Mario Fernandez. Ingurumenaz eta krisiaz kezkatutako medikua

"Osasungintza kudeatzen dutenek beti dute herritarrak lasaitzeko helburua"

  • Bilbo, 1951. Medikuntzan lizentziatua, osasun-zerbitzuen ikuskatzaile darama 35 urte inguru. Gutxi gorabehera denbora bera egin du osasun-eskubidearen aldeko Osalde elkartean; haren sortzaileetakoa da, izan ere. Lan-osasunaz eta ingurumenaz arduratzen da Mario Fernandez, eta bigarrena izan dugu hizpide nagusia. Noraino gaixotzen gaitu inguruak?

Unai Brea @unaibrea
2017ko urtarrilaren 29a
“Tamalez, medikuntza eta erizaintza fakultateetan ez dira irakasten ez ingurumen gaiak, ez lan-osasuna... Ezezagutza dago medikuengan. Ingurumena bazterrean geratzen da”. (Arg.: Ińigo Azkona)
“Tamalez, medikuntza eta erizaintza fakultateetan ez dira irakasten ez ingurumen gaiak, ez lan-osasuna... Ezezagutza dago medikuengan. Ingurumena bazterrean geratzen da”. (Arg.: Ińigo Azkona)

Gero eta gaixoago gaude?

Ez nuke argi eta garbi hala esango, baina badira alarmak. Agerikoa da gero eta kutsadura gehiago dagoela: plastikoak; hondakinen errausketa –irtenbidetzat aurkezten digutena, guztiz kontrakoa denean–; naturan existitzen ez ziren eta gizakiak sintetizatu dituen produktu kimiko asko, euretako asko kaltegarriak eta beste asko ondorio ezezagunekoak… “Ingurua kutsatzen ari gara eta horrek gaixotu egingo gaitu” esaten baduzu, norbaitek erantzuten du, iritzi publikoa lasaitzearren, inoiz baino hobeto gaudela. Eta egia da. EAEn Europako batez besteko bizi-itxaropenik handienetakoa dago, eta osasun sistema ona daukagu, baina hiltzeko eta gaixotzeko moduak aldatuz doaz. Ikerketa epidemiologikoek diote minbizia dela bizitza-urte potentzial gehien kentzen digun faktorea. Esaten da minbiziaren gorakada urte gehiago bizitzaren ondorioa dela, baina datuak aztertuta ikusten da gaitzak eragin handia duela tarteko adinetan ere.

Zibilizazioaren gaixotasuna da minbizia?

Seguruenik beti egon da minbizia. Tumore bat ez da zelulen hazkunde desordenatua baizik. Haatik, gure sistema immunitarioak atzeman ditzake kaltegarri bihurtzen hasten diren zelulak, eta haien aurka borrokatu. Arazoa da inguruaren kutsadurak immunitate-sistemari eragiten diola, uste dut horixe dela sortzen ari garen jendarte kontsumozale eta kutsatu honen ezaugarri bat.

Esan duzu norbaitek lasaitzen gaituela, inoiz baino hobeto gaudela esanez. Nor da “norbait” hori?

Osasun agintari guztiak, alderdi batekoak zein bestekoak. Osasun zerbitzu publikoak kudeatzen dituztenek beti dute herritarrak lasaitzeko helburua. “Ez da ezer gertatzen”, “ez da ezer frogatu”… Garai batean ere frogatu gabe zegoen tabakoak minbizia eragiten duenik.

Tabako egileek bazekiten, publikoak baino askoz lehenago...

Jakina. Baina ezkutatzen saiatu ziren negozioarekin jarraitzeko. Batzuetan ezezagutzagatik, beste batzuetan borondate txarragatik, “dena ongi dabil” esaten da. Eta jendeak jakiteko eskubidea du.

Herritar askok zientziari begiratzen dioten erantzun bila. Baina zientzialariak ez datoz beti bat, batzuek gauza bat diote eta beste batzuek aurkakoa.

Ez dut inorri buruz gaizki hitz egin nahi, baina interes ekonomiko handiak daude berrikuntza zientifikoen, sendagaien, produktu kimikoen eta abarren inguruan. Zer esanik ez transgenikoen eta pestiziden inguruan. Eta interes horiek esaten nabilen hau ezkutarazten dute, behar beste ez ikertzea eragiten dute.

Orain deitu behar dizut magufo eta konspiranoiko? Eta medikua izanda gainera!

(Barre) Bai, hori guztia. Mediku batek esan ditzake gauza hauek eta beste mediku batzuek kontrakoa esango dute. Nik eztabaidatu egin dut transgenikoez, produktu kimiko sintetikoez, Zabalgarbiko erraustegiaz eta abarrez. Baina zoritxarrez gutxi eztabaidatzen da.

Transgenikoak aipatu dituzu. Osasunari kalte egiten diotela uste duzu?

Gaiaz ikertzen ari da oraindik, eta beti ikertu beharko da, haien efektu guztiak dagoeneko ezagutzen ditugula esango bagenu nagusikeriaz jokatzen ariko ginateke; tira, batzuek hala jokatzen dute jada. Gutxi ikertu ahal izan da gaiaz, transgenikoekin lan egiten duten konpainiek eurek beren produktuekin azterketak egitea eragotzi dutelako.

Bada, nik nonahi irakurtzen dut “demostratuta dago transgenikoak kaltegabeak direla” esaldia.

Ez dago demostratuta, inondik inora. Esaten da “urte mordoa da herrialde batzuetan landatu eta saldu egiten direla eta ez da frogatu inongo ondorio kaltegarririk dutenik, ez ezazue alferrik izutu jendea”. Ez da frogatu ez delako ikertu nahi izan, eta hala ere kalte batzuk ezagunak dira honezkero: landare super-erresistenteen agerpena, erleei kaltea… Oraindik urte gutxi daramagu honekin, eboluzioa ikusteko denbora behar da. Baina suarekin jolasten hasi gara. Horregatik kontra gaudenok zuhurtzia printzipioa aplikatzeko eskatzen dugu. Gainera, transgenikoek ez dute ekarpenik egiten multinazional batzuk aberastea ez bada. Munduan gosea arintzeko ez da elikagai transgenikorik behar; badago janari nahikoa, banaketa da arazoa.

Zer pentsatzen dute mediku gehienek esaten ari zaren gauza hauez?

Tamalez, medikuntza eta erizaintza fakultateetan ez dira irakasten, ez ingurumen gaiak, ez lan-osasuna. Ikasketa-planak oso aspaldikoak dira, eta ezezagutza dago bai nire belaunaldiko medikuengan bai gazteengan. Ingurumena bazterrean geratzen da.

Nik leku askotan irakurri dudanaren arabera ingurumena ez da arazoa ordea. Gaitz batzuk goraka doaz, luzeago bizi garelako ez ezik, ez dugulako geure burua behar bezala zaintzen.

Hori esatea iraingarria da, biktimari errua botatzea. Hark du gertatzen zaionaren erantzukizuna erre egiten duelako, ez duelako ariketa fisiko egiten, koipe gehiegi jaten duelako… Ingurumena ez da faktoretzat hartzen. Hala ere, dena esatera, antolakuntza sozialak eragiten du pertsona askok beren burua ez zaintzea. Argi dago jende pobreenak ez duela aukerarik bizimodu osasungarriago bat antolatzeko, askotan egunero bizirautea beste kezkarik ez du.

Orduan, krisia da osasunean eragina duen beste faktore bat?

Zalantzarik gabe. Uneotan erabakigarria da. Adibide gordin bat ipiniko dizut: Sobietar Batasuna desagertu zenean krisi sozioekonomiko larria izan zen, pobrezia eta desberdintasun sozialak areagotu egin ziren, eta haiekin batera alkoholismoa, suizidio kopurua eta beste. Bizi-itxaropena asko jaitsi zen denbora laburrean. Finlandian, aldiz, krisi ekonomikoa egon zen halaber, Sobietar Batasunari egindako esportazioak hango ekonomiaren zati garrantzitsua zirelako. Baina krisi hura leundu egin zen Finlandiako Gobernuak herritarrengan ohitura osasungarriak sustatu eta osasun sistema indartu zuelako. Osasungintza publikoak eta zerbitzu sozialek oso zeregin garrantzitsua dute krisi garaian. Gizartea hondatzen ari denean babes hori kentzen badugu gainera… Pentsa zer litzatekeen hau AEBetako osasun sistemarekin.

Aitzindariak

“1981ean Kubara joan ginen zenbait kide, OMEren eskutik master bat egitera, eta hango osasungintzaz asko ikasi genuen. Osasun sistema eraldatzeko premia sumatu genuen, ordura arte bi orduan 60 gaixo ozta-ozta ikusi eta errezetak ematen zituzten medikuak baitziren sistemaren ardatza. Kuban ikasitakotik planteatu zen gaixoaren historia eduki beharra, osasun-zentroetan langile guztiak koordinatuta aritzeko beharra... Zorionez eredu hori da orain Espainiako Estatuan indarrean duguna”. 


Osasuna kanaletik interesatuko zaizu...
Atsedenen ondorioez

Azken hilabete eta aste hauetan, Aldudeko ibarrean zorigaitz franko gertatu zaigu: bat bertzearen ondotik zendu dira hainbat herritar, gazterik, batez ere minbiziarengatik. Ohi den bezala, jendeak eta predikariek azpimarratu dute presuna horien “kuraia gaitzaren kontra”, “ihardukitzeko” eta azken uneraino “oldartzeko eta borrokatzeko indarra”, eritasunaren “zuzengabeko garaipenari amore eman arte”.

Erran-molde horiek gogorarazi didate Marc... [+]


2017-11-14 | Hiruka .eus
Urdulizko ospitaleko 18 garbiketa-langile kaleratu dituztela salatu dute ELA eta LAB sindikatuek

Urdulizko ospitalean lan egiten zuten Comercial de Limpieza Villar SA enpresako 18 garbiketa-behargin kaleratu dituztela salatu dute ELAk eta LABek. Sindikatuek Osakidetzaren jarrera deitoratu zuten joan den barikuan, hilaren 10ean, osasun-zentroaren aurrean egindako elkarretaratzean: "Modu desegoki eta kontzientean hartu dituen erabakiek, 18 langile kaleratzea ekarri du".


"Gaitzitzen nauten norberekeria eta arrazismoa daude Frantziako gay komunitatean"

Isilpean atxikiriko historia argira ekartzeko balio ukan du 120 battements par minutes (120 taupada minutuko) filmak Cannesko Urrezko Palmorria irabazi izanak. 80ko hamarkada bukaeratik aitzina hiesaren aurka eramandako borroka du hari nagusi. Jendartearen eta agintarien ezaxolakeria irauli duen militante horietariko bat dugu Didier Lestrade, Parisko Act Up-en lehen lehendakaria izandakoa.


2017-11-05 | Juan Mari Arregi
Amiantoak 4.000 langile hil ditu jadanik

Duela urte batzuk pentsatzen zen amiantoarena esajerazioa zela, produktu kantzerigeno horrek hurrengo hamarkadetan milaka lagun hilko zituela esaten zenean.


Mingaina, gorputzaren mapa

Pazientearen ahoa zabal-zabalik, mingaina kanpoan eta medikua barrura begira. Nork ez du irudi hori buruan gordeta? Ezkutuan dagoen gorputz atal honek hamaika gauza kontatzen ditu gure osasunari buruz.


2017-11-02 | Unai Brea
Zergatik da hain garrantzitsua Monsantorentzat glifosatoa defendatzea?

2016ko hasieratik bosgarren aldiz, Europako Batzordeak ez du lortu EBko estatu kideen gehiengoa glifosato herbizidari baimena luzatzearen alde agertzea. Indarrean dagoen baimena aurtengo abenduaren 31n iraungiko da, eta beste hamar urterako berritu nahi du Batzordeak, erabilerari inolako mugarik ipini gabe.


2017-10-29 | Unai Brea
Botika berrien bermea, gero eta ahulagoa

Ez dago sendagai erabat segururik, eta horregatik, botika berri bat merkatura atera nahi duen konpainiak frogatu egin behar du dakarren onura handiagoa dela sor lezakeen kaltea baino; azken hamarkadetan, ordea, “lasaitu” egin dira hori ziurtatzeko erabiltzen diren irizpideak. Une honetan mahai gainean dago sendagaien onartze-prozedura laburtzeko europar erregulatzaileen proposamen bat, eta horrek ekar dezakeen arriskuaz kezka agertu dute osasungintzaren alorreko ahots askok.


"Nolatan neurtzen dira gorputzak XIX. mendeko langile frantziar baten pisuaren arabera?"

“Gorputz-eredu normatiboetatik kanpo dauden gorputzen aurkako gorrotoa”; halaxe laburtu zuen lodifobiaren esanahia Constanza Álvarez Castillok. Magdalena Pyñeirok, berriz, halaxe: “Lodiok lodi izateagatik pairatzen dugun bazterketa”. Lucrecia Massonek erantsi du “gorputz lodiak arbuiatzeko eta gaixotzat jotzeko modu bat” ere badela. Izan ere, bizi-bizi dabiltza lodi-aktibismoak, Emma Goldmanek aldarrikatu zuena azalberrituz: nire pisua neurtu... [+]


2017-10-29 | Unai Brea
Monsantoren eskuliburua: zientzialarien lana desitxuratu, pozoia saltzen jarraitzeko

Urriaren 25ean glifosato herbizidaren merkaturatze-baimena luzatu edo eteteaz bozkatuko dute Europar Batasuneko estatu kideek. Aurtengo abenduaren 31n iraungiko da gaur egun indarrean dagoen baimena, eta Europako Batzordeak beste hamar urterako berritzea proposatu du, 2015ean IARC erakundeak –minbizia aztertzen duen OMEren menpeko organismoa– glifosatoa seguraski kantzerigenoa dela esan arren.


2017-10-22 | Andoni Mikelarena
Amiantoaren biktimek konpentsazio funtsa izango dute 40 urteren ostean

Eusko Legebiltzarrak bultzatu du lege proposamena, aurreko agintaldian Gasteizko parlamentuan onartu ostean. PP abstenitu egin da eta gainontzeko alderdiek aldeko botoa eman dute.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude