Kathrine Switzer

"Askoz harroago nago 50 urteren ostean korrika egiten jarraitzeaz, lehenengo maratoi hartaz baino"

  • 1967ko apirilaren 19an Bostongo maratoian korrika egin zuen Kathrine Switzerrek (1947), ofizialki maratoi batean parte hartu zuen lehen emakumea bilakatuz. Lasterketako arautegian eta izen-emate orrian generoari buruzko zehaztapenik egiten ez zenez, “K.V. Switzer” bezala eman zuen izena. Genero markarik gabeko izen laburdura horrekin, bakarrik gizonezkoen parte-hartzea ahalbidetzen zuen idatzi gabeko araua urratu eta maratoian korrika egiteko onartua izatea lortu zuen. Ordutik kirolean emakumeen presentzia indartzeko lanean aritu izan da, eta egun emakumeak korrikaren bitartez ahalduntzen dihardu 261 Fearless elkartearen bidez.

Amaia Lekunberri @amaialekunberri
2019ko urtarrilaren 13a
Argazkia: Deustuko Unibertsitatea

Korrikak toki garrantzitsua du zure bizitzan. Nondik datorkizu afizioa?

Hamabi urte nituela, parte-hartzaile izan behar nuela esan zidan aitak, ez ikusle. Nik hockey taldean sartu nahi nuenez, etxeko lorategia neurtu genuen eta egunero zazpi itzuli ematen nizkion, kilometro bat guztira. Entrenatu egin nuen, eguneroko kilometro horretan kontzentratzen nintzen hockey taldean sartu ahal izateko. Egia esan ez nekien ezer hockeyaz, nirea korrika egitea zen.

Aitzitik, indarrez defendatu behar izan zenuen emakume izateak ez zintuela korrika egiteko ezgai bilakatzen.

Gizonezkoak nire amarengana hurbiltzen ziren, bere alabari zer gertatzen zitzaion eta zergatik korrika egiten zuen galdezka. Askori arraroa eta berezia iruditzen zitzaien. Iraupen-lasterketetan eta distantzia luzekoetan serioski korrika hasi nintzenean, egiten nuena onartzeko errezeloak azaldu zituzten emakume batzuek, emakumeak ziren nirekin sartzen zirenak. Hasieran nik berauez paso egiten nuen, baina gero ohartu nintzen gertatzen zenaz: “Ez dute parte hartzen beldur direlako”. Eta nik jarrera hori aldatu nahi nuen, bai bainekien korrika egitearen sentimendua miragarria dela, autonomo eta boteretsu sentiarazten zaituela. Sentimenduok emakumeekin partekatu nahi nituen.

Bostongo lehen maratoi hartan korrika egin zenuenean tradizioarekin hautsi zenuen. Imajinatzen dut jarrera askotarikoak eragin zenituela jendearengan.

Mito asko zeuden emakumeei eta kirolari buruz: “Gizon bilakatuko zara”, “bularraldean ilea aterako zaizu” edo “uteroa eroriko zaizu, inoiz ez duzu haurrik izango” bezalako usteak zeuden, eta horrek emakumeak beldurtzen zituen. Mezuok tontakeria iruditzen zitzaizkidan niri, 42 kilometro korrika egiteko ideia niretzat erronka baitzen, ez ezintasun bat. Mito guzti horietaz eta emakumeengan zuten eraginaz ohartu nintzenean, oso desengainaturik sentitu nintzen, eta emakumeei gauza asko egiteko gai izatearen konbentzimendua helarazi nahi izan nien.

Gizonezkoei beldurra ematen zien korrikak beraien emazteei nolabait eragin ahal izateak, eta horrek mesfidati bilakatzen zituen. Alabaina, ni korrika hasi nintzenean gizonek ideia ona zela pentsatu zuten, gustuko zuten ni korrika ikustea. Baina gauzak aldatzeak denbora dezente eraman zuen.

“42 kilometro korrika egiteko ideia niretzat erronka baitzen, ez ezintasun bat”

Tradizioaren atzean dagoen ideologia desmuntatzeak eramaten duen denbora, akaso?

Bai, ideologia hori puskatu behar zen. Inork egiten ez badu, jendeak “ezin da egin” esaten baitizu. Horregatik, “egin egingo dut” esan nuen nik. Ondorioak pairatu nituen: Bostoneko maratoiko zuzendariak lasterketatik kanporatu nahi izan ninduen, eta ostean federaziotik kanporatu ninduten, ez zidaten ezertan parte hartzen utzi. Nik korrika egiten jarraitu nuen ordea, eta beste lasterketa batzuetan parte hartzera gonbidatu ninduten. Uste dut ni zenbat eta gehiagotan korrika ikusi, orduan eta emakume gehiago animatu zirela korrika egitera.

Ilustrazioa: Maitane Gartziandia

Bostongo maratoitik kanporatua izatear zinela, bikotekideak eta entrenatzaileak laguntza eskaini zizuten lasterketa amaitu zenezan. Nola sentiarazi zintuen keinu hark?

Nik ez nuen nahi nire bikotekidea lasterketara etortzerik. “Zuk ez zenuke lasterketara etorri behar korrikalaria ez zarelako” esan nion, eta “zuk egin ahal baduzu, neuk ere bai” erantzun zidan berak. Oso harroputza zen. Atleta ona bai, baina ez korrikalari ona. Kanporatu nahi izan ninduen lasterketako zuzendaria jo zuenean asko haserretu nintzen berarekin, nik ez baitut jendea kolpatzen, ez bainaiz biolentoa. Baina gizon honek kolpe egiten zidan, dortsala kendu nahi zidan. Egia esan, nire bikoteak lagundu egin ninduen. Beraz, esan dezakegun gizonezko batek eraso egin zidala, eta beste gizonezko batek salbatu ninduela. Baina momentu horretan neu ere aktibo bilakatu nintzen, nire erabakia izan baitzen lasterketa amaitzea, erabakiaren gaineko erantzukizuna neure gain hartuz. Entrenatzaileak ere asko lagundu ninduen lasterketa guztian, nigan sinesten baitzuen, ikaragarri entrenatu nuelako.

Zuzendariarekin tirabira gertatu zen momentuan beldurra sentitu zenuela irakurri dizut. Sentimendu hori zure helburua lortzeko indarrean bilakatzeko gai izan zinen ordea.

Zeharo beldurtu nintzen erasoa jasan nuenean. Ez nekien zer egin nuen gaizki. Lasterketa izorratu nuela pentsatu nuen, baina banekien amaierara heldu ezean jendeak ez zuela sinetsiko emakumeak maratoian parte hartzeko gai zirenik. “Emakumezkoak gauza hauek egiten ahalegintzen diren arren, ez dira gai halakorik egiteko” esango zuten, beraz erakutsi beharra neukan lasterketa amaitzeko gai nintzela.

“Banekien amaierara heldu ezean jendeak ez zuela sinetsiko emakumeak maratoian parte hartzeko gai zirenik”

Korrika jarraitu nuen, indarra biltzen joan eta amorrua galtzeraino. Zuzendaria ezjakin hutsa zen, barkatu egin nion eta korrika jarraitu, “konbentzituko zaitut gero” pentsatuz. Emakumeenganako amorrua ere sentitu nuen, “zergatik ez daude emakume gehiago nirekin?” galdetzen nion neure buruari. Konturatu nintzen korrika egiteko aukera izan balute han egongo liratekeela, eta korrika egitearen aukera emakume gehiagori luzatu behar niela ondorioztatu nuen. Momentu hartan maratoia ibilbide profesional bilakatu zitzaidan, bizitzako plana.

Emakumeek gizonezkoen kiroletan tokia izan behar dutela defendatu duzu, baina ere berean soilik emakumeentzako lasterketen beharra ikusten duzu. Egongo da ideia bateraezinak direla dioenik.

Soilik emakumeentzako diren lasterketak antolatu izan ditudanean gizon askok ondokoa esan izan didate: “Zuk apurtu zenuen generoaren traba, zer dela eta antolatzen dituzu orain soilik emakumeentzako lasterketak?”. Nik hainbat arrazoi ezberdinak daudela erantzuten diet. Lehenik eta behin, emakumeei beldurra eragiten ez dien inguru batean parte-hartzea ahalbidetzen die. Bestetik, emakumeek estrategia bat garatzeko gai direla ikasi behar dute, beraien erritmoaren erantzukizunaren kargu egin, eta hori barneratzeko aukera bakarra emakumeentzako lasterketak dira nire ustez. Emakumeek eta gizonek batera korrika egitea gauza ederra da, baina batzuetan geure espazio propioa behar dugu.

“Emakumeek eta gizonek batera korrika egitea gauza ederra da, baina batzuetan geure espazio propioa behar dugu”

Ia denok 1967ko argazki historikoaz irudikatzen zaitugu, naiz eta mende erdi igaro den eta korrika jarraitzen duzun. Generoarena gutxi ez, eta adinaren muga ere apurtzen ari zara?

Geroz eta gehiago publikatzen dituzte nire gaur egungo argazkiak, eta hori interesgarria da. “Ahulegia zara, hauskorregia, ezin duzu hori egin, jarri zaitez, egon lasai, bihotzekoak eman ahal dizu”, esaten zaie pertsona nagusiei. Jende askok adinekoei buruz hitz egiten duenean, orain 50 urte emakumeez hitz egiten zen ere berean egiten du.

Zer eman dizu Bostongo maratoi hura bukatuaz geroztik gaur arteko bideak?

Askoz harroago nago 50 urteren ostean korrika egiten jarraitzeaz, lehenengo maratoi hartaz baino. Bostongo maratoia lehen aldiz egin eta 50 urtera ostera egiten duen lehen emakumea naiz. Ez da ni jeniala naizenaren adierazgarri bat, orain mende erdi korrika egiten zuten oso emakume gutxi zeudela esatera datorren datua baizik. Uste dut iraultza sozial bat sortzen lagundu dugula, gaur egun milioika emakumek egiten baitute korrika, beraien autoestimua, konfiantza eta osasuna indartuz. Hori da datozen belaunaldiei helarazi behar diegun mezua, hori da mundua aldatuko duena.

 

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Feminismoa  |  Atletismoa

Feminismoa kanaletik interesatuko zaizu...
Kapitalismo morerik ez, eskerrik asko

Ikusi dugu lehenago. Ekologismoa da adibide paradigmatikoa. Halaber, pink washing-a edo gaypitalismoa. Merkatuak gure borrokak irentsi, digeritu eta gorotz moduan produktu kapitalista bat iraizten digu, salmentarako prest, sistemari funtzionala egiten zaiona.
Hedabideek soldatari, goi-mailako enpresari eta politikariei, emakumezkoen futbol taldeei, zientzialari edota artista famatuei erreparatzen diete. Euskal Herrian greba feministaren antolakuntzan ibili direnek aldiz, migrazioa,... [+]


Greben hari morea

Ekonomia ikastean ez dut inoiz greba kontzeptua ikusi, nahiz eta hauen arteko lotura erabat zuzena izan. Arrazoia agerikoa da: botere ekonomikoak definitzen du zer den ekonomia. Emakumeek egindako grebatan ikusezintasuna bikoitza da, analisia gizonen eta kapitalaren betaurrekoekin egiten delako. Tarte hau baliatu nahi dut gurean egindako batzuk gogorarazteko.

1889 urtean Bilboko Santutxu auzoan lantegi gutxi batzuk zeuden. Horien artean, txakolindegiren bat eta zigarroak egiteko lantegi bat... [+]


2019-03-24 | Juan Mari Arregi
Pultsu soziala mantendu behar da

Eragile sozialen eta langile mugimenduaren historia, hala nola herriena eta jendarte osoarena, eztabaidaezina da, hemen eta mundu osoan: presioaren bidez soilik lortu dira eskubide sozial eta politikoak. Hau da, greba, elkarretaratze, manifestazio eta okupazioen bidez lortu dira, baita zenbaitetan borroka armatua tartean zela ere. Kasu horietan, pultsu politiko eta soziala mantendu da sistema kapitalista, patriarkal eta matxistaren aurrean. Honek etekinak baizik ez ditu nahi eta aldian aldiko... [+]


2019-03-21 | Amaia Fernández
Marielle presente, gaur eta beti!
MULTIMEDIA - erreportajea

2018ko martxoaren 14an Marielle Franco ekintzaile feminista eta bere autoaren gidari Anderson Gomes hil egin zituzten Brasilen. Milaka lagun kalera atera da Marielle Francoren borroka bizirik dagoela esatera.


Lute como Marielle

Martxoaren 14an urtea bete da Marielle Franco Rio de Janeiron tiroz hil zutela.


Martxoak 8, greba feminista
Mobilizazio anitzak, aldarrikapen politiko zehatzak

2018ko Martxoak 8ak aurreikuspenak hautsi zituen. Aurtengo greba feministan ere, txiki geratu dira egindako kalkuluak. Begi-bistakoa izan da. Hiriburuetan zer gertatuko geunden, eta horietako indar erakustaldiek iazkoa gainditu badute, aurtengo sorpresa auzoetakoa eta herrietakoa izan da. Txokorik txoko antolatu dira eta iaz mugimendurik egon ez zen herrietara ere heldu da olatua. Ez da kasualitatea izan, mugimendu feministak mobilizazio deszentralizatua akuilatu du eta emaitza ikusi da.


Loreak eta aholkuak

Bi greba feminista bizi izan ditut. Bi baino ez dira izan, baina dagoeneko urrun geratzen zaizkit bestelako martxoaren 8ak, “zorionak” ematen zizkigutenak, lore edo bonboi forma zutenak, etxeko zaintzailerik onena izaten jarraitzera gonbidatzen zintuztenak. Ez dago urrun denboran, baina bai espazioan –fisikoan eta mentalean–, nirean behintzat. Hori lorpen ideologiko bat iruditzen zait, pauso bat. Greba batek inplikazioak eskatzen ditu, grebak deserosoak dira, eta... [+]


Medusak 8

Greziar mito zaharrak dio Medusa emakume ezinago eder eta erakargarria zela. Poseidonek Medusa bortxatu ostean, Atenea Jainkosak, amorruaren amorruz, Medusa zigortu eta munstro bilakatu zuen. Ilearen partez hamaika sugedun mataza ezarri zion buruan eta begietara begiratzera ausartzen zen edonor harri bihurtzen zuen. Justizia patriarkala ez da gure garaietako asmakizuna.

Kontakizuna erabat misoginoa den arren, gu, emakumeok*, bagara, nola edo hala, gure mendeko Medusak. Eder eta isilik nahi... [+]


2019-03-17 | June Fernández
IRITZIA
Segurtasun eza

Ispilu bat jarri digute etxeko atarian, eskailerako hormaren goialdean. Borobil erdi formaduna, kotxeetako atzerako ispiluen antzekoa. Ustekabez harrapatu gaitu presentzia berri eta arrotz horrek. Nahiz eta ez den kamera bat, gainean “Anaia Nagusiak zaindu egiten zaitu” idazteko gogoa sentitu dugu. Gure lehenengo hipotesia izan da norbaitek ezusteko bat bizi eta gero tramankulu hori instalatzeko eskatu duela. Agian ezezagun baten bortxaketa saiakera. Agian bikote ohi jazarlea... [+]


Erika Irusta. Hilekoa Irakasten
"Odola isurtzen uzten digute, baina beti ere, inor zipriztindu gabe"

Pedagogoa, idazlea eta aktibista feminista da Erika Irusta (Barakaldo,1983). Hilekoaren inguruan ikertzen eta ikertutakoa hedatzen dihardu. 2010ean El Camino Rubi izeneko webgunea abiatu zuen eta 2015ean, Soy1soy4 plataforma hezitzailea jarri zuen martxan sarean. Bi liburu ere argitaratu ditu: Diario de un Cuerpo (Catedral, 2016) eta Yo mentrúo. Un manifiesto (Catedral, 2018).


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude