Emakumeak borrokan
EITB

Eta txoritxoak habia hustu zuen

  • Agur esateko momentua iristen ari zaie EITBn urtetan aritu diren hainbat profesionali. Hedabide publikoak azken hamarkadan izan duen kontratazio politikaren “albo-kalte” bihurtu dira, eta euren protestek markatu dute EAEko komunikazio talde nagusiaren azken urtea. Zerk eragin du tamaina horretako korapiloa? Eta, nola geratuko da EITB?

Gorka Bereziartua Mitxelena @boligorria
2015eko uztailaren 12a
ESK sindikatuak deituta gosari-protesta egin zuten maiatzaren 25ean, EITBko irratietatik kaleratuak izango diren langileek. Mobilizazio asko egin dituzte azken urtean. (Argazkia: Luis Jauregialtzo / Argazki Press)
ESK sindikatuak deituta gosari-protesta egin zuten maiatzaren 25ean, EITBko irratietatik kaleratuak izango diren langileek. Mobilizazio asko egin dituzte azken urtean. (Argazkia: Luis Jauregialtzo / Argazki Press)

Gogorra izan da amaitzen ari den ikasturte hau EITBn. Udako beroarekin batera hasi dira arintzen euskal irrati-telebista publikoko kateen programazioak baina beste arintze batzuek, pertsonalekoek, eman dute zeresan handiagoa kurtso osoan: hedabideko irratietan martxan dago Lan Deialdi Publikoa eta horrekin batera, orain arte eduki duten lanpostua galduko dute hainbat profesionalek.

Izen ezagunak daude tartean, urte askoan EITBko irratietan lan egin izan duten beteranoak; baita kazetari gazteagoak ere: 30 urteren bueltan dabiltzanetatik 53 dituztenetaraino kaltetu ditu pertsonala doitzeko hartutako erabakiak.

Maiatzaren bukaeran komunikatu zizkieten lehenbiziko langileei kaleratzeak eta ekainean utzi zuten EITBren egoitza. 29 lagun lehen kolpe horretan. Beste sei, hilabete berean. Eta tantaka-tantaka beste hainbaten mikrofonoak itzaliko dira uztailean, abuztuan eta irailean. Azkenekoek ez dakite oraindik noiz utzi beharko duten lana, baina joan beharko dutela bai. Duela 15 hilabetetik hartuta dago erabakia, baina ia urtebete pasa da kaleratze-data komunikatu dieten arte.

Bitarte horretan grebak, mobilizazioak eta mota askotako protestak egin dituzte. EAEko Legebiltzarrean Maite Iturbe EITBko zuzendariaren dimisioa ere eztabaidatu zen. Eta gaia Hego Euskal Herriko agenda mediatikoan sartu da. Seinale txarra inondik ere, hedabideak albisteak emateko baitaude, ez albiste izateko.

Autonomo faltsuen kontratuak

Historia honen protagonistak 79 aurpegi eta ahots dira: Idoia, Iratxe, Iñaki, Haritz, Bego, Mikel… “Zuen bozketa, irratiaren hilketa” oihukatu zuten haserre haietako batzuek EITBren egoitza nagusian 2014ko apirilaren amaieran, administrazio kontseiluko ordezkariak Lan Deialdi Publikoa onartu zuen bileratik irten zirenean. Organo horretako EAJko sei ordezkariek, EH Bilduko laurek eta LABeko, Eusko Ikaskuntzako eta Euskaltzaindiko ordezkari banak bozkatu zuten alde. PSE-EEko eta Euskadiko Kontsumitzaileen Elkarteko ordezkariek abstenitzea erabaki zuten eta PPko bi kideek baino ez zioten ezezkoa eman.

Prozesua ofizialki abian jarrita, lehenagotik entzuten hasia zen eztabaidak protagonismoa hartu zuen: Lan Deialdi Publikoa ala izen horrekin mozorrotutako Enplegu Erregulazio Espedientea? Lanpostuak desegiteko ala kalitatezko enpleguak sortzeko izango da baliagarria abian jarri den prozesua? 2015eko udara iritsita eztabaida ez da itxi, zenbat buru, hainbat aburu.

Loreto Larunbe eta Bego Yebra dira lanpostua galduko duten profesionaletako bi eta ESK sindikatuaren delegatu gisa, kaleratzeen aurka oso pertsona aktiboak izan dira. Egoera honek eragin dien ezinegona deskribatu dute beraiekin elkarrizketa hasi eta berehala. “Imajina ezazu hemen egotea eta jakitea datorren astean kalera joango direla zure ondoan dauzkazun langile batzuk. Eta hala ere, egin ahalegina zuzenean ez dadin nabaritu. Beste lan bat egiten baduzu desberdina da, hemen egoera horretan egonda ere, bi-hiru orduz hitz egin behar duzu, irribarre egin… Momentu honetan lur jota gaude”.

Kontua puntu honetara nola iritsi den galdetzen hasita, 2003. urtea seinalatzen dute iturri guztiek. LAB sindikatuko Jon Otegik azaldu duenez, Andoni Ortuzar artean EITBko buru zenean gertatutako lege-aldaketa batean dago auziaren iturburua: “Behin-behineko kontratuarekin zeuden langileak finko bihurtzera derrigortu zituen lege berriak, baina orduko zuzendaritzari bururatu zitzaion langile horiei merkataritza-kontratuak egitea, autonomo bihurtzea alegia”. Eta baldintza horietan jardun zuten, urte batzuk geroago Gizarte Segurantzaren ikuskariek lupa EITBn jarri zuten arte. “Sekulako pufoa” aurkitu zutela dio Otegik, “langile pila bat autonomo faltsu gisa ari ziren lanean eta gizarte segurantzari kontratazio horiengatik hiru milioi euro zor zitzaizkion”.

Irtenbideak bai, soluziorik ez

“Orduan erregularizatu gintuzten, 2010etik hona kontratu mugagabea izan dugu”, azaldu dute Larunbek eta Yebrak. “Baina” batekin ordea: “mugagabe ez-finko” motako kontratuak egin zizkieten ordura arte autonomo zirenei eta, beraz, ez zen beraien egoera erabat argi geratu. “Demanda bat daukagu jarrita: nahi dugu epaitegiek esan dezaten zer garen, mugagabe ez-finkoak, mugagabeak…”.

LABeko Otegik uste du bi errealitate nahasten ari direla irratietako langileen gatazkan. Batetik, lan-zuzenbidea; eta bestetik enpresa publikoetara lanera sartzeko eskatzen diren printzipioak. “Guk beti defendatu dugu langileek postu finkoa eskuratzeko berdintasun, gaitasun eta meritu printzipioak bete behar direla. Zuzendaritzei hori eskatu genien, bai Ortuzarren garaian, baita Suriorenean ere. Baita hori eskaintza publiko baten bidez konpondu behar zela ere”.

Horren ordez, behin-behineko irtenbideak bilatu zizkioten egoerari, PSE Jaurlaritzan izan zen agintaldian erabakia atzeratu egin zen eta Maite Iturbek EITBren lema hartu zuenerako langile askok ibilbide bat egina zuten. “Errua ez da langileena, noski”, dio Otegik. “Zuk bat-batean kontratu mugagabe batekin egiten baduzu topo, horren ilusio faltsua sortu dizunak du ardura”. Baina gaineratu du egoera horrek blokatu egin zuela EITBko lan poltsa publikoa, deialditik pasa gabe lanean hasi zirenek bete zituztelako lanpostuak.

Zergatik ez zen lehenago deialdi publikorik egin, arazo handiak ekarri dituzten kontratuon aldeko hautuaren ordez? EITBko zuzendaritzan urte asko daramatzan kide batek telefonoaren bestaldetik azaldu duenaren arabera, plantilla finkoa erabakitzea Eusko Legebiltzarrari dagokio eta 2000. urtetik 2009ra bitartean ordezkaritza zeukaten alderdiek ez zuten halakorik agindu –deialdi txikiren bat gorabehera–. Kontratazioekin izandako arazoak lan arloko lege aldaketen erruz gertatu direla defendatu du: “Problema hau ez zen inoiz gertatuko legea egonkorra izan balitz, langileen estatutuan egin den erreforma bakoitzak lege barruan zeuden gauza batzuk mugan edo zuzenean legez kanpo jarri ditu”.

Murrizketa giroa

Irratiaren eguneroko martxari zein neurritan eragin ote dion galdetu diegu Larunberi eta Yebrari. “Langile asko joan dira eta geratu garenak jarraitzen dugu, baina jende gutxiagorekin. Gaua galdu dugu, uhin ertaina itxi zuten, asteburuetan ia saio guztiak errepikapenak dira… Zer egingo dugu, buletinak besterik ez? Hori izango da gure irrati publikoa?”.

Egoera estua denik ez du ukatzen zuzendaritzak, baina EITBren azken urteetako gorabeheren barruan kokatu du oraingo erabakia. Gogoratu du 2010ean autonomoak mugagabe bihurtzearekin irratietako langile kopurua %50 hazi zela. “Hazkunde hori jasangaitza da: 2009an izan dugu aurrekontu handiena, 2010ean jaisten hasi zen eta geroztik beherantz doa”.

Irratiak batez ere pertsonal gastuak dituela seinalatu du, baita 2013rako EITBren aurrekontua ia heren bat jaitsi zela ere, 2009arekin alderatuz. Horrek etxe barruko adar guztietan murrizketak eragin zituen, “eta irratiak ezin zuen bere aurrekontua jaitsi, gehiena soldata zelako. EITB taldeko sozietateak ari ziren esfortzua bere proportzioaren arabera egiten, baina irratiek ezin”.

Alternatibak badirela uste du, dena den, LABeko ordezkariak. “Helburua izan beharko litzateke Jaurlaritzak komunikabide publikoari finantzazio nahikoa ematea, eta hedaduraz guztiei; baina eman zuen aizkorakada horretan atzera egin behar du. Dirua badago, hainbat gauzatan gastatzen da, AHTn adibidez; aukera badago kalitateko komunikabide publikoa egiteko”.

Finantzazioa handitzen ez den bitartean zuzendaritzak argi du ordea: zorpetzea eragotzi nahi du kosta ahala kosta. “Zorretan sartu diren irrati-telebista autonomikoek ikusi dugu nola bukatu duten”.

Eta etorriko dena

Pentsa liteke EITBren aurtengo jarduna hainbeste markatu duen problema hemen buka daitekeela. Epaitegiek esango dutenaren zain, kaleratzeen kontra manifestatu diren langileek ez dute momentuz mobilizazio gehiago aurreikusten. “Egin beharrekoa egin dugu”, esan dute aurrera begirako protestei buruz galdetuta.

Baina irratietan hainbeste kalapita sortu duten kontratu “mugagabe ez-finko” horiek beste zenbait adarretan ere indarrean daude oraindik, besteak beste hedabide publikoaren webguneko langileen artean. Ekainaren 19an iragarri zuen LABek lan hitzarmena lortu dutela atal horretan eta horrek egoera alda dezake edizio digitaleko langileentzat.

Beste hari mutur batzuk ere geratzen dira: “Jarraitu da kontratazio irregularrak egiten atzamarrarekin zuzendaritza talderako ere”, baieztatu du Otegik. Izen-abizenak jarri dizkio horren arduradunari: Javier Salcedo. “Pertsonal zuzendaria da, Ortuzarrek jarri zuena. Surioren garaian ere mantendu zen”. Eta LABek haren dimisioa eskatu zuen otsailean, “bera izan baita kontratazioetan egin diren bidegabekerien arduradun zuzena”.

Klima honetan, EITBko plantilla estrukturalari buruzko eztabaidak dirudi hurrengo erronka nagusia. Datorren urtean hasiko da prozesu hori. Bestalde, zeresana eman dezake Eusko Legebiltzarrean sortuko den batzorde bereziak ere: hedabide publikoa sortu zenetik 32 urte pasa diren honetan, lehenbiziko aldiz erreforma integrala planteatuko da, EHUk proposatuko duen metodologiari jarraituz. Ikusitakoak ikusita, ika-mika ia ziurtatua dago.

Hizkuntza gaitasuna liskar iturri?

EITBko irratietako Lan Deialdi Publikoari buruz argitaratu diren albisteetan maiz agertu da hizkuntza gaitasunaren gaia, eskakizun polemiko gisa. Langile kaleratuen alde egin duen ESK sindikatuko bi delegatuak eta deialdia babestu duen LAB sindikatuko ordezkariaren iritzia jaso dugu puntu zehatz horren inguruan.

Loreto Larunbe, Bego Yebra (ESK):

“Ez daukagu problemarik euskararekin, alderantziz. Gehienok ikasi dugu. Guretzat gogorrena izan da arauak aldatu dituztela guretzako. Zergatik? Justu-justu gu kalera botatzeko. Egun batetik bestera esan dute: ‘Zuk erdaraz egiten duzuna, hemendik aurrera euskaraz egingo duzu’. Oso zaila da guretzat momentu honetan, baina ikasten ari gara, nola ez. Guk ez daukagu arazorik horregaz, gogorrena hori izan da. Hemen lanpostuetarako deialdiak launaka deitu izan dira eta bat-batean 49 egiten dituztenean, hizkuntza profila ez dakit noraino igo dute. Gainera, Euskadi Irratiko langile asko ere joango dira kalera, beraz arazoa ez da euskara”.

Jon Otegi (LAB):

“Hasiera-hasieratik erabili dute batzuek hizkuntza eskakizuna excusatio non petita gisa. Guretzat ezinbesteko baldintza zen hau onartzeko eta batzuek hartu zuten gatazkarako gai gisa. Onartzen dugu hainbat jendek egin duela saiakera urtetan, baina gehienek ez. Parlamentuan azalpenak ematen egon ginenean ere esan genuen, nola egon diren formazio eskaera askoz gehiago ingeleserako euskararako baino. Nahiko harrigarria da. Guk ez dugu euskararen gaia erabili inor jartzeko edo kentzeko, oinarrizko printzipio bezala baizik”.

Zuzendaritzaren eredua: azpikontratak irratian

Lan egiteko molde desberdinak izan dituzte historikoki EITBko irratiek eta telebistek. Irratietan hizkuntza bakoitzean ekipo bana aritu izan da eta telebistetan aldiz, kazetari berdinek egin izan dute lan euskaraz eta gaztelaniaz. Gainera, etxeko profesionalen pisua informatiboetan sumatu izan da nagusiki telebistan. Bestelako programak, entretenimendua ardatz dutenak, azpikontratatu diren ikus-entzunezko enpresen esku utzi izan dira. EITBren irrati eskaintzan ere telebistako eredua martxan jartzeko asmoa ez da berria zuzendaritzarentzat eta langileen kontratazio-arazoak hasi zirenean soluzio gisa eskaini zitzaien sindikatuei –baita hauek baztertu ere–.

Gaur egun aukera hori gauzatzea zail ikusten duen arren, EITBko zuzendaritzak izan ditzakeen onurak azpimarratu ditu. “Irrati koloretsuagoa” egiteko aukera gisa ikusten du erreportaje hau osatzeko gure galderei erantzun dien ordezkariak. “Enpresa publikoa ona da, beharrezkoa, gure kasuan ezinbestekoa, baina egon behar du txertatuta sektore batean. Eta sektore horri jaten eman behar zaio”, adierazi du. “Eta sektore hau ez da eskulangintza, sormena da. Horri utzi behar diozu bere bidea egiten. Entretenimendua eta showa, berdin da irratian edo telebistan, modari lotua dagoen zerbait da. Eredu hori ikus-entzunezko sektoreak askoz hobeto egiten du”.

 

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: EITB  |  Murrizketak  |  EAJ  |  PSE-EE  |  EH Bildu  |  PP  |  LAB  |  ESK  |  Langile borroka

EITB kanaletik interesatuko zaizu...
Nola sartu labankadak irribarre batekin

Ez naiz paranoiko jarri: aste honetan Bago!az-en bi programa ikusi ditugu, bi. Biak emisio berean. Batak lehiaketa estandarra dirudi, dena da txalo, irribarre eta energia. Bestea berriz, mezu kodifikatuz beteta dago eta haiek deszifratzean, mundu ilun eta gatazkatsu baterako atea irekitzen da. Zuk aukeratu: pilula urdina hartzen baduzu, kronika hau hemen bukatzen da eta segi dezakezu pentsatzen mundua “larrosa kolorez jantzia” dagoela, Trabuko handiek kantatzen zuten eran. Baina... [+]


2019-04-04 | Kepa Matxain
Ollokiak zanpatuta daude eta inork ez du ezer egiten

Seigarrenean gertatu da. Xabier Saldias malkotan urtu da, madalena bat esnetan nola. Dirdira izpi bat sumatu zaio lehenbizi, “makillajea izango da”, pentsatu dugu. Diz-diz jarri zaizkio niniak segidan, “kataratak izango dira”, pentsatu dugu. Baina tantak puzten joan zaizkio, eta masailean behera leun erori direlarik, ohartu gara: akabo Artikutzako urtegia baino sikuago zebilen garaiak. Saldiasen begiak, emari gozotan blai, bor-borka jarri dira saioa hasi bezain pronto,... [+]


Bago!az soka gehiegi tenkatzen ari da eta hau edozein unetan leher daiteke

Bosgarren Bago!az. Jägermeister botila eta txupito baso batekin jarri naiz programa ikusten: gaur ez nau Bagliettok renuntzioan harrapatuko “energia” aipatzen duen aldiro zintzurrera botatzeko ezer gabe. Arratsaldean feriatu dut auzoko likorerian eta, nire aurreikuspenak betetzen badira, programa bukatzen denerako lorontzi bezala erabiltzeko moduan izango naiz.


2019-03-21 | Kepa Matxain
Saldiasek bakarrik ez, guztiek egiten dute tranpa hemen

Leporatuko didazue kukuak nondik jotzen didan antzematen zaidala, disimulurik gabeko kutunkerian nabilela, baina ez daukat isilik geratzeko asmorik. Bai, nik ere entzun dut zer dabilen kalean ahoz aho –larunbat gauean Hernanin zimaur eginda zegoen batek bota zidan azken aldiz, eta albotik koadrilak arrazoi eman zion, nola gainera, barbaroen aurrean bere kidea babesteko koadrilak bakarrik dituen mekanismoak martxan jarriz–. Halaxe bota zidan azkar ustekoak: “Xabier Saldiasek... [+]


Madonna ulertuko duen coach baten bila

Arazoren bat dagoela susmatzeko motiboak eman dizkidate sofan eseri eta ETB1 jarri dudanean: “Aste honetan ere Bago!az? Joder, zoaz pikutara behingoz”. Gogorra da talent show honen jarraitzaileon bizitza, kasik beganoek baino jazarpen handiagoa pairatzen dugu; kasik haiek baino azalpen gehiago eman behar ditugu gure aukera telebisiboaz. Aski da.


2019-03-13 | ARGIA
EITBk aitortu du iktusaren kontrako telemaratoian jasotako 146.410 euro kanpaina pagatzeko gastatu zirela

Maite Iturbe EITBko zuzendari nagusiak Eusko Legebiltzarreko EITBren Kontrol Batzordean hitz egin zuen astelehen honetan Elkarrekin Podemosek eskatuta. Iaztik argitu gabe dagoen gai bati buruzko azalpenak eman ditu: zer gertatu zen 2017an iktusaren aurkako EITB Maratoian bildutako diruarekin?


2019-03-10 | Lander Arretxea
Itziar Itu˝o, aktorea
"Madrilera joan nintzen lan egiteko aukerarik ez nuelako Euskal Herrian"

Aktore-ibilbide osoa Euskal Herrian garatu ostean, Espainiara joan zen Itziar Ituño hemen ez zituen lan aukeren bila. La Casa de Papel telesaileko protagonistetako bat da, Goenkalen bezala, polizia buruaren rola hartuta. Netflixek erosi ostean, mundu osora zabaldu den fenomenoa bilakatu da ekoizpena. Hirugarren denboraldia grabatzen ari dira orain. Telesailen urrezko aro honen gozo eta gaziak barrutik nola bizi dituen kontatu digu.


2019-03-07 | Kepa Matxain
Saldiasen faltan, coach-ak hankamotz

Azken mudantzan telebista bidean gelditu zitzaigunez, Bar Jose Miguelera jaitsi behar izan dut Bago!azen bigarren atala ikustera, hortzak izerditan, lehengo astean Gorka Bereziartuak idatzitako kronika leitu ondotik. Bazen garaia norbaitek kontuari bete-betean heltzeko, ze, Go!azen telesailak euskaltzale progreen kontsentsua eskuratu duen honetan, miopia nabarmena sumatzen zen orain eta hemen puskatzen ari den fenomeno zinez goitiarragoaren aurrean.


Injustizia nabarmen bat, Bago!az lehiaketaren estreinaldian

Egunak neramatzan Bago!az talent showaren denboraldi berriaren iragarkiak ikusten ETB1en eta pentsatu nuen: “Hainbesteko txaranga ematen badiote, zerbait izango du ba programa horrek”. Asteazken gaueko konpetentzia ez zen beste mundukoa –bateko Conquis eta besteko enegarren Madril-Barça–, eta beraz, serioski planteatu nuen denboraldi honetara engantxatzea.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude