1936an desagerrarazitako Felix Goyaren monolitoari eraso egin diote Eulaten

  • Oraindik ere 36ko Gerraren memoriak sarri jasotzen ditu haginkadak orduko borreroen oinordekoen aldetik. Azken horietako bat Eulateko Felix Goyaren monolitoak jasandakoa da. 1936an atxilotu eta hil zuten frankistek 51 urterekin, eta oraintsu hiltzaileen ondorengoek berriz egin diote eraso haren memoriari.

Felix Goyaren omenez monolitoa Eulaten. (Argazkia: familiak utzitakoa)

2023ko uztailaren 20an - 12:23
Azken eguneraketa: 2023-07-21 10:05:04
Zarata mediatikoz beteriko garai nahasiotan, merkatu logiketatik urrun eta irakurleengandik gertu dagoen kazetaritza beharrezkoa dela uste baduzu, ARGIA bultzatzera animatu nahi zaitugu. Geroz eta gehiago gara, jarrai dezagun txikitik eragiten.

Oraintsu jakin dugunez, duela aste batzuk ohartu ziren senideak Felix Goyari jarritako monolitoari eraso egin ziotela. Monolitoa 2012n jarri zuten haren bilobek Eulaten, Urbasa azpian kokatutako herrian, udalaren baimenarekin, eta hantxe egin zioten omenaldia ere.

Felix Goya Martina Ruiz de Galarretarekin ezkondu eta Eulaten bizi ziren. 1936ko abuztuan, Nafarroan izaten ari zen errepresio bortitza kontuan hartuta, eta heriotza mehatxua gainean, herritik ihes egin beha izan zuten beren 16, 13, 10 eta 7 urteko lau semeekin, eta 4 urteko eta 10 hilabeteko bi alabekin. Pasatu ziren aste batzuk Tolosara iritsi aurretik han hemengo baserrietan egonda, eta Tolosara heltzean, herria hartuta zuten karlistek atxilotu egin zuten.

Bi hilabete Tolosan preso izan ondoren, azaroan Donostiako Ondarretako espetxera eraman zuten beste 19 presorekin batera. Gerora jakin izan dutenagatik, handik bi egunera denak hil zituzten Donostian. Beste milaka pertsonekin gertatu den moduan, Felix Goyaren arrastorik ez da agertu gaurdaino.

Heriotza mehatxua gainean zuen Felix Goyak eta senar-emazteak Eulatetik Tolosara jo zuten sei seme-alabekin.

“Gorriak errudun”

1936ko abenduan Martinak gobernadore zibilaren baimena lortu zuen bikotearen seme-alaba gazteenekin Eulatera itzultzeko, baina nafar agintari berriek senarra harginak altxatutako etxea bahitu zioten, eta amaordearen etxera jo behar izan zuen emazteak. Nahikoa ez senarraren hilketarekin, eta handik aurrera haren heriotza frogatu beharko zuen, senarra hilda edo bizirik egotea ez baitzen berdina bizimodua aurrera ateratzeko. Hainbat saio egin behar izan zuen haren heriotza agiria lortu arte.

Horietako batean, 1938an, Martinak agiri eskaera egin zion Estellerriko Inkautazioetarako Epaile Beraziari, eta hark erantzun zion familiak egiaztatu behar zuela 1936ko azaroaren 14tik 15erako gauean Ondarretan hil zutela.

Martinak, beraz, eskaera zuzendu zuen Donostiako Ondarretako kartzelara, eta erantzun ezin gupidagabea jaso zuen espetxeko zuzendariaren aldetik: “Felix gorri-separatistek atxilotu zuten eta kartzela honetan espetxeratu (...), baina establezimendu honetan ez dugu gorrien garaian izandako atxilotuen aurrekaririk, Tropa Nazionalen erasoaren ondorioz gorriek ihes egin zutenean, artxiboak eta fitxategiak suntsitu zituztelako”.

Handik denbora batera, eta direnak eta bost iragan ondoren, azkenean lortu zuen Martinak senarraren heriotza agiria. Hamarkadak geroago Felix eta Martinaren bilobek oroimen monolitoa eraiki zioten Eulaten aitonari. Eta oraintsu, beste behin ere, borreroen oinordekoek Goya-Ruiz de Galarreta familiaren oroimena kolpatu dute. Baina azken kolpe honek balio izan du, halaber, Martina eta Felixen urratsak lerrootara ekarri eta haien memoria ostera ere pizteko.

 


Kanal honetatik interesatuko zaizu: Oroimen historikoa
Bego Ariznabarreta Orbea. Gerrarik ez
“Gure aurrekoek bizitako gerraren traumak eta sintomak ditugu oraindik”

Gurasoak hilik, etxeko ganbara husteari ekin zioten
seme-alabek. Hainbat gauzaren artean, koaderno eta paper sorta, argazkiak eta nahi beste agiri. Bego Ariznabarreta Orbeak aita aspaldi zenduaren gerrako memoria harrigarriak zurian beltz irakurri, eta jabetu zen altxorraz,... [+]


Aurreskua, bertsoak eta musika emanaldiak German Rodrigezen omenez

Aurten ere, uztailaren 8an, astelehenean gogoratuko dute German Rodrigez haren omenezko oroitarriaren alboan. 13:00etan izanen da: aurreskua lehenbizi, Mikel Lasarteren bertsoak gero eta La Furia eta Fermin Balentziaren emanaldiak bukatzeko. Iluntzean, Peñak, isilik eta... [+]


Angel Berrueta eta bere senitartekoak indarkeria polizialaren biktima moduan aitortu ditu Nafarroako Gobernuak

Naiz.eus-ek aurreratutakoaren arabera, 2004ko martxoan Espainiako polizia batek eta bere semeak erail zuten Angel Berrueta eta bere alargun zein seme alabek, Nafarroako Gobernuaren aitortza ofiziala jasoko dute, indar polizialen indarkeriaren biktima moduan.


Igari eta Bidankoze arteko errepidea eraiki zuten frankismoaren esklaboei omenaldia egin diete

1939 eta 1941 bitartean Igari eta Bidankoze arteko errepidea eraikitzera behartu zituzten frankismoaren 2.400 esklaboak omendu zituzten larunbatean, Igariko gainean. Errepresaliatu antifaxista haien memoriak gure bidea izan behar duela aldarrikatu zuten omenaldia antolatu zuen... [+]


Nafarroako Gobernuak 2005-2011 aldian torturatutako herritarrak onartu ditu biktima gisa

Nafarroako Torturatuen Sareak jakinarazi du hemeretzi biktima berri onartu dituela Nafarroako Gobernuko Aitortza eta Erreparaziorako Batzordeak, horietariko bost 2005-2011 urte artean torturatu zituzten Mikeldi Diez, Iker Aristu, Oihan Ataun, Garbiñe Urra eta Mikel... [+]


Frankistek fusilatutako Modesto Manuel Azkona Garaicoechea Arabako Diputatu eta Saratxoko bizilagunaren gorpua identifikatu dute

Alesbesekoa jaiotzez, Saratxon bizi zen Unión Republicana alderdiko kidea, bere emaztea hango maistra baitzen. 1936ko irailean erail zuten frankistek eta ostiralean lortu zuten bere gorpuzkinak identifikatzea.


Jesús Carrera, frankistek torturatu eta fusilaturiko buruzagi komunistaren bizitza pantailara

Hari buruzko aipamenik apenas iritsi zaigu historia liburuetan, baina Jesús Carrera Olascoaga (Hondarribia 1911 – Alcala de Henares 1945) Espainiako Alderdi Komunistaren idazkari nagusi izatera iritsi zen. Frankistek atxilotu, torturatu eta fusilatua, bere... [+]


“Ezin da kontsulta baten emaitzetatik erabaki Iruñeko Erorien Monumentuaren etorkizuna”

Erorien Monumentua eraisteko eskatzen duten memoria elkarteen ustez ezin da eraikin frankista horren etorkizuna utzi herritarren esku: “Faxismoa omentzen duen eraikinarekin zer egin frankismoaren oinordekoek ere parte hartzen ahal duten galdeketa batek ezin du... [+]


2024-05-22 | Euskal Irratiak
Ezkabako presondegi frankistako ihesaldia oroitu dute Urepelen, ‘La Fuga’ lasterketarekin

86 urte bete dira asteazkenean Iruñean 795 preso errepublikarrek Europako ihesaldi handiena egin zutela. Aldiz, abantzu 800 iheslari horietarik bakarrik hiruk erdietsi zuten muga trabeskatzea.


1936ko biktimak eta kolpistak berdintzeko UPNren saiakera atzera bota du Nafarroako Parlamentuak

Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintza eta Euskarako Batzordeak atzera bota du UPNk aurkeztutako mozioa, 1936ko Gerran Errepublikaren kontrolpean zeuden lurraldeetan izandako biktimak Oroibidea memoriaren datu-basean sartzea eskatzen zuena. Mozioak PP eta Voxen babesa jaso du,... [+]


Eneko Etxeberria
“Ez nioke nire semeari Jose Miguelen bilaketaren zama utzi nahi”

Jose Miguel Etxeberria Naparra-ren gorpua aurkitu gabe bukatu da Frantziako Landetan egindako bigarren indusketa. 44 urte dira militantea desagertu zenetik eta bere familiaren belaunaldi batetik bestera pasa da bere bilaketaren zama.


Eguneraketa berriak daude