Katelin Al Lann. Korrikak liluraturiko bretoia

"Bretoiera ikasiz falta zitzaidan kate-begia errekuperatu dut"

  • “Euskal Herrian pasatako momentuek azkarki markatu dute. Bere izaeran arrastoak uzteraino: bretoiera ikasteko prozesuaren abiapuntua behin euskaldun batek luzatu galdera batean kokatzen du. Azken hamar urte hauetan Bretainian zehar burutzen dabiltzan Korrikaren sortzailea dugu. Redadeg izena jarri diote ekimenari, hots, korrika bretoieraz. Norberaz, hizkuntzaz eta hizkuntzaren aldeko borrokaz hitz egin digu”.

Jenofa Berhokoirigoin @Jenofa_B
2018ko ekainaren 03a
Katelin Al Lann, Redadeg Korrika bretoiaren sortzaileetakoa izan zen; argazkian lekukoa eramanez.
Katelin Al Lann, Redadeg Korrika bretoiaren sortzaileetakoa izan zen; argazkian lekukoa eramanez.

Nola agertu zitzaizun birjabetze horren nahia?
Euskal Herritik pasaz! Bretoi identitatearen eta bretoieraren arteko lotura zuek didazue eginarazi. Beti nenbilen neure bretoi izaera aldarrikatzen eta besterik gabe, ondoko galdera pausatu zidan euskaldun batek: “bretoiera mintzo duzu, beraz?”. Ez erantzunak inarrosi ninduen, beste galdera anitz ondorioztatu zizkidan eta horrela bideratu nintzen berriz bretoierarantz. Hizkuntza gabe, herriarekilako harremana ez zitzaidan naturala iduritzen. Hori horrela, bretoiera ikasten hasi nintzen. Barrenetik sentitu dudan lotura bat dut bretoierarekin eta aldi berean, berriz,  ikasiriko hizkuntza dut, paradoxa bat da nonbait, baina... bretoiera ikasiz falta zitzaidan kate-begia errekuperatu dut.

Bretoierarik gabe ez genuke Bretainiarik?
Zerbait falta genuke, pobretuko litzateke gure identitatea. Bretoiera jakin gabe  bretoi gisa  definitzen diren anitz herritar ditugu, baina uste dut haien buruari egindako gezur bat errepikatzen dabiltzala. Ezer ulertu gabe norberak bere hizkuntza kantatzea ikaragarria da! Ene gustuko, itxurarik ez du bretoiera jakin gabe bere burua bretoitzat jotzeak, eskizofrenia puntu bat du. Badakit gogorra eta mingarria dela hori entzutea; ni ere egoera horretan egon naiz. Egun batez egoerak interpelatzen gaitu, orduan gertatzen da aldaketa eta hor hasten da aldaketaren eta birjabetzearen bide luze eta astuna. Denek ez dute egiten, hori horrela da, ez diet lehen harria botatzen, baina denek egin dezakete, hautu bat dugu oinarrian.

Prozesu pertsonala izateaz gain, kolektiboa ere duzu.
Bai bere alde politikoa ere badu, noski. Hizkuntzaren birjabetzea aldarrikatzen nabil, manifestazio eta ekintzen bidez. Frantziak daraman politika ez da ez onargarria, ez jasangarria. Umeak diwanetan eskolatu ditut. David eta Goliaten borrokaren gisakoa da gurea.

Argazkia: Jenofa Berhokoirigoin

Zer ekartzen dizu borroka honek?
Munduaren parean, koherentzia ekartzen dit. Hizkuntza baten alde militatzea ekologiaren alde militatzea bezalakoa da, munduan dagoen aniztasunak nau interesatzen.

Zer ekartzen dio munduari?
Aberastasuna, aniztasuna...

Zu zaitugu Bretainiako Korrikaren sortzaileetako bat.
Aspaldian eta usu gabiltza Euskal Herrian lagun batzuk, senarra eta ni neu. Behin Korrikan parte hartu genuen, sekulakoa izan zen! Bretainian egin nahi genuen baina ezinezkoa zela pentsatuz, ideia baztertzen genuen. 2008. urtean ospatu genituen diwan eskolen 30 urteak.  Horren kari, 30 egitasmo burutu genituen, orduan genuen Korrikaren ideia bultzatu, Redadeg deitua. Ez zen erraza izan, askok ez zuten ezagutzen, batzuek ezagutu bai baina ez zuten  egingarri ikusten… baina hasi eta egin genuen! Funtzionatzen du asmatu duzuen antolaketak, ikaragarria da Korrika!

Plazerrari garrantzia handia ematen diozue.
Mespretxuaren parean kontrapisua izateko gisan. Bestalde, pisua izan daitekeen guduari lotu ohi dugu gure hizkuntzaren defentsa, alta, ez da hori bakarrik: poesia, sorkuntza, lagunen arteko solasaldiak, hori guztia ere bada bretoiera.

Bretoieraren koloreak duzue aurtengo gaia.
Gehiegitan entzuten dugu “ez dugu bretoiera bera mintzo, hitz egin dezagun frantsesez”. Elkar ulertzeko frantsesa ezinbestekoa dugula barneratu ziguten, gehienbat eskoletan. Adineko batzuekin bretoieraz mintzo, “nongoa zara?” galderari erantzun, “ez da bretoiera bera” ihardoki eta frantsesari lotzen dira! Horregatik gabiltza ohartarazten bretoiera ezberdin guzti horiek aberastasun bat dakartela. Gaur egun frantsesaren influentzia ere sentitzen dugu, tonu bakarrean hitz egin ohi dugu. Uste dut ezingo dugula hori geldiarazi, baina behintzat balioa eman  behar diogu bretoierak duen azentu tonikoari. Mezu hau luzatu dugu, baina bada zer egina oraindik.

Zehazki zertan da bretoieraren egoera?
%5 ala %8 izan behar gara, frantses ozeano zabal baten erdian galdurik. Biziki konplikatua dugu egoera. Baina geroz eta gehiago gara bretoiera hitz egiteaz harro; horrek digu esperantza ematen. Bretoiera ikasten duten helduen kopurua emendatuz doala ikustea ere baikorra da. Umeak diwanetan ezartzea ongi da, baina askok haien umeen esku uzten dute bretoiera salbatzeko betebeharra. Arazo bat ere bada hau, eskolan bretoieraz eta, etxeratu eta frantsesa ukatea ez da koherentea.  Egun 4.300 ume dira diwanetan, umeen %0,5. Eskola elebidunetan gehiago dira, baina hauetarik ateratzerakoan ez dira denak elebidun oso, anitz dira bretoiera hartzaile.

Egoera latza da, baina itxaropentsua.
Ez dugu esperantza galtzen, segituko dugu bretoieraren alde. Baina ez da sekreturik: hitz egitea, hitz egitea eta hitz egitea, hori dugu gure hizkuntza salbatzeko giltza.

Parisko eskualdeko ume bretoia

“Paris eskualdean handituriko ume bretoia naiz. Beste anitzen gisara, gurasoek haien herria utzi behar ukan zuten, haien bizia irabazteko. Nahiko erregularki nindoan aitatxi-amatxiren etxera, bretoiera entzuten nuen han. Ez zidaten transmititu, ez zelako hizkuntza baloratua, funtsean, euskararekin gertatu zen bezala. Bretoierarekin dudan harremana birjabetze bat izan da, beranduago ikasi dut”.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Hizkuntza gutxituak  |  Bretainia  |  Korrika

Hizkuntza gutxituak kanaletik interesatuko zaizu...
Kurduera eta euskararen arteko lehen topaketa Berlinen

Euskaraldiaren barruan, Berlingo aberastasun linguistikoa aldarrikatzeko Sprachen im Widerstand. Kurdischer una Baskischer Abend ekitaldia antolatu zuen, Euskal Etxeak, Freie Unibertsitateko euskara irakurletza, Etxepare Institutua, Schöneberg auzoko PallasT elkartea eta Ciwan Tengezar kurduera irakasle eta musikariarekin batera.


2018-12-07 | Garabide
arNASA txiKITXUAK: Andeetako bi hizkuntzari eutsi guran
MULTIMEDIA - dokumentala

Garabidek laguntzen dituen bi hizkuntza biziberritze proiektu dokumentatu ditu ikus-entzunezko honek, Kolonbiako Nasa herriarena eta Ekuadorreko Kitxuarena. Mondragon Unibertsitateko HUHEZI fakultateko 2015-2016 ikasturteko hiru ikasleren gradu bukaerako lanaren emaitza da. Egileak: Sara Mijangos, Nagore Olmos eta Igone Cerio.


2018-12-02 | Jabi Zabala
Suna Altun. Kurdueraren aldeko ekintzailea
"Francoren garaian euskara zegoen egoeran dago kurduera Turkian"

Garabidek Huhezin antolatutako Hizkuntza Biziberritzeko Estrategiak Aditu Ikastaroan parte hartzen ari da, bigarrenez, Suna Altun hizkuntzalari kurdua (Adıyaman, 1985). Duela bost urte hemendik eramandako ikaspenak gauzatzeko aukera handirik ez du izan, izan ere, kurduera biziberritzeko 2013 eta 2015 bitartean abiatutako ekimen guztiak zapuztu ditu Turkiako gobernuak azken hiru urteotan.


Waran Kangeyan
"Tamilek gogotik eusten diote hizkuntza transmisioari"

Waran Kangeyan (Brent, Londres, Erresuma Batua, 1991) udan izan zen Euskal Herrian. Gaztea da bera eta HIGA, Hizkuntza Gutxituetako Hiztun Gazteen Topaketara etorri zen.  Tamila da, baina ez da ez Sri Lankan ez Indian jaioa. Londrestik bidaiatu zuen Gasteiza hizkuntza gutxiagotuetan hitz egiten duten gazteak ezagutzeko asmoz.


2018-10-26 | Garabide
"Hizkuntzak eta generoa ez daude aparte, sekula"

Aurreko ostiralean Garabidek Ahalduntzen: hizkuntza eta generoa izenburupean Mondragon Unibertsitateko Bilbao Berrikuntza Faktorian antolatutako lan-saioek (goizez) eta mahai-inguruak (arratsaldez) aurreikuspenak bete dituzte eta dinamika iraunkor baten abiapuntu izan nahi dute hizkuntzaren aldeko aktibismoa eta emakumeen ahalduntzea lotzeko. Kronika honetan mahai-inguruan landutakoaren berri emango dugu.


2018-10-24 | Garabide
"Hizkuntzak eta generoa ez daude aparte, sekula"

Garabidek  "AHALDUNTZEN: hizkuntza eta generoa" izenburupean Mondragon Unibertsitateko Bilbao Berrikuntza Faktorian antolatutako lan-saioek (goizez) eta mahai-inguruak (arratsaldez) aurreikuspenak bete dituzte. Kronika honetan mahai-inguruan landutakoaren berri emango dugu.


2018-10-07
Hiztun Gazteen Topaketa Gasteizen
Etorkizuneko liderrak elkar ezagutzen

Iragan uztailaren 16tik 19ra Gasteizko Letren Fakultatean eta Oihaneder Euskararen Etxean HIGA, Hizkuntza Gutxituetako Hiztun Gazteen Topaketa egin zen. 32 hizkuntza komunitatetako 65 gaztek hartu zuten parte. Horietako bat izan zen Teija Kaartokallio (Inari, Finlandia, 1998), samieraz mintzatzen den gaztea.


2018-09-26 | Zebrabidea
Garabide
"Munduko hizkuntza gehienak gutxiagotuak dira eta hor potentzial handia dugu"

“Hizkuntza biziberritzeko estrategiak Aditu ikastaroa” jarri du martxan astelehenean Garabide elkarteak.


2018-09-18 | Garabide
Euskal Herria, hamabi hizkuntza gutxitutako aktibisten etxe

Astebete besterik ez da falta Hizkuntza Biziberritzeko Estrategiak Aditu Ikastaroaren IV.edizioa hasteko.


2018-07-17 | ARGIA
31 hizkuntzatako 70 gazte bildu dira Hizkuntza Gutxituen Topaketetan

Gasteizen bildu diren gazteen helburua elkar ezagutzea eta hizkuntza gutxituez gogoeta egitea da. Goizez eskola akademikoak dituzte eta arratsaldeetan musikaz, bisitez eta aisialdiaz gozatzen ari dira. Uztailaren 16an hasi eta 19an bukatuko dira HIGA! Hizkuntza Gutxituetako Hiztun Gazteen Topaketak.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude