Emakumeak borrokan
Josu Martinez

"Urreiztieta ez zuten gogoratu beharrekoen zakuan sartu"

  • Martin Ugalde kazetariak Lezo Urreiztietari egindako 35 orduko elkarrizketa ardatz hartuta, Jainkoak ez dit barkatzen dokumentala prestatu du Josu Martinez zinegileak.

Arabako Alea @ArabakoALEA  |  E. Lanao  |  I. Lazkano
2019ko urtarrilaren 22a
Josu Martinez. Argazkia: EITB

Euskal Herriaren askatasuna negoziatu zuen atzerriko gobernuekin, mugalaria izan zen, kontrabandista eta beste hamaika lanetan aritutakoa. Hilaren 23an Oihaneder Euskararen Etxean aurkeztuko duen dokumetalaren berri eman du ALEA FM irratsaioan.

Zerk eman zizun atentzioa Lezo Urreiztietaren atzetik joateko?

Uste dut dena dela berezia Lezorengan. Berari buruz entzun eta segidan deitzen du arreta, neuri bakarrik ez. Lezo izan zen itsasgizon bat, abertzalea, utopikoa, idealista, heterodoxoa. Eta, aldi berean, kontrabandista, pirata… halako gauza asko esan genitzake. Ehunka lagun salbatu zituen hegoaldetik iparraldera pasatuz errepresio garaietan, euskal gudarientzako armak ekarri zituen kontrabandoz gerra garaian Europako herrialde desberdinetatik, Franco hiltzeko atentatuak saiatu  zituen, Frantziako erresistentziekin kolaboratu zuen, Euskal Herria askatzeko plan desberdinak izan zituen… Nola ez deitu atentzioa, ezta?

Nondik abiatu zinen dokumentala sortzeko?

Lezoren ahotsez kontatzen da dokumentala. Martin Ugaldek 1970eko hamarkadan egin zizkion elkarrizketa batzuk dira dokumentalaren ardatza, horietatik abiatzen delako. Lezo bera da, zaharra zenean, bere bizitza kontatzen duena goitik behera, tartean, aipatu ditugun horiek eta beste asko ere bai. Zinta horietatik abiatu nintzen.

Nola izan zenuen haren berri?

Ezagutu nuen jende batek aipaturik, baina oso gutxi zegoen haren inguruan. Jakin nuen Martin Ugaldek elkarrizketa horiek egin zizkiola eta zinta horien bila hasi nintzen. Aurkitu nituenean berehala ikusi nuen istorio izugarria zegoela kontatzeko, eta dokumental bat izan behar zela; justuki horregatik, Lezok berak kontatu zezakeelako eta oso erakargarria zelako. Lezok badu baita ere mintzatzeko manera eder bat, ikusten da nortasun handiko pertsona dela, karisma handikoa eta uste dut ikusleak bere eskutik eramaten dituela pelikula guztian. Lezoren ahotsa dokumentaleko bihotza da, eta harekin batera bada "bigarren mailako" koro bat: Lezoren senideak, historialariak, lagunak eta beste hainbat. Lezo Urreiztietak esandakoak aberastu, zehaztu edo testuinguruan jartzen dituzte hauek.

'Gure sorlekuaren bila' aritu zinen aurreko dokumentalean. Oraingoan nolako lana izan duzu zinta horiek bilatzeko?

Andoaingo udaletxean zeuden. Kartoietan zeuden; neu nintzen lehen pertsona horiek entzuten zituena grabatu zirenez geroztik, inork galdetu ez zuelako orain arte. Non zeuden jakin nuenean, ez da arazorik izan, Martin Ugalderen familiak eta Udalak erraztasun guztia eskaini zidaten. Zorionez egoera onean zeuden, digitalizatu, etxera eraman, eta, hortik aurrera, hori guztia neureganatu eta nolabait hari bat tiratzeari ekin nion.

Zergatik izan da ezezaguna halako pertsonaia bat orain arte? 

Zaila da erantzuten. Nik haren berri izan nuenetik berari lotu nintzaion; galdera hori erantzun beharko lukete nolabait ahazturan mantendu dutenek. Gerra zibileko hainbat pertsonaia ezagutzen ditugu, baina Lezo ez zuten gogoratu beharrekoen zakuan sartu. Eta nik hipotesi bezala esango nuke agian Lezo gizon librea zela, oso librea ere, eta alderdi edo mugimendu politiko bakar batek ere ez zuela bere memoria osoki erreibindikatzen ahal. Gure herrian historia pixka bat modu manikeoan egin da, onak eta txarrak, gu ta gutarrak izaten da oihurik errepikatuenetako bat eta horrela egin izan dira gauzak. Eskema horien barruan Lezo ez da sartzen. Lezok bazituen bere ideiak, independentista sutsua zen, gehiegiko militantea, baina horrek ez zion eragotzi beste jende ugariri laguntzea; Jose Antonio Agirrerekin baino harreman hobea izan zuen Indalecio Prietorekin, eta sozialistak, komunistak, ETAkoak lagundu zituen bere bizitzako garai ezberdinetan. Eta agian horrek, heterodoxia horrek, edo libre izate horrek utzi du orain arte behintzat memoriaren zeratik kanpo.

Antza denez, Pazifikoan irla bat erosteko ametsa izan zuen, euskaldunok bertara joateko ametsa.

Ametsa baino gehiago izan zen, hori burura eramateko hainbat gauza egin zituelako; Lazaro Cardenasekin ere bildu zen, Mexikoko gobernuko jendearekin. Eta hori gaur egun asmo ero bat irudi du, baina kontestuan jarri behar da; Lezok hori pentsatzen zuen garaian juduek antzeko gauza bat egin zuten. Bera zerbait baldin bazen, uste dut Euskal Herriaren askatasunaren aldeko gudari bat izan zela, bihotz bihotzerainoko independentista bat, eta une batean heldu zenean konklusiora Espainia eta Frantziaren artean oso zaila izango zela independentzia lortzea sekula, beste alternatiba batzuk bilatzen hasi zen.

Albistea hau Arabako Aleak argitaratu du eta CC-by-sa lizentziari esker ekarri dugu ARGIAra.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Oroimen historikoa  |  Frankismoa  |  Araba

Oroimen historikoa kanaletik interesatuko zaizu...
2019-04-23 | Ttipi Ttapa
Sarako Idazleen Biltzarraren karietarat '1813-1814 Ahantzi Ezina' oroitarriaren estreinaldia egin dute

Oroiharri berri bat badago Saran, Gaztetxearen ondoan, Suharriagan hain xuxen, “1813-1814 Ahantzi Ezina” izenekoa. Alabainan, duela 200 urte Napoleonen tropek egindako makurrak eta hemengo herritarrek pairatu zituzten sufrikario izigarriak arrunt ahantziak izan dira. Obra hau elgarlan baten fruitua izan da.


Napoleonen tropek suntsitutako herriak gogoratzeko oroitarria jarriko dute Saran

XIX. mende hasierako gatazka inperialistan frantziar tropek Ipar Euskal Herriko herri ugaritan egindako sarraskiak gogoan izango dituzte apirilaren 22an, Sarako Suharriaga parkean.


Erorien monumentuan ezkutuko grabaketak egiteagatik urtebeteko espetxe zigorra Clemente Bernard dokumentalistari

Erorien monumentuaren kriptan, faxismoaren omenez egiten diren meza eta ekitaldien berri izateko, ezkutuko grabaketak egiteagatik urtebeteko kartzela zigorra ezarri diote Clemente Bernard dokumental egileari. Bere kidea den Carolina Martinez errugabe jo du epaileak, haren kontrako frogarik ez baitu topatu. Gurutzearen Zaldun Boluntarioen Anaiartearen intimitate eskubidea urratu zela dio epaileak.


Mussoliniren gorpu ibiltaria

Giulino di Mezzegra (Italia) 1945eko apirilaren 28a. Benito Mussolini diktadore faxista eta Clara Petacci maitalea fusilatu zituzten, Suitzara ihesi zihoazela partisano komunista talde batek atzeman ondoren.


Mugarik gabeko euskara - Egia, aitortza eta erreparazioa
MULTIMEDIA - erreportajea

Euskaraz bizi nahi izateagatik euskaldunok mendetan zehar pairatutako jazarpena salatu du Euskal Herrian Euskarazek. Egia, Aitortza eta Erreparazioa eskatu dute euskaldunentzat. Euskarak jasandako zapalkuntzen historia gogora ekarri, eta hortik abiatuta, euskararen normalizazio prozesua diseinatzea aldarrikatu dute EHEko kideek. Aldarrikapen hori plazaratzeko, manifestu bat idatzi dute, eta jendaurrean aurkeztu dute Donostian, martxoaren 29an, Eureka Zientzia Museoan.

Bideo hau ekitaldi... [+]


Frankismoak eraildako 47 pertsonaren gorpuzkiak hobiratu dituzte Iru˝eko hilerrian

Ekitaldi hunkigarria eta jendetsua egin dute astelehenean Iruñeko hilerrian, Frankismoak eraildako 47 pertsonaren hilobiratzean.


Gladys Del Estal
Eguzkiaren alaba hil ziguten

Justiziarik ezak elikatzen du oroimena. Zenbat eta injustuagoak izan zauriak orduan eta gehiago gogoratzen ditugu eta daramatzagu bihotzean haiek jasan zituztenak. Gladys Del Estalekin antzeko zerbait gertatzen zaigu, lehen minututik sumatu baitzuten herritarrek heriotza bidegabe baten aurrean zeudela, heriotza bidezkorik existitzen bada. 1979ko ekainaren 3an hil zuen guardia zibil baten subfusilak ekintzaile ekologista Tuteran, bilkura bakezale batean zela, eta hilketa horrek piztu zuen... [+]


Martin Villak Argentinako Servini epailearen aurrean deklaratuko du

Epaile argentinarrak deklaratzera deitu berriz, eta Martin Villak berak Argentinara joango dela iragarri du. Irailean izango da hori, eta 1976an polizia operazio batek Gasteizen eragindako bost heriotzen inguruan erantzungo beharko du Martin Villak. Duela gutxi, persona non-grata izendatu zuen Arrasateko udalbatzak, besteak beste, herrian eragindako lau erailketaren arduradun izateagatik.


Gladys del Estal hil zuen guardia zibila saritu egin zuten
MULTIMEDIA - erreportajea

Gladys Del Estal ekologista jaialdi baketsu batean hil zuen agentea, 18 hilabeteko kartzelara zigortu zuen Iruñeko Lurralde Auzitegiak 1981eko abenduan. Hortik gutxira jaso zuen domina, oraindik zigorra bete gabe zuela.


2019-03-27 | ARGIA
Egia, aitortza eta erreparazioa eskatuko dute euskal hiztunentzat jasandako zapalkuntzagatik

Euskaraz bizi nahi izateagatik, euskaldunek jazarpena pairatu behar izan dute mendeetan. Zapalkuntza horren emaitza da egungo errealitate soziolinguistikoa Euskal Herrian. Hori salatu eta "egia, aitortza eta erreparazioa" eskatuko du ostiralean euskaldunentzat manifestu baten bidez Euskal Herrian Euskarazek.


Azkenak
EGILEAK
Eguneraketa berriak daude