Etorkizuneko pentsio sistemaz bost galdera (eta erantzun)

  • EAJk euskal Gizarte Segurantza bat edukitzeko egindako proposamenak pentsioen inguruko eztabaida ekarri du mahai gainera beste behin. Jeltzaleek onartutako dokumentuan diote bertan kudeatutako pentsio-sistema bideragarria litzatekeela, eta eredu mistoaren alde egiten dute. Betiko galderak sortu ditu gaiak, eta berriz ere agerian geratu da ororen gainetik erabaki politiko baten aurrean geundekeela.

Urko Apaolaza Avila @urkoapaolaza
2016ko martxoaren 06a
Pentsionistak Martxan plataformaren protesta eta 1.180 euroko gutxieneko pentsioak eskatzeko sinadura bilketa Bilbon.
Pentsionistak Martxan plataformaren protesta eta 1.180 euroko gutxieneko pentsioak eskatzeko sinadura bilketa Bilbon.

Eztabaida ez da herenegungoa. Baina EAJk Iruñean bere afiliatuekin egindako batzar orokorrean euskal Gizarte Segurantza bat sortzeko egindako proposamenak erreakzio dezente izan du, seguruenik oraingoan, besteetan ez bezala, plana aurrera nola eraman azaltzeko xehetasunetan sartu direlako Sabin Etxeko buruak. Itxaso Atutxa EBBko presidenteak bota zuen irratian: “Euskadin gai ekonomikoak kudeatu ditugunean emaitza hobeak izan dira”.

PSEk bideragarritasun faltaren mamua haizatu du berehala –EAEn eta Nafarroan saldo negatiboa dugu joan den aspaldian– eta EH Bilduk elkarlanerako deia egin du. Koalizio abertzaleak, gainera, gutxieneko pentsioa 1.080 eurora igotzeko proposamena egin du Espainiako Kongresuan, pentsiodunen plataformen aldarrikapenarekin bat eginez.

Baina nolako pentsio sistema beharko genuke etorkizunean? Hori marrazten laguntzeko hona hemen oinarrizko bost galdera eta erantzun.

1) ZEIN EGOERATAN GAUDE?

Gizarte Segurantza Gernikako Estatutuan onartua dagoen arren, eskumen hori ez da inoiz transferitu. Ondorioz, Espainiako Estatuaren “kutxa bakarra” deiturikotik jasotzen dituzte jubilatuek eta beste gizarte sektoreek euren pentsioak. Azken bederatzi urteetan EAEko eta Nafarroako kotizatzaileek kutxa horretara ekartzen dutena baino gehiago hartzen dugu bertako pentsioak ordaintzeko –Hego Euskal Herrian 660.000 pentsiodun dauden orotara–.

Defizit hori erabili ohi dute eredu zentralizatuaren aldekoek argudiatzeko euskal pentsio-sistema ez litzatekeela sostengagarria izango, denera 2.000 milioi euroko desfasea bailegoke. Haatik, egoera “koiunturala” dela uste dute jeltzaleek, eta pentsioen iraunkortasunean beste faktore batzuk daudela: lan merkatu egitura, soldaten bilakaera, eta abar. Bideragarritasunaren eztabaida horretan, LABek ere sartu du eztena: kontua ez da berezko pentsio-sistema bideragarria ote litzatekeen, baizik eta bideragarri nola egin daitekeen.

Espainiako pentsio-sistema eredua agortutzat jo du bertako eragile askok. Datu deigarri bat: azkeneko lau urteetan Madrilek eskua sartu du pentsioen erreserba-funtsean eta 66.000 milioi euro aurreztuta edukitzetik 33.000 milioi izatera igaro da. Pausu honetan 2019an  eltzeitsua hutsa legoke. Defizitaren arazoa orokorra dela nabarmen uzten du horrek.

2) GERO ETA ZAHARRAGOAK BAGARA, NOLA EUTSI PENTSIOEI?

Populazioa zahartzen ari da, haur gutxiago jaio eta beranduago hiltzen gara.  ELGE, Ekonomiako Lankidetza eta Garapenerako Erakundearen arabera 64 urtetik gorako biztanleria %28 izatetik %51ra igaroko da 2050ean. EAEn kotizatzaile bakoitzeko 1,68 pentsiodun daude eta Nafarroan estaldura 1,96koa da. ELGEren errezeta kontraesankorra da: lan merkatua are gehiago malgutu eta erretiro aurreratuak ezabatzea –PPren lan eta pentsio erreformetan sakontzea, agidanez–.

Txanponaren beste aldeari ez zaio erreparatzen ordea. Gazteentzako lan eta soldata duinak izateko aukerak sustatuz gero, kotizazio-oinarrien batez bestekoan sumatuko litzateke, eta jaiotze-tasan ere izango luke eraginik. Pentsioen auzia erabat lotuta dago gazteen lan-munduratze baldintzekin.

3) ZEINEK ORDAINDU BEHAR DITU PENTSIOAK?

Gaur egun dugun sistema publikoa kontributiboa da zati handienean. Hau da, soldata gordinetik zenbateko bat bideratzen dugu pentsioen “kutxa” hori elikatzera, eta ordainetan etorkizunean kotizatuaren araberako pentsioak izango ditugu –gutxieneko eta gehienezko kopuruen barruan, noski–.

Europako hainbat herrialdetan, ordea, mekanismo misto bat dute. Hau da, pentsioen kostuaren zati bat aurrekontuen bizkar ordaintzen da; Estatuak bermatzen ditu pentsioak, ospitaleak eta eskolak irekita egotea bermatzen duen gisan.

Sistema zergen bidez finantzatzeko aukera ere hor dago. EAJk onartu berri duen dokumentuan dio pentsio ez kontributiboak eta diru-sarrerak bermatzeko errenta, zergetatik jasotakoarekin ordainduko liratekeela.

4) PRIBATIZAZIORANTZ AL GOAZ?

Jeltzaleek beste finantzabide bat ere aurreikusi dute: prestazioak osatzea EPSVekin. Aurreikuspen sozietate horiek Euskal Autonomia Erkidegoan pisu handia dute eta milaka milioi euroko aurrezkiak biltzen dituzte. Hobariak dituztenez, askotan egon izan dira ihes fiskalaren salaketen zurrunbiloan.

Publiko-pribatu aferak mesfidantza handia sortzen du, baita pentsioen gaian ere. Agian erabilera egoki batekin langileen erretiroa duintzeko balio lezakete. Esaterako, funtzionarioek badituzte euren EPSVak, Itzarri eta Elkarkidetza. Kasu zehatz honetan, negoziazio kolektiboan jasota dagoenez, administrazioak zenbateko bat jarri behar du EPSV horiek hornitzeko –ELA sindikatuak salatu  izan du Eusko Jaurlaritza ez dela ekarpen horiek egiten ari–. Nolahai ere argitu beharko litzateke pentsio-publikoak murriztea ote den aurreikuspen osagarriak sustatzearen ordaina.  

5) NOLAKOA BEHAR LUKE PENTSIO SISTEMA JUSTU ETA SOLIDARIOAK?

Hego Euskal Herriko hamar pentsiodunetik zazpik hilean 1.000 euro baino gutxiago kobratzen du gaur egun, eta horietatik erdiak 665 euroko batez besteko pentsioa du. Etorkizuneko euskal Gizarte Segurantzak pentsio duinak eskaintzeko, zenbat behar da? Zeinek zer jarri beharko luke?

Euskal Herriko Pentsiodunen plataformak garbi du 1.080 euroko langatik behera pobrezia eta bazterkeria besterik ez dagoela. Horretarako herri-ekimen legegilea aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean, eskatuz pentsio baxuenak osatu daitezela gutxieneko horretara iritsi arte. Baina ekimena atzera bota diote EAJ, PSE eta PPren kontrako botoekin. Orain sinadurak biltzen ari dira.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal honetan artxibatua: Pentsioak

Pentsioak kanaletik interesatuko zaizu...
2018-09-19 | ARGIA
Hegoaldeko pentsionistek manifestazio bateratua deitu dute Bilbon urriaren 1ean

Adineko Pertsonen Nazioarteko Egunaz baliatuko dira beraien aldarrikapenak era bateratuan emateko. Deialdiarekin jende asko biltzea espero dute.


2018-09-10 | ARGIA
Hegoaldeko pentsiodunek asteleheneroko protesta zabaldu dute gaur ere

Milaka erretretadun atera dira Hego Euskal Herriko hainbat plazatara pentsio duinak eta bizi baldintza egokiak aldarrikatzera. Urtarrilean hasirik, bederatzi hilabete daramatzate huts egin gabe astelehenero elkartzen Gobernuaren erabakiak aldatzeko itxaropenarekin.


2018-08-20 | ARGIA
Milaka pertsona bildu dira pentsio duinen alde Bilboko jaietan

Plaza Eliptikotik udaletxeraino egindako manifestaldiak pentsio duinen aldarrikapena aireratu du festa giroan murgilduta dagoen bizikaiko hiriburuan.


EAEko pentsionistak Espainiako Gizarte Segurantzako ministroarekin bilduko dira

Espainiako Estatuko beste mugimendu batzuekin joango dira 1.080 euroko pentsio minimoa eskatzera


2018-07-03 | ARGIA
Pentsiodunek aldarrikapenei eutsiko diete udaran, baina egutegian moldaketekin

Araban eta Nafarroan asteleheneko deialdiak bertan behera utziko dituzte udaran zehar, eta Bizkaia zein Gipuzkoan zer egin erabakiko dute datozen egunetan. Momentuz, abuztuaren 20an manifestazioa deitu dute Bizkaiko pentsiodunek.


2018-07-01 | Juan Mari Arregi
Bankuek Sánchezi xantaia, pentsioengatik

Pentsio publikoen jasangarritasuna, krisi eta hazkunde garaietan izan behar duten eguneraketa, pentsionisten duintasuna, beren aldarrikapenak egiteko erakutsi duten ausardia eta irmotasuna...


2018-06-13 | ARGIA
Pentsioak KPIren arabera igotzea adostu dute, krisi ekonomikoa etortzen bada nola jokatu airean utziz

Toledoko Paktuaren jarraipen batzordea bildu da asteartean eta 2013tik Espainiako Estatuko pentsio-sisteman indarrean dagoen aldaketa bertan behera utziko duen erabakia hartu du: pentsioak Kontsumorako Prezioen Indizearen  (KPI) arabera igoko dira berriro. Baina erabakiak badu letra txikia: ekonomia beheraka hasten denean nola jokatu airean geratu da.


2018-05-28 | Miren Osa Galdona
Pentsiodunen aldarriak ez du etenik

Hego Euskal Herriko hiriburuak pentsiodunez bete dira, beste behin, asteburu honetan. Martxoko deialdiarekin alderatuz, Bilbo, Gasteiz eta Iruñeako parte hartzea jaitsi egin da. Aldiz, Donostian 10.000 manifestari gehiago izan ziren. 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eta KPIa lortu arte borrokan jarraitzeko prest dira.


2018-05-27 | Juan Mari Arregi
Soldata politikoak eta miseriazko pentsioak

Pentsiodunek –PPk eta EAJk elikatutako salbuespen gutxi batzuk izan ezik–, bi alderdion paktu oraindik argitu gabea arbuiatu dute, eta mobilizazioekin jarraitzen dute pentsio publiko duinen defentsan.


2018-05-23 | ARGIA
Euskal Herriko Emakumeen Mundu Martxak pentsionistekin bat egin eta emakumeentzat pentsio duinak eskatuko ditu

Emakumeek egiten dituzten lanen aitortzaren aldarrikapenak erdigunera ekarriko dituzte Bilbon egingo den elkarretaratzean.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude