaro eman dituzte prozesua pausoz pauso azalduz. Haiek dira, neurri batean, Euskal Herrian garagardoa egiteko zaletasuna zabaldu izanaren erantzuleak. Gustu handiz gainera.
    Etxean egin daitekeenez gero, elkarte, gaztetxe eta abarrak ere garagardoa egiteko leku aproposa dira. Bide hori hartu dute Añorgako gaztetxean (Donostia), esaterako. Bertako bi kide hasi ziren, euren garagardo propioa egiteko ilusioak bultzatuta eta multinazionalen kontrako borroka gisa. Osagai batzuk sarean erosten dituzte, beste batzuk ohiko dendetan, eta gainontzekoak taberna edo elkarteei eskatzen dizkiete. Botilak, esaterako, Lasarteko taberna batek ematen dizkie. Gaur egun, Iker Criado da lan karga gehien hartzen duena, baina gaztetxeko beste kide batzuek ere laguntzen diote tarteka.
    Sukalde lanak amaitu eta garagardoa botilatan sartu dutenean, gaztetxean jartzen dute salgai, euro bakarraren truke. “Hasiera batean gaztetxeko zerbeza eskariari osotasunean erantzuteko adina ekoiztea zen gure asmoa, eta oraindik ez dugu horrenbeste egiterik lortu”. Dena dela, eta egungo ekoizpena berehala amaitzen dela ikusita, 2015ean 50 litroko barrilak egitea dute helburu. Orain arte ohiko errezetak erabili dituzte, baina berria asmatu nahi dute laster. Izena ere jarri diote gaztetxean bertan sortutako garagardoari: Tartalo.
 

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal honetan artxibatua: Elikadura burujabetza

Elikadura burujabetza kanaletik interesatuko zaizu...
2019-03-24 | Garazi Zabaleta
Larre motzean zaildutako laborari tematiak

Lurrari, ekoizle txikiei, baserriari eta elikadura burujabetzari lotutako proiektu ugari ari da sortzen Euskal Herrian azken urteotan, kontsumo elkarteak eta baserritarren sareak esaterako. Baina, ez al da kontraesankorra ustezko garai "oparo" honetan proiektu agroekologiko ugarik ateak itxi behar izatea? Edo nekazari asko egoera oso zailean egotea? Ba al dakigu nola bizi diren gure hurbileko ekoizleak?


2019-03-20 | ARGIA
'Roundup'ak kantzerra eragiteagatik bigarren aldiz kondenatu dute Monsanto-Bayer AEBetan

San Franziskoko (Kalifornia, AEB) epaitegi batek ebatzi du Monsanto –gaur Bayer multinazionalak erosia– dela  Edwin Hardeman 70 urteko nekazariak nozitzen duen minbiziaren errua, bere linfoma Roundup (glifosatoa) erabiltzeak eragina.


2019-03-17 | Hainbat egile*
Jantokitik jangelara

Eskoletako jangelak, elikadura burujabetza sustatzeko espazio gisa hartzen ditugu. Bertan bat egiten dute justiziak, hezkuntza baliabideek, ekonomia zirkularrak, zaborren kudeaketak eta praktika egokien defentsak; eredu sozialaren aldaketa iruteko tresna bikaina dira.

Jangela ereduaren gaineko gure ardura ez da gaur goizekoa. Egungo eredua agortuta zegoela ikusita, duela bi urte Jantokitik Jangelara lantaldea martxan jarri genuen sindikatuan. Garai berean catering enpresen iruzurraren kasua... [+]


Buruhauste ugari, EAEko Hezkuntza Sailean

Hartzen dituen erabakiek eragileen kontsentsua dutela agertzea gustuko du Jaurlaritzak, baina Hezkuntza Sailak bi proiektu atzera bota behar izan ditu epe laburrean, jasotako kritikengatik: Herenegun programa eta eskola-jantokietarako proposamena. EAErako Hezkuntza Legeak ere korapilatuta jarraitzen du, eskola-segregazioaren gaiak bezalaxe, eta gainera laster azalpenak eman beharko ditu sailburuak Legebiltzarrean, Lanbide Heziketako finantzaketan irregulartasunak antzeman dituztela-eta.


Baratzea Iru˝eko Mendebaldea eta Ermitagaina auzoak esnatzeko

Iruñeko Mendebaldea eta Ermitagainako bizilagunek haien auzoak lotegi hutsa izaten uzteko Ermitaldea kolektiboa osatu zuten pasa den urtean. Orain, beraien proiekturik neketsuena, hiri baratzaren sorrera Nafarroako Liburutegiaren ondoan, haziak ematen hasi da larunbatean berrogei  lagun inguru bildu zituen auzolanaren bidez. Hara hurbildutakoek, harriak kendu zituzten, lurzorua ereiteko lurrez estali zuten, Iruñeko Udalak utzitako lehenengo materialak ipini eta baratzeak... [+]


2019-03-07 | Erran .eus
Haziaren Eguna Baztanen, transgenikoen aurrean bertako hazien trukea eta ezagutza zabaltzeko

Hazien trukea eginen dute larunbat goizean Baztango Gartzainen eta Jakoba Errekondok mintzaldia eskainiko du eguerdian.


2019-02-26 | Erran .eus
Feminismo baserritarra eta elikadura burujabetzari buruzko solasaldia izanen dute Elizondon asteartean

Asteartean, 18:00etan Arizkunenean, Mugarik Gabe erakundeko bi kide ariko dira.


Eskola jantokiak, noren ardura?

Sukaldeak errekuperatu, elikadura egokia bermatu, balio hezitzaileak transmititu. Asko dira hezkuntzako eragileek jantokietako zerbitzuak hobetzeko dituzten eskariak. Ez daude konforme catering enpresa handiek kudeatutako orain arteko ereduarekin, baina ezta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak urtarrilean egindako proposamenarekin ere: 2019-2020 ikasturtetik aurrera, hala nahi duten EAEko guraso elkarteek aukera izango dute ikastetxeko jantoki zerbitzua zuzenean kudeatzeko.


2019-02-12 | ARGIA
EAEko eskola jantokietan ari diren enpresa pribatuetako langileak grebara doaz

Otsailaren 26an greba hasiko dutela iragarri dute eskola jantokietako enpresa pribatuetako langileek, Hezkuntza Saileko sukaldarien baldintza berberak exijituz. LAB, ELA, CCOO eta UGT sindikatuek egin dute greba deialdia.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude