"Agerian geratu da justizia patriarkalak zer irudi tamalgarria duen sexualitateaz"

  • Euskal Herriko mugimendu feministaren gaur egungo erreferentzia nagusietakoa da June Fernández (Bilbo, 1984), Berangon eta Getxon hazitako kazetaria. Emakume-borrokaren zenbait gakoz jardun dugu.

Unai Brea @unaibrea  |  Hiruka .eus
2018ko maiatzaren 11

Lehen urratsak El País egunkarian egin ostean, SOS Arrazakeria elkarteko liberatu jardun zuen hiru urtez. Orain dela zortzi urte Pikara Magazine aldizkari feministaren sorreran parte hartu zuen, eta bertako koordinatzaileetako bat da gaur egun, hainbat hedabidetan kolaboratzeaz gain. 10 ingobernables liburua argitaratu zuen 2016an.

Zoritxarrez «La Manada» auziaren epaiaz galdetzen hasi behar gara. Zer eragin dizu?

Uf, emozio asko, eta kontraesankorrak. Hasieran apatia moduko bat, sentitu nuen justizia patriarkalarengan konfiantza guztiz galduta neukala. Egon dira sexu-indarkeriarekin lotutako beste epaiketa batzuk, eta banekien justizia patriarkalak ez duela irtenbide egokia ematen, epaileek ez dutelako genero-ikuspegia barneratuta. Uste dut sententzia honetan ere ikusi ahal izan dugula sexualitateaz daukaten irudia tamalgarria dela. Hala ere, agian martxoaren 8ko bultzadarekin, jendea kalera atera da, eztabaida sozial handia piztu da, eta horrekin pozik nago. Sektore askotako jendea zigor-kodea aldatzeko eskatzen ari dira orain. Ea zer gertatzen den.

Aurretik egindako lan hori barik hainbesteko erreakziorik ez zela egongo uste duzu, kasua oso berezia izan den arren?

Hala pentsatzen dut, bai. Ezinegon moduko bat dago, "ez dugu bat bera ere gehiago onartuko" esanez edo. Eta horrekin lotuta, eztabaida interesgarria daukagu Pikaran: "Justizia patriarkalak ez bagaitu babesten, zein da bidea?". Mugimendu feministan autodefentsaren alde egiten da, baina zertan datza autodefentsa, zeintzuk dira haren mugak?

Eta zeintzuk dira?

Alde batetik ekintza zuzenaren gaineko eztabaida dago: eskratxeak, tipo hauen eta epaileen argazkiak kalean eta sare sozialetan zabaltzeak... Zer balio du horrek, interesgarria da? Horrez gain, egunero autodefentsa-estrategien gaineko irudiak ikusten ditugu sare sozialetan: pipermin-spray bat nola egin etxean, eta halakoak. Beste alderdi interesgarri bat da seme-alabak dituzten feministek egiten diguten galdera: "Nola azaldu nire 11 urteko alabari zer egin behar duen bizitzan?". Noski, autodefentsa feminista ez da fisikoki erasotzaileari aurre egitea soilik, neure burua zaintzeko eta segurtasun fisikoa ere edukitzeko estrategia emozionala garatu behar dut. "La Manadaren" epaian ikusi dugu epaile batek esan duela sexu-erasoa izan dela erabakitzeko erresistentzia egin behar dela, baina eginez gero hil egingo zaituzte. Kontraesan hori egunero lantzea erronka da.

Mugimendu feministan oso iritzi desberdinak daude gaiaz?

Betidanik feminismoa oso plurala da eta badaude ekintza zuzenaren alde egiten duten taldeak, eta horren argi ez daukatenak. Ez dakit gogoratzen dituzun "beldurra aldez aldatuko da" manifestazioak. Autodefentsaren estetika jakina bultzatzen zuten: kaputxak, suziriak, danborrak… Erasotzaileei beldurra eragitea zen asmoa, eta horren aurrean beste ahots feminista batzuek esan zuten agian ez zutela bat egiten kode horiekin.  

Kode maskulinoak direlako? Erasoa, oldartzea...

Hori alde batetik. Eztabaida asko egon ziren, ea feminismoaren bakezaletasuna nabarmendu behar den, edo indarkeria "bergeureganatu", nolabait esateko. Adibidez Maitena Monroy autodefentsa-prestatzaileak zioen beste aldera aldatu behar duguna ez dela beldurra, lotsa baizik.

Martxoaren 8ko greba historikotzat jo izan da, mobilizazioetan parte hartu zuten emakume kopuru handiagatik. Zein da balorazio kualitatiboa?

Niretzat interesgarria izango da ikustea M8aren inguruan zer sortu zen eta zerk irauten duen. Kazetarien artean, Espainiako Estatuan, Las periodistas paramos agiria plazaratu zen; uste dut 8.000 lagun inguruk sinatu zutela, eta aurrekoan mezu bat bidali zuten maiatzean batzarra egingo dutela esanez. Hau da, mugimendu egonkorra sortu dute. Entzun dut greba feminista antolatzeko aitzakiarekin ikastetxe eta herri askotan talde feministak sortu direla. Niri gustatuko litzaidake jakitea feminismoarekin bat egiten hasi diren eta kalera atera ziren emakume horien bizitza nola aldatu den, euren harremanetan, etxean, lan-esparruan… Hau da, ahalduntze-prozesu horrek zer fruitu emango duen gerora. Horretarako denbora beharko dugu.

Pikara Magazine erreferente bihurtu da feminismoan, baita iritzi-sortzaile modura ere…

Aldizkaria sortu genuenean asmo bikoitza geneukan: mugimendu feministarentzat eztabaida-esparru izatea, eta askotariko korronte feministen topagunea. Beste alde batetik, feminismoarekin guztiz bat egiten ez zuen jendea erakarri nahi genuen. 2010ean sortu zen Pikara, eta orduan hedabide tradizional hegemonikoek ez zituzten emakumeen eskubideen gaineko gaiak asko lantzen. Gaur egun hori aldatu egin da; hedabide hegemonikoetan ere agertzen dira youtuber feministak, feminismoaren agendarekin zerikusia duten gai ugari... Orain ezin dugu esan feminismoa hain estigmatizatuta dagoenik, orain eztabaida da ea onuragarria den ala ez Beyoncék aldarrikatzea bera ere feminista dela, edo H&Mk kamiseta feministak saltzea. Agian gure lana, mundu guztia feminismoaz hitz egiten ari den honetan, ikuspuntu kritikoan sakontzea da. Ikusten ari gara oraindik oso patriarkalak diren hedabideek feminismoa erabiltzen dutela irakurleak erakartzeko. Alde batetik ona da, baina bestetik feminismoa hutsaltzea ekar dezake.

Askotariko jendearengana heltzeko asmoa daukazue, baina askorentzat zuen mezua muturrekoa da oraindik. Adibidez, normala iruditzen zaigu "La Manadaren" epaiak eskandalu soziala eragitea, baina gero inork mikromatxismoak salatzen dituenean… "Hara, esajerazioa". Zer diozu?

Pikara barruan askotariko jendea dago eta diskurtso bat baino gehiago egon daiteke, bata instituzionalagoa, beste batzuk erradikalagoak edo… Mikromatxismo terminoa Luis Bonino izeneko psikologo batek proposatu zuen 90eko hamarkadan, eguneroko matxismoa identifikatzeko bikote heterosexualaren testuinguruan. Boninok dio 90eko hamarkadan mikromatxismo modura definitzen zuena gaur egun matxismo bortiztzat daukagula. Jendearen pertzepzioa aldatuz doa denboraz, eta beharbada orain dela bost urte esajeratuak ginen sanferminetako txupinazoko irudiak salatzeagatik, eta gaur egun gero eta jende gehiagok du argi emakume batek gorputza erakusteagatik inguruko gizonek ez daukatela ukitzeko eskubidea.

Ahots kritiko batzuek esaten dute martxa honetan edozein gizon-emakume interakzio joko dela mikromatxismotzat.

Argudio hori tranpatia da. Indarkeria edo jazarpen matxistan, gakoa da gizonak badakiela botere-harreman bat ezartzen duela eta emakumea ez dela eroso sentitzen. Gizon matxistarentzat gozamena da sentitzea egoera deserosoan jartzen duela emakumea. Nik horrela bizi izan dut beti. Eta falazia bat da baldarkeria erabiltzea aitzakia modura. Irratian entzun dut "La Manadaren" auzian epaile batek absoluzioaren aldeko botoa eman izana hanka-sartzea izan zela, baldarkeria. Eta ez da baldarkeria, ideologia matxista baizik. Egunerokoan gauza bera. Ni taberna batean banago, gizon bat etortzen bada nirekin ligatzera, eta ez badu nire jarrera irakurtzen, ez badu nirekiko grina enpatikorik, hori ez da baldarkeria. Hori heziketa matxista da, eta nire desioak kontuan ez izatea. Agian aldarrikatu behar dugu ez bakarrik emakumeak ahalduntzea, baizik eta gizonek enpatia gehiago lantzea.

Emakume zuri feministaren pribilegioak

Pikara aldizkarian (baita June Fernándezek beste hedabideetan idazten dituen artikuluetan) oso eztabaida interesgarriak piztu dituzte feminismoagaz lotutako eguneroko gauza txikiei lotuta: "Oharkabean pasatzen diren ohiko dinamikei arreta ematea gure arrakastaren gakoetako bat izan dela uste dut. Nola bizi dugun emakumeok gauean bakarrik ibiltzea, janzkera, depilazioa... Hori ona da, baina arriskua dago emakume pribilegiatuek egunero jasaten dituzten matxismo txikietan arreta ipini eta sistemaren bortizkeria super-basatia albo batera uzteko. Ondo neurtu behar da zer mezu ematen den. Hedabideetan patriarkatuaz hitz egitean, diskurtsoa emakume pribilegiatuengandik dator askotan. Emakume beltz eta ijitoek, transexualek... emakume normatiboei egiten dieten kritika da".

Genero-disidente denak dira biktima

Martxoaren 8ko greba-deitzaleek argitu zuten "emakume" terminoa esangura politikoagaz erabiltzen zutela, baina genero-nortasunaren errealitatea gizon-emakume zatiketa baino askoz konplexuagoa dela gogoraraziz. "Euren burua emakumetzat ez duten genero-disidenteak ere grebaren subjektuak zirela esan zuten, eta nik asko eskertu nuen ñabardura hori", dio June Fernándezek. "Garrantzitsua da ulertzea patriarkatuaren biktimak emakumeak garela, eta sexu-disidenteak ere bai. Gizon sentitzen den transgenero bat greba feminista bateko subjektua ez dela uste badugu, ez dugu ezer ulertu".

Reggaetoia eta matxismoa

Martxoaren 1ean Plentziako Danontzat Gaztetxean egon zen June Fernández, Si no puedo perrear no es mi revolución berbaldia ematen. "Izen bereko artikulu bat idatzi nuen blogean. Reggaetoi gehiena patriarkala dela egia da, baina hori musika-genero guztietan gertatzen da. Kontua da reggaetoiari arreta handiagoaz begiratzen zaiola, eta horrek klasismoarekin eta xenofobiarekin zerikusia daukala. Kultur produktu arrotzetan errazago atzematen da matxismoa".

Elkarrizketa hau Hirukak argitaratu du eta Creative Commons lizentziari esker ekarri dugu.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Feminismoa  |  Indarkeria matxista  |  Getxo

Feminismoa kanaletik interesatuko zaizu...
Kapitalismo morerik ez, eskerrik asko

Ikusi dugu lehenago. Ekologismoa da adibide paradigmatikoa. Halaber, pink washing-a edo gaypitalismoa. Merkatuak gure borrokak irentsi, digeritu eta gorotz moduan produktu kapitalista bat iraizten digu, salmentarako prest, sistemari funtzionala egiten zaiona.
Hedabideek soldatari, goi-mailako enpresari eta politikariei, emakumezkoen futbol taldeei, zientzialari edota artista famatuei erreparatzen diete. Euskal Herrian greba feministaren antolakuntzan ibili direnek aldiz, migrazioa,... [+]


Greben hari morea

Ekonomia ikastean ez dut inoiz greba kontzeptua ikusi, nahiz eta hauen arteko lotura erabat zuzena izan. Arrazoia agerikoa da: botere ekonomikoak definitzen du zer den ekonomia. Emakumeek egindako grebatan ikusezintasuna bikoitza da, analisia gizonen eta kapitalaren betaurrekoekin egiten delako. Tarte hau baliatu nahi dut gurean egindako batzuk gogorarazteko.

1889 urtean Bilboko Santutxu auzoan lantegi gutxi batzuk zeuden. Horien artean, txakolindegiren bat eta zigarroak egiteko lantegi bat... [+]


2019-03-24 | Juan Mari Arregi
Pultsu soziala mantendu behar da

Eragile sozialen eta langile mugimenduaren historia, hala nola herriena eta jendarte osoarena, eztabaidaezina da, hemen eta mundu osoan: presioaren bidez soilik lortu dira eskubide sozial eta politikoak. Hau da, greba, elkarretaratze, manifestazio eta okupazioen bidez lortu dira, baita zenbaitetan borroka armatua tartean zela ere. Kasu horietan, pultsu politiko eta soziala mantendu da sistema kapitalista, patriarkal eta matxistaren aurrean. Honek etekinak baizik ez ditu nahi eta aldian aldiko... [+]


2019-03-21 | Amaia Fernández
Marielle presente, gaur eta beti!
MULTIMEDIA - erreportajea

2018ko martxoaren 14an Marielle Franco ekintzaile feminista eta bere autoaren gidari Anderson Gomes hil egin zituzten Brasilen. Milaka lagun kalera atera da Marielle Francoren borroka bizirik dagoela esatera.


Lute como Marielle

Martxoaren 14an urtea bete da Marielle Franco Rio de Janeiron tiroz hil zutela.


Martxoak 8, greba feminista
Mobilizazio anitzak, aldarrikapen politiko zehatzak

2018ko Martxoak 8ak aurreikuspenak hautsi zituen. Aurtengo greba feministan ere, txiki geratu dira egindako kalkuluak. Begi-bistakoa izan da. Hiriburuetan zer gertatuko geunden, eta horietako indar erakustaldiek iazkoa gainditu badute, aurtengo sorpresa auzoetakoa eta herrietakoa izan da. Txokorik txoko antolatu dira eta iaz mugimendurik egon ez zen herrietara ere heldu da olatua. Ez da kasualitatea izan, mugimendu feministak mobilizazio deszentralizatua akuilatu du eta emaitza ikusi da.


Loreak eta aholkuak

Bi greba feminista bizi izan ditut. Bi baino ez dira izan, baina dagoeneko urrun geratzen zaizkit bestelako martxoaren 8ak, “zorionak” ematen zizkigutenak, lore edo bonboi forma zutenak, etxeko zaintzailerik onena izaten jarraitzera gonbidatzen zintuztenak. Ez dago urrun denboran, baina bai espazioan –fisikoan eta mentalean–, nirean behintzat. Hori lorpen ideologiko bat iruditzen zait, pauso bat. Greba batek inplikazioak eskatzen ditu, grebak deserosoak dira, eta... [+]


Medusak 8

Greziar mito zaharrak dio Medusa emakume ezinago eder eta erakargarria zela. Poseidonek Medusa bortxatu ostean, Atenea Jainkosak, amorruaren amorruz, Medusa zigortu eta munstro bilakatu zuen. Ilearen partez hamaika sugedun mataza ezarri zion buruan eta begietara begiratzera ausartzen zen edonor harri bihurtzen zuen. Justizia patriarkala ez da gure garaietako asmakizuna.

Kontakizuna erabat misoginoa den arren, gu, emakumeok*, bagara, nola edo hala, gure mendeko Medusak. Eder eta isilik nahi... [+]


2019-03-17 | June Fernández
IRITZIA
Segurtasun eza

Ispilu bat jarri digute etxeko atarian, eskailerako hormaren goialdean. Borobil erdi formaduna, kotxeetako atzerako ispiluen antzekoa. Ustekabez harrapatu gaitu presentzia berri eta arrotz horrek. Nahiz eta ez den kamera bat, gainean “Anaia Nagusiak zaindu egiten zaitu” idazteko gogoa sentitu dugu. Gure lehenengo hipotesia izan da norbaitek ezusteko bat bizi eta gero tramankulu hori instalatzeko eskatu duela. Agian ezezagun baten bortxaketa saiakera. Agian bikote ohi jazarlea... [+]


Erika Irusta. Hilekoa Irakasten
"Odola isurtzen uzten digute, baina beti ere, inor zipriztindu gabe"

Pedagogoa, idazlea eta aktibista feminista da Erika Irusta (Barakaldo,1983). Hilekoaren inguruan ikertzen eta ikertutakoa hedatzen dihardu. 2010ean El Camino Rubi izeneko webgunea abiatu zuen eta 2015ean, Soy1soy4 plataforma hezitzailea jarri zuen martxan sarean. Bi liburu ere argitaratu ditu: Diario de un Cuerpo (Catedral, 2016) eta Yo mentrúo. Un manifiesto (Catedral, 2018).


Eguneraketa berriak daude