Piztu Ezazu Argia 970x90

Munduko hizkuntzetan huts bat

Antza, munduan 7.102 hizkuntza ditugu bizirik egun. Haietako 23 dira nagusi 4.100 milioi hiztunen artean, biztanleriaren ia %60 izanik. Halaxe dio South China Morning Post egunkarian karrikaratutako infografia batek. Irudikapen informatikoa erabiliz, zirkulu batean munduko mintzaira guztiak ditugu, eskualdeak eta hiztunen multzoak sailkatu ondoren.

Euskarazko fikzioaren basamortuko oasia

Hau ez da Goenkale-ren aldeko harenga, baina ETB1eko telesaila egon izan ez balitz, sortu egin beharko litzateke. Hasteko, ez dagoelako iraupen luzeko euskarazko beste fikziorik gure telebistan eta, bestetik, fikzio barik ez dagoelako bizitzaren antz handiena daukan errealitate asmatua euskaraz entzuteko aukerarik, hau da, ahozkotik gertuen dagoen euskararik entzuteko aukerarik. Zoritxarrez, ordea, euskaraz zegoen fikziozko serie bakarra bertan behera lagatzea erabaki du ETBk.

Argizaiolak izekirik dirau,
haize kontra bada ere

Bittor Kapanagak (Otxandio 1925-2011) hizkuntza eta munduari buruz zituen ikuskerak jaso dira Euskera erro eta gara liburuan. Idazle euskaltzalearen lan guztien lehen bilduma da, Gerediaga Elkartearen eskutik argitaratua. Edizio lanen arduradun Juan Martin Elexpuruk lagundu digu aztiaren ospea irabazi zuen otxandiarra apur bat gehiago ezagutzen.

"Ingelesa ez, euskara da baliagarria Nafarroan"

Espainolismo linguistikoak erreminta ezin hobea aurkitu du euskara isolatzeko: ingelesa. Hizkuntza horren inguruan mito eta gezur asko dagoela uste du Juan Carlos Moreno Cabrera hizkuntzalari madrildarrak. Joan den urteko hondarrean izan zen Iruñeko Katakrak-en, Manu Robles-Arangiz Fundazioak gonbidatuta. Nafarroako Gobernuaren eskoletako Ingelesa Ikasteko Programa izan zuten ardatz berak eta gainerako hizlariek.

Nor zen Esteve Materra, lapurtera klasikoz idatzitako lehen obraren egilea?

Best-seller baten idazlea XVII. mendean, baina oso ezezaguna euskaldun gehienentzat: Esteve Materraren Doctrina Christiana liburuaren 1617ko ale bat aurkitu izanak lehen planoan jarri du frantziskotar euskaldunberria.

Euskal Herria, Euskaltzaindiaren arabera

Nafarroako Gobernuak 22 liburu erretiratzeko agindu die ikastetxeei. Euskara eta Literatura ikasgaikoak dira. Arrazoia: Euskal Herri osoa agertzen duten mapak, Nafarroa barruan dela.

"Idatzizkoa eta ahozkoa bi mundu guztiz ezberdinak dira"

Hil honen 29an da hitzordua Markina-Xemeinen. Irakasle jakintsu eta ikertzaile zaildu saiatuak euskaltzain osoaren sarrera hitzaldia egingo du. Gonbidapenak “Ahozkotasuna hizpide” dio, labur, oso generiko. Altxor kutxa zabalduko du Jabier Kaltzakortak, eta adi-adi entzun eta adituko diogu.

Hobelex, euskarazko lehen lexiko-zuzentzailea

Euskarazko akats ortografikoak zuzentzeaz gain, lexiko zuzen eta eguneratuarekin idazten laguntzen duen tresna sortu du UZEIk, Microsoft Officen erabil daitekeena.

"Bistan da gurasoek eta euren seme-alabek desberdin hitz egiten dutela"

25 urte daramatza euskalkien azterketan Koldo Zuazok (Eibar, 1956). Euskal Herriko Unibertsitatean Dialektologia irakasle,hainbat lan argitaratu ditu han-hemengo hizkeren gainean. Euskalkiak (Elkar, 2014) izeneko liburua du udaberrian kaleratua, euskalkiak, azpieuskalkiak eta hizkerak aztergai. 2020rako bukatu nahi luke gaur egungo euskararen azalpen osoa. Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Bizkaiko mendebala ditu oraindik ere zain.

"Nahiago nuke exotismo gutxiago eta egoera linguistiko orekatuagoa izatea"

Batzuetan ematen du gauza batzuk argiago ikusten direla kanpotik, bertatik baino. Karlos Cid madrildarrarekin euskarari buruz solasean, halako sentsazioa hartzen da.

Merezi al du 4 urterekin ingelesa ikasten hastea?

Hego Euskal Herriko ikastetxeetan haurrak 4 urterekin hasten dira ingelesa ikasten. Asko akademiara joaten dira. Urtebeteko umeak hartzen dituzten akademiak badira. Europan, Espainiako Estatua da 4 urterekin ingelesa ikasten hastea orokortua dagoen herrialde bakarra. 4 urtekoek 8koek baino hobeto ikasten al dute? Errentagarria al da hain goiz hastea? Zalantza handiak dituzte orriotan iritzia eman duten Itziar Elorzak, Uri Ruiz Bikandik eta Jasone Cenozek.

Espainiar nazionalismo linguistikoaz ariko da Juan Carlos Moreno Cabrera Donostian

Juan Carlos Moreno Cabrera Madrilgo Unibertsitate Autonomoko irakaslea da, Hizkuntzalaritzan katedraduna. Espainiar nazionalismo linguistikoari buruzko Los dominios del Español liburua hizpide izango du asteazkenean Donostiako Garoan, Kike Amonarrizek gidatuta.

Hizkuntza guztiek berdin komunikatzen dute?

Mikel Mendizabal Ituartek galderak egiteko dohain preziatua du. Hasteko, bere buruari galdetu ohi dio: “Zergatik hitz egiten da horren gutxi euskaraz? Zergatik hainbeste euskaldun ez da euskaraz ia inoiz mintzatzen? Zergatik jotzen dugu horren maiz erdarara euskaraz ari garenean?”... Erantzun bila, azalean bertan galdera dakarren liburua ondu du egileak: Hizkuntzen berdintasun komunikatiboa: mitoa ala errealitatea? (Utriusque Vasconiae, 2014). Lau adituk erantzun diote galderari.

Jendarte erabiltzea desegokia ote da?

Eraikizan talde feministak euskararen erabilera sexista saihestu nahian ‘giza’-ren ordez ‘jende’ erabiltzea proposatu zuen duela 14 urte. Iritzi abanikoak irekita segitzen du.

Busturialdeko hizkera guztiak ikasgela berean

Ibilaldia ez dadila bakarrik Gernikarako izan, eskualde osorako izan dadila. Esan eta egin. Bagilaren 1erako Gernika-Lumoko Seber Altube ikastolak antolatu du Bizkaiko ikastolen jaialdia, baina Busturialdea batuko dute Euskararen bihozferaren barruan: Urdaibaiko biosfera naturala eta Busturialdeko euskara, alegia. Bien ezaugarria delako dibertsitatea, naturgunearena eta eskualdeko 20 herrietako euskalkiena.

Adostasuna hobetsi da Euskaltzaindian

Euskaltzaindiko zuzendaritzak eta Gramatika Batzordeak adostasuna lortu dute azkenean: Batzordeak aurreko gramatika eguneratuko du, eta beste talde baten esku geldituko da “lan didaktiko” bat egitea.

Norena da Euskaltzaindia?

Azkeneko Euskararen Egunarekin bat eginez Euskaltzaindian piztu zen polemikari buruz idatzi du Joxan Garaialdek Sustatu.com atarian. Egungo euskaltzainek ia 100 urte dituen instituzioa kolokan jartzeko duten zilegitasuna auzitan jarri du.

Euskaltzaindiaren Hiztegia orain
Andoni Sagarnaren esku

Andoni Sagarna Euskaltzaindiaren Hiztegia. Adierak eta Adibideak egitasmoaren zuzendari izendatu dute Ibon Sarasolak kargua utzi ondoren.

Andres Urrutia Euskaltzainburuak 'Berria'n esanak:

“Egia da, hala ere, elkar hartutako euskaltzain batzuk daudela. Dimisioa elkarrekin eman dute batzuek”, galderari erantzunez: “Hor ez daude soilik euskaltzain osoak; badaude urgazleak eta ez urgazle ez oso ez direnak. Euskaltzaindia errealitate konplexua da. 29 kide, eta...

Euskaltzaindiko Gramatika batzordearen eta Ibon Sarasolaren dimisioak

Egun esanguratsua aukeratu zuen Euskaltzaindiko Gramatika batzordeak albiste iluna emateko, Euskararen Nazioarteko Eguna alegia, abenduaren 3a. Pello Salaburu zen batzorde horren arduradun eta haren esanetan erakundearen barruan kudeaketa ereduarekin ados jartzen ez diren egituratu gabeko bi...

Salaburu: “Euskaltzaindian kudeaketa ereduarekin ados jartzen ez diren bi talde daude”

Pello Salaburu Euskaltzaindiako Gramatika Batzordeko presidente ohiak erakundearen barnean kudeaketa ereduarekin ados jartzen ez diren “egituratu gabeko” bi talde daudela aitortu du. 

Euskaltzaindiaren funtzioari buruzko eztabaida, dimisio iturri

Euskaltzaindiaren Gramatika Batzordeak dimisioa eman zuen abenduaren 3an eta hurrengo egunean jakin da Hiztegi Batuaz arduratzen den Ibon Sarasolak ere kargua uztea erabaki duela elkartasunez.

'Mendizalearen Hiztegia' argitaratu du Ostadar Mendi Taldeak

Jonmikel Intsausti lazkaotarrak hiru zaletasun batu ditu lan honetan: mendizaletasuna, informatikari lanbidea eta euskaltzaletasuna. Sei urtez jardun du lanean buru-belarri. Ez da bakarrik aritu, bidelagun izan ditu Ostadar Mendi Taldeko kideak, Urretxu-Zumarragako Zintzo Mintzo euskara...

Ahozko Hiztegia, euskara estandarra entzuteko lehen hiztegia

Ahozko Hiztegiak euskara estandarraren azentua nolakoa den entzuteko aukera ematen du. Argitaratu berri den 5000 Hiztegian dago oinarrituta.

Karmele Rotaetxe hizkuntzalari eta ohorezko euskaltzaina hil da

Karmele Rotaetxe Amusategi hizkuntzalari bilbotarra hil da, 81 urte zituela. 1979ko abenduan euskaltzain urgazle izendatu zuen Euskaltzaindiak, eta 2004ko azaroan ohorezko euskaltzain.

Txillardegik Donostiako Hiritar Merituaren Domina jasoko du

Donostiako Udalak erabaki du Jose Luis Alvarez Enparantza “Txillardegi”-ri Hiritar Merituaren Domina ematea.

Egunerokotasunetik urruntzea interesatzen zait fikzioan

Beheko suaren aldamenean prentsa gainbegiratzen aurkitu dugu idazlea, Azpeitiako Loiola auzoko Kiruri jatetxean. Sacamantecas nuen aita (Txalaparta, 2012) liburuaren aitzakian ekin diogu solasari, baina laster egin dugu garai eta gai batetik bestera jauzi, ilusioak aletuz eta desilusioak biluztuz, idazle oparoaren konpainian.

Sexologiak badu euskarazko hiztegia

Sexologian diharduten profesional euskaldunek lan-baliabide berria dute eskura, Euskal Herriko Unibertsitateak Sexologiako Hiztegia osatu baitu, Nerea Sancho sexologo eta irakaslearen zuzendaritzapean. 

"'Inorekin loturarik ez duen hizkuntza, zertarako aztertu?' diote Iowan"

Kalifornia, Iowa, Chicago… eta berdin Massachussets, Illinois edo New Jersey. Hemen bertakoak bagenitu bezala kontatzen dizkigute hango tornado, urakan eta uholak. Beharrik, alderantziz ari da Roslyn Frank, gureak han-hemen kontatzen.
Multimedia

2014-12-11  |  Hizkuntzalaritza

Zergatik da X letra ezezaguna?

Zergatik erabiltzen dugu "X" letra ezezaguna den hori adierazteko? Horretaz mintzo da Terry Moore bideo honetan, TED etxearen eskutik. Azpidatziak: www.elearazi.org

2014-01-23  |  Hizkuntzalaritza

Euskara batua zertarako nahi dugu?

Hizkunek antolatutako Xabier Amurizaren hitzaldia Zaldiko Maldiko elkartean, Iruñean 2013ko maiatzaren 22an.

2013-07-18  |  Hizkuntzalaritza

Lingua navarrorum = Naffarrera

2013ko apirilean Josu Lavinek Algortan emandako hitzaldia.

2013-03-25  |  Hizkuntzalaritza

Nola aldatu (ko) diren gauzak, kamarada!

Euskara, bestela ez gara izeneko hitzaldi zikloaren barruan, hitzaldia eman zuen Kike Amonarrizek 2013ko otsailaren 20an Zumaiako Alondegia kultur etxean. Antolatzailea: Zumaiako Euskara Zerbitzua

2013-01-17  |  Hizkuntzalaritza

Ez tematu ingelesarekin!

Gure hizkuntza maitatzea eskatzen digu bideo honetan Patricia Ryan irakasleak. Sortzez Ingalaterrakoa bada ere, azken 30-40 urteetan ingeles irakasle aritu da arabiar golkoko zenbait herrialdetan. Egun, Dubaiko Zayed unibertsitatean ari da lanean, eta Zuzenbidean master bat ikasten ari du. TED...

2011-12-02  |  Hizkuntzalaritza

Euskararen jatorria: Enigma europar bat

Euskal Herriko eta Munduko hizkuntzalari eta aditu handienetakoek euskarari buruz egin izan ditugun galderei erantzuna emango diete, gure hizkuntzaren jatorria argitu nahian. Digitalak eta ETBk, S.AU.k ekoitzita Errealizadorea: Juanfe Garcés Produktore eragilea: Josu...

2011-09-01  |  Hizkuntzalaritza

Euskararen berreskuratzea: hizkuntzak biziberritzeko gako batzuk

Euskararen berreskuratzea azaltzeko egiten hasitako ikerketa eta sintesi lanaren lehen emaitza da. Azken hamarkadetako esperientzia era didaktikoan jaso da, argazki orokor bat eginez, batez ere munduko beste hizkuntza gutxitudun komunitateei begira.   Egilea: Garabide Gidoia: Jon...
Gehiago kargatu

Kazetaritza independentea eta profesionala egiten dugu, euskaraz eta euskaldunontzat.

HARPIDETU ORAIN


Ametzagaiña Argia Antza iametza Adur Luditoys