Ha zuzena

  • Zitori jendearen artean arrunta edo azuzena da, Lilium candidum izen teknikoak azaltzen duen eran, zuri garbienaren adierazle. Ez zaio geurean amabirjinaren lore, San Josefen lili, iondonioane-lili, jondonanelili, jundane eta juane-lili alperrik deitu!
Santuok baino dezente lehenagokoa da liliok lorontzietan jartzeko ohitura. Baratzetako aurrenekotako landare apaingarria izan zela diote. Kretan duela bost mila urte margotutako hormirudi batzuetan eta ia lau mila urteko edalontzi batean ageri da. Duela bi mila urte Dioscorides sendagile ezagunak lili hau Iunoren esnea erortzen zen tokian jaiotzen zela zioen. Biblian aipatzen den Siriako arrosa azuzena hauxe ez ote den ere esaten da. Gerora, aipatu garaion aldean oraindik orain, kristauek Ama Birjinari lotu diote eta makina bat iruditan elkarrekin azaltzen dira...

Zitori jendearekin batera beste berrehun eta laurogei generotako bost mila espezie eskasek osatzen duten Liliazeoen familia osoari izena geure lilitik ote datorkionaren zalantzaren antzerakoa ere badu azuzenak. Lorea metro bete edo garaiagoko gara, lipitx edo lisko zuzen-zuzenaren muturrean ematen duela eta Lakoizketak bezala Oihenartek landarearen Azuzena izena “hori (da) zuzena” adierazten duen “a-zuzena”-tik datorrela zioten. Gregorio Mayansek buru egin gabe kontra egin zien eta peniar, friginiar eta persek erabiltzen duten souson duela jatorri dio. Miguel Colmeirok XIX. mendearen erdialdera jasotzen duen azuzena hitzaren beste jatorri posible bat ere aipatzen du Lakoizketak: arabierako as-susan edo as-susen alegia. Portugaldarrek açuzena, katalanek asutzena eta susena, espainolez azucena deitzen dute eta... sagardoa oliotzeko Azuzena eta Susana izen bat dira.

Oliotuak mehetu eta kontu astunok lurrinetan arintzeko a-zuzena mamia distilatu behar, gramo bat esentzia garbi eskuratzeko gutxi-gehiago kilo pare bat araztasunaren lili-lore beharko duzu.

Azkenak
2024-05-23
Maitena Duhalde hizkuntzalaria:
“Lapurdiko itsas hegian egun 80-90 urte duen belaunaldiaren hizkera deskribatu dut”

Donibane Lohizunen jaio zen Duhalde 1987an, baina Uztaritzen bizi eta hazi da, eta etxean zein herrian entzundako euskararen aldaerek bultzatu dute Lapurdi itsas hegiko euskarari buruzko tesia egitera. Gaur egun, EHUko Bilboko Hezkuntza Fakultatean ari da irakasle lanetan... [+]


2024-05-23 | Elise Dilet | Enbata
Energia herritarrak

Gaur egun, etengailu bat sakatzea keinu hutsala da. Gehiengoak ez daki energia-ekoizpenaren gibelean zer dagoen, energia-ekoizpen orok eragina baduelarik. Erregai fosiletan eta nuklearrean oinarritutako energia ereduaren hauskortasunari buru egiteko, energia herritarren... [+]


Gazako sarraskia arbuiatzen ez duten unibertsitate israeldarrekin harremanak eten ditu NUPek

Gazako krimenak baztertzen ez dituen unibertsitate israeldarrekin harremanak eten eginen ditu Nafarroako Unibertsitate Publikoak. Unibertsitateko Gobernu Kontseiluak aho batez hartu du erabakia, akordio bidez, eta ez du hartu emanik izanen. Harreman komertzialak eta akademikoak... [+]


Irati Mogollon
"Aurreikuspen onenetan, gazteen kopurua bikoiztuko dute nagusiek eta kasurik okerrenean boskoiztu. Zaintzari buruz hausnartu behar dugu"

Irati Mogollon soziologoak (Lezo, 1991) hausnarketa saioa bideratu du asteazkenean Laudioko Lezeaga Aretoan. Zaintzaren antolakuntzari buruz hausnartu eta etorkizunera begira jartzea proposatu du, bai jendarte moduan zein banaka.


Eguneraketa berriak daude