Koldo Amestoy. Hitzekin irudiak marrazten

"Beste arteen gisara, ipuinek emozioak pizten dizkigute"

  • Badu 30 urte pasa ipuin kontaketan dabilela Koldo Amestoy arruetar-sarrikotarra. Istorioak erritmo bizian kontatuz, entzule bakoitzaren begiradak eta belarriak pizturik atxikitzea du gogokoena ofizio horretan. Harrera nolakoa den ez du aldi oro sesitzen, baina ez da inkiet, arrazoia dakielako: “Bakoitzak badu entzuteko manera propioa, hitzak hartzeko manera propioa, irri egiteko manera propioa”.

Jenofa Berhokoirigoin @Jenofa_B
2017ko uztailaren 09a
“Gehienbat natura eta jendeen arteko harremanei buruz ari naiz ene ipuinetan. Baloreak arinki plazaratzen ditut, ez da manifestua. Baina zerbait markatzea inportantea iruditzen zait, arinki bada ere”. (Arg.: Koldo Amestoyk utzia)
“Gehienbat natura eta jendeen arteko harremanei buruz ari naiz ene ipuinetan. Baloreak arinki plazaratzen ditut, ez da manifestua. Baina zerbait markatzea inportantea iruditzen zait, arinki bada ere”. (Arg.: Koldo Amestoyk utzia)

Hitzak elkarri josiz istorioak osatzen zabiltza.

Irudiarena da gehienbat ipuinaren mundua. Hitzak dira noski, baina hitzek pizten dituzte irudiak. Horretarako grazia du kontalaritzak. Hizkuntza bakoitzak aberastasun propioak ditu. Ikasten da, lantzen da. Pertsonalki, euskaraz eta frantsesez ari naiz eta bi hizkuntzetan plazer dut. Euskaldunek diote ageri dela euskaraz lasaiago naizela, azkenean errekurtso gehiago dudalako. Baina, ipuina aberastuz batera, bi hizkuntzetan nituen jakintzak aberastu ditut.

Zer duzu helburu ipuin bat kontatzearekin?

Maite dut martxa, pandero batekin lan egiten dut, erritmo baten gainean ari naiz kontaketan. Funtsean, panderorik gabe ere badu erritmoa hitzak berak. Erritmo hori mantentzea, jendea erne-erne atxikitzea, jendearen belarria, begirada eta atentzioa pizturik atxikitzea... Hori dut helburu. Bizi-bizia beti, harreman bizi hori gustatzen zait. Testua libre dugu, oso ariketa librea da. Demagun, elizako ezkilak jotzen hasi eta erritmo hori sar dezakegu ipuinean; gelako mugimendu bat ere integra dezakegu berdin-berdin. Badugu istorioaren barnean eta aldi berean kanpoan izateko aukera; orokortasun batean kokatzen da gure hitza eta ingurukoa erabil dezakegu.

Zein funtzio du ipuinak?

Ni gehienbat helduei zuzentzen natzaie. Beste arteen gisara, emozio batzuk pizten dizkigute ipuinek. Ez dut uste balentria bat egiten dugunik, baina entzulearen baitan zerbait esnarazten dugu, bere barnekoak mugiarazten ditugu: ametsak, bidaiak, baina gauza txarrak ere artetan... Bestalde, biziaz ikasteko ere balio du (txoriez, arbolez, aspaldiko hitz zaharrez...). Ene istorioetako herriak Ibarxola du izena. “Ibarxolan horrela erraten da...” zehaztuz, irakaspen batzuk egin ditzaket, tokiko hitzen sinonimoak emanez adibidez.

Nolakoa da Ibarxola?

Herri txikia da. Erreka batek trabeskatzen du, zubi bat ere bada, herriko plaza. Etxe zenbaitzu badira eta bakoitzak badu bere istorioa. Ikuskizunez ikuskizun muntatutako herria da. Ibarxola denena da, Euskal Herriko hainbat pertsonaia eta istorio agertzen dira bertan.

Balore batzuk oroitarazteko baliatzen duzu ipuina?

Bai, baina arinki, ez dut pisuegia izan nahi. Gehienbat natura eta jendeen arteko harremanei buruz ari naiz. Mezua plazaratzen dut, arinki, ez da manifestua; batzuek entzuten dute, besteek ez. Baina zerbait markatzea inportantea iruditzen zait, arinki bada ere; adibidez, irudien bidezko sinboloekin.

35 urte iraganik, entzulegoa ere aldatu dake.

Hemen Iparraldean oso gaizki gara, gure artea mendrea baino mendreagoa da. Ikuskizun bat muntatu eta 40 bat jende heldu zaizkigu, horretan gelditzen da. Ipuingintzan ez da bertsotan, dantzan ala musikagintzan dagoen arrakasta. Jendeak ez du ezagutzen arte hau, ez daki baitezpada zer den kontalari izatea... Dena dela, ezin da esplikatu, zuzenean bizi beharrekoa da. Egoera miserablea dugu Iparraldean. Hegoaldean aldiz, jende gaztea hurbiltzen ari da, Frantzian ere berdin. Hortik profesionalki abiatzen dira batzuk, baina hemen arras gutxi. Eta ez da hizkuntza kontu bat, frantsesez izanda ere hemengo jendeak ez gaitu deituko. Edo arras tristea, eta bai, nonbait bai, basatia naiz eta ez dut ene burua profesionalki saltzen. Hori euskaldunen akatsa da: “Gasna ona egiten, baina saltzen ez jakin!” [irriz].Iparraldean oso zaila da eta azkenean, ene bidea Hegoaldean eta kanpoan egin dut. Domaia da zeren ez agertuz, jendeak ez daki ipuingintza badela, eta ez da kontalari gazterik abiatzen.

Mundu guztian ibili zara ipuin kontaketan. Belarria ezberdina dake han eta hemen.

Entzuleak diferenteak dira. Adibidez, Quebecen ume handiak dira helduak, ipuina erabat hartzen dute. Baina ez da beti argi zer nolako harrera dagoen; hor dira, entzuten dute, baina ez dakizu zein den erantzuna. Frantzian berean ere, eskualdeka umore ezberdina dute. Baina bakoitzak badu entzuteko manera propioa, hitzak hartzeko manera propioa, irri egiteko manera propioa. Zaindu behar da entzuleekin dugun harremana. Gerta daiteke auto-zentsura egitea noiztenka, justuki, haiek zaintzeko.

Labirinto bat osatzen duzu zure azken ikusgarrian.

Lan egiteko moldea aldatu dut: lehentasuna ez da hainbeste kontatzea, baizik eta entzuleen erranak. Zortzi metroko labirinto batean ibilki dabil jendea, Jean Christian [Irigoien, Galtxataburu] delarik musikari. Hortik ateratakoan, bakoitzak zerbait kontatu behar du, izan berri on ala txar bat, anekdota bat... Parte-hartzaileagoa da. Jendea ez da tontoa, badu kontatzeko eta errateko. Ez da ikuskizun hutsa, jendeari ematen diogu zerbait errateko edo egiteko aukera.

Lotsatia oholtzan

“Bakartia eta lotsatia nintzen. Dena gaizki! Baina gaizki horrek eman zidan oholtza gaineko arteei lotzeko ausardia. Ipuina ezagutu nuen marioneten bitartez. Horrela eneganatu nuen jendeen aitzinean lasai izateko ahala. 1983an euskal kontalari gisa gomitatu ninduten Dordoinako Conteurs du monde festibalera. Mundua deskubritu nuen: kontalariak nor ziren, zer kontatzen zuten, norentzat ari ziren, ipuina helduentzat ere izan zitekeela...”.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal honetan artxibatua: Kultura

Kultura kanaletik interesatuko zaizu...
2018-08-10 | Hiruka .eus
Donald Trumpen "gainean" salto egiteko aukera emango du Getxophotok

Estatu Batuetako presidente ahalguztidunaren aurpegia inprimaturik daukan koltxoneta erraldoia Getxophoton hartuko du lurra, irailaren 6tik 9ra arte. Hala, gura duenak bere gainean jauzi egin ahal izango du, Getxo Antzokian. Lehenengo egun bietan 17:00etatik 20:30era izango da ordutegia; eta azken egun bietan 11:00etatik 14:30era eta 17:00etatik 20:00etara.


2018-08-09 | Uztaro Ateliera
E i a - Basabürüko ikastolak 40 urte
MULTIMEDIA - bideo herrikoia

Zuberoako ikastolaren 40. urtebetetzea ospatzeko Xiberoots reggae taldearen eskutik "E i a" abestia eta bideoklipa osatu dute.

Marrazkiak eta zizelanak Alozeko ikastolako eta Uztaro atelierreko ikasleek sortu dituzte.
Soinu grabaketa eta nahasketa: Uztaro
Filmaketa, muntaketa eta animazioa: Oihan Oliarj eta Pette Etxebarria


2018-08-09 | Zabalik elkartea
Eusklabo alaiak
MULTIMEDIA - solasaldia

Asisko Urmenetak sortu duen azken komikia parodia satirikoa da. Intzura Handia uhartean kokatu du istorioa, Euskal Herriaren erdigunean dagoen Bidasoa ibaiaren bokalean. Bertan bizi dira Defoeren pertsonaiak. Robinson Crusoe nagusituko da irlaz eta birbataiatu egingo du Faisan(e)s Island gisa. Haren aurkezpena egin zuen Donapaleu uztailean.


Ramón Raquello eta bere orkestraren musika
MULTIMEDIA - solasaldia

2017ko ekainaren 24an Eric Baudelaire sortzaileak eta Anna Colin komisarioa solasean jardun ziren Donostiako Tabakaleran "Ramón Raquello eta bere orkestraren musika" erakusketaren nondik norakoak azaltzeko.


Duchamp eta lana arbuiatzea
MULTIMEDIA - solasaldia

"Ariketak: la segunda respiración" biurteko proiektuaren barruan 2018ko martxoaren 9an Maurizio Lazzaratok argitaratu berri zuen liburuaren edukiari buruz hitz egin zuen. Horretan, Marcel Duchampek lana nola ukatzen zuen azaldu zuen.


2018-08-03 | Baleuko
Estitxu
MULTIMEDIA - dokumentala

Gitarra beti eskuetan zuela, Estibaliz Robles Arangiz (1944 Beskoitze-1993 Bilbo) Euskal Herriak eman duen kantari onenetakoa da. Frankismoaren zentsura pairatu bitartean, Estitxu gogo handiz gonbidatzen zuten Frantzia eta Hego Ameriketako telebistetan.

Garaiko kantaldiak, telebista edo irratsaioak, argazkiak eta lekukotasunak biltzen ditu ordubeteko dokumentalak. Bertan hitz egiten dute Estitxuren senideek eta lagunek, Maite Idirin eta Gontzal Mendibil abeslariek, Juan Carlos Irizar eta... [+]


2018-08-03 | Erran .eus
Laxoa Kultura Intereseko Ondasun Inmaterial aitortzeko espedienteari hasiera eman dio Nafarroako Gobernuak

Baztanen eta Malerrekan jokatzen da, eta baliteke euskal pilotan bizirik jarraitzen duen modalitaterik zaharrena izatea.


Bixente Izkierdo, Urruńako ditxolari handia

Betidanik entzun dut Urruñan izan zela ditxolari handi bat, adineko herritarren oroitzapenetan ongi atxikia dena. Xanpun bertsolaria ere harekin trebatu omen zen errima kontuetan. Tamalez, nehon  ez dut deus idatzirik topatu gizon honetaz. Hori dela eta, ezker-eskuin galdezka hasi natzaie adineko hainbat herritarri. Badakit atzeman dudana ez dela ainitz, gehiago badela urruñarren kontuetan atxikirik, baina hauxe da nik atzeman eta beraz, paperera ekarri dudana.


2018-08-02 | Aitor Aspuru Saez
Txema Larrea: argitu gabe joan den misterioa

Abuztuaren 1ean agurra egin zioten Txema Larreari Bilbon. Tanatorioaren areto nagusia jendez gainezka egon arren, hainbat lagun geratu ziren kanpoan, tokirik gabe. Eserlekuetan euskal kultura eta politikaren hainbat izen ezagun zeuden (‘Ezkerra’, Laura Mintegi, Bernardo Atxaga, Txema Aranaz, Lutxo Egia, Ruper Ordorika...), baita Txema Larrearen gertukoenak ere; senideak eta Ederki tabernan elkartzen direnak ostiralero bazkaltzeko.


2018-08-02 | Radio Kultura
Baionako Euskal Museoan erakusketa
Frankismoaren kontra... dinamita "kulturala"

Baionako Euskal Museoak Frankismo garaietako giroan murgiltzea proposatzen daukute "1966, GAUR. Euskal arte, frankismoaren garaian" erakusketaren bidez.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude