Energia burujabetza Oņatin

Azken jauzia

  • Urriaren 11z geroztik, energia berriztagarrien sektorean barneraturik dagoen Goiener kooperatiba Oñatiko Ur Jauziak enpresaren bazkide da ofizialki. 2015. urtean Energiaren Euskal Erakundeak enpresatik irteteko asmoa erakutsi ostean, Oñatiko Udalak bilatzen zuen bazkide tekniko berria da. Udalerriko etxeetara ailegatzen den energiaren ziklo osoa euren esku izateko urrats garrantzitsua da.

Iņigo Igartua @igartua19
2018ko abenduaren 16a

Deba ibaiaren haranean kokaturik dauden sei zentral elektrikoren bidez sortzen dute energia Oñatin. Herritarrentzat Olateko zentrala da ezagunena segur aski. Olateko txokoetan paseoan, korrika edo bizikletan ibiltzeko ohitura handia dute oñatiarrek, baina bertako zentral ondotik pasatzean gutxi batzuk ohartuko dira harrizko horma horien atzean ehun urte baino gehiagoko historia dagoenik.

Oñatiko energia ekoizpenaren hastapenek 1893. urtera arte garamatzate. Orduan, hiru herritarren ekimenez Biain y Cía izeneko lehen argindar enpresa sortu zen. Sortzaileek kontzesioa lortu zuten Arantzazuko Santutegitik hurbil dagoen Araotz auzoko erreka turbinatzeko. Hamarkada batzuk geroago, 1915-1920 urte bitartean hain zuzen, Unión Cerrajera ahaltsuak erosi zuen Biain y Cía. Cerrajerak inbertsio ugari egin zituen eta horien artean, Olateko zentrala eraiki zuen. Baina 1925ean Oñatiko Udalak herriko energia sarearen zati bat desjabetzea eskatu zion Cerrajerari.

Hortik aurrera liskarrez beteriko garaia hasi zen, industriaren sendotasuna nabarmena baitzen herrian. Oñatiko energia banaketa sareak behar guztiei heldu ezin zionez, Antonio Lezama enpresarekin industriara elektrizitate indarra eramateko hitzarmena sinatu zuen Udalak. 1960an Antonio Lezamak negozio dena orduko Iberduerori –gaur egungo Iberdrola– saldu zion. Oraindik ere, Oñatiko industriarako energia banaketak Iberdrolaren esku jarraitzen du eta etxeetara berriz, Oñargi erakunde publikoak banatzen du.

Energia banatzaile handiagoen aldean prezioan diferentziarik ez dagoen arren, Oñargiren balio erantsia zerbitzuaren “gertutasuna” da Mikel Biain Oñatiko alkatearen iritziz. Hain zuzen, Oñargik etxeetara banatzen duen energiari esker herri burujabea dela azpimarratu du alkateak: “Urtean 15 milioi kilowatt sortzen dute bertoko ur-jauziek, herriko etxebizitza, komertzio eta energia industriala behar ez duten eraikin guztiak hornitzeko beste”.

1989. urtea mugarria izan zen Oñatiko energiaren kudeaketaren historian. Udalak Olateko zentral elektrikoa erosi zion Unión Cerrajerari eta Oñatiko Ur Jauziak (OUJ) enpresa sortu zuten; jabetzaren %90 Udalarena zen eta %10 Energiaren Euskal Erakundearena (EEE).

Energia ekoitzi, banatu eta zabaltzen mendea baino gehiago daramate Oñatin; merkaturatzeko azken bultzada falta da

Orain berriz, OUJen sorrerako eragileei Goiener kooperatiba batu zaie. Honek ere %10eko jabetza izango du, sozietate publikoaren 445.000 euroko kapital hazkundeari aurre egin ondoren. Santi Ochoa de Eribe Goienerreko zuzendariak azaldu duenez elkarlanerako asmoa ez da hutsetik azaldu bapatean, “2015.urtean EEEren parte hartzea OUJen iraungitzear zegoen eta Oñatiko Udalarekin elkarlanean aritzeko bien partetik zegoen urruneko desioa errealitate bihurtzeko gai izan gara orain”. Biain ere baikor agertu da bi enpresen arteko akordioarekin, “Euskal Herriko energiaren mapan esanguratsua den bazkide berria izateaz pozik gaude. Sektorean etorkizunean sortuko diren aukerak identifikatzen eta aukera onak hartzen lagunduko digute, besteak beste”.

Goiener OUJen proiektura batu izanak Energiaren Euskal Erakundeak duela bi urte proiektua uzteko erakutsi zuen jarrera aldatzera bultzatu duela dirudi. Enpresaren sorreratik izan duen jabetzaren %10a mantentzeko hautua egin du EEEk.

Oraindik bilera bakarra egin duten arren, elkarlanean emango duten hurrengo urratsa azaldu du alkateak: “Goienerren diru-ekarpenarekin eta elkartearen zenbatekoekin zentralen ekoizpena hobetzeko inbertsio plana izango da”. Hari berari helduz, Goiener sartu aurretik ere OUJren egoera “ona” zela aitorturik, kapital hazkundearekin lasaiago egingo diote aurre zentralen instalakuntzak hobetzeari, Ochoa de Eriberen ustez.

Azken urratsa falta

Energia ekoiztu, banatu eta zabaltzen mendea baino gehiago daramate Oñatin, baina energiaren hiru zutabeak betetzeko merkaturatzeari dagokion azken bultzada falta da. Gaur egun, Merkaoña merkaturatzailearen bidez egiten da, baina honek ez du zuzenean energia saltzen. Aramaio, Tolosa, Leintz Gatzaga edo Oñatiko merkaturatzaile txikien baturatik sortu zen proiektua da Merkaoña. Enpresa publiko txiki horiek CHC konpainia elektrikoko partizipazio txikia erosi zuten eta ondorioz, herriko energiaren merkaturatzea CHCk egiten du propio.

CHC bezalako enpresa handi baten filosofia Oñatiko Udalarenarekin bat datorren zalantzan jarrita, ekoizturiko energia bertako eragile baten bidez herritarrei saltzea da hurrengo erronka Biainen ustez: “Goiener ekoizpen arloan sartu da oraingoz, baina beraien laguntzarekin Oñargi energiaren merkaturatzean hastea gustatuko litzaiguke”. Oñatin energia burujabetzarantz egiten ari diren lana “borobilduko” lukeen urratsa izango litzatekeela dio.

Epe ertainean  sortu daitekeen abagune horri begira, Ochoa de Eribek ateak irekita ikusten ditu: “Aukera tekniko eroso eta demokratikoena proposatzeko egoeraren azterketa egin beharko genuke aldez aurretik, baina beste merkaturatze kooperatiba batzuei ere laguntzen diegu dagoeneko eta jarduera oso ongi ezagutzen dugu”.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Ekonomia eraldatzailea kanaletik interesatuko zaizu...
ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude