Itzaltzu (Nafarroa)

Gartxoten arrastoari segika

  • Garaileen eskutik idatzitako historiari ihesean iritsi gara Elkorretako leizera. Bertako pareten artean iraun du, Gartxoten kondaira bihurtuta eta gaurdaino, euskaldunon erresistentziaren memoriak. Istorioa hain agerikoa ez den Euskal Herriaren historian barneratzeko aitzakia da. Segidan duzuen Itzaltzutik kobarainoko ibilbidea, aldiz, kondaira bera, Zaraitzuko bailara eta bertako jendea ezagutzeko aitzakia.

Aitor Kaltzakorta @Kaltzakorta
2015eko maiatzaren 31
Bertakoen auzolanaren emaitza da seinaleztapen bikaina duen Elkorretaren gailurrerainoko bidea. Gartxot Ekimena

Historiaren iturri ezkutuen emaria da Gartxoten kondaira. Arturo Kanpion idazle, historialari, politikari eta abokatu euskaltzaleak egin zuen ezagun 1917an argitara eman zuen Itzaltzuko bardoa idazlanarekin.

Gartxot XI. mendeko Itzaltzun bizi zen Erdi Aroko bardo edo koplaria izan zen. Izkiriatu ezin zirelako ahoz aho igorri behar izan ziren istorioak, tradizioak eta kondairak transmititzea zuen lanbide, herriaren kultura eskutik eskura eta ahotik belarrietara eramanez. Boterean zeudenentzat arras kaltegarria zen hori, pospolo soil batek gaurik beltzenetan eragiten duen distira zabalaz ohartuta, horiek hedatu nahi ez zituzten mezuak zabaldu eta herritarrak ilunpetik ateratzeko arriskua eragiten baitzuen.

Lerro arteko ikasgaia

Gartxoten seme Mikelotek paregabeko dohaina zeukan eztarrian. Horregatik nahi zuen bereganatu Orreagako fraideak, berau abeslari erlijioso bihurtu eta haren xaramela latinezko kantuetarako erreserbatzeko. Fraideak bahitu egin zuen Mikelot, eta bere nahikerien zerbitzura jarri. Hark fraidearen eskuetatik ihes egitea lortu zuen aitaren laguntzaz, eta Zaraitzuko mendietan ezkutatu ziren biak. Zaraitzuko Jaunak harrapatu egin zituen ordea, eta Gartxotek semea hil egin zuen, hitza eman baitzion ez zela beste behin bueltatuko elizgizonen mendera. Egindakoaren ordainetan Gartxoti bizi osoko zigorra ezarri zioten, eta berak hala erabakita, Elkorretako leizean eman zuen azken arnasa, 1110.eneko udaberrian.

Azken finean, bere hizkuntza, izaera eta kultura babestu eta aitzinatu nahi dituen herri baten erresistentziaren lerro arteko kontakizuna da Gartxotena. Mapan ikusten ez den konkistari aurre egin ziotenen kontaera da, hizkuntza ordezkapenarena, konkistaren erresistentziaren memoria.

Hamaika kilometro, hamaika ikasgai

Itzaltzuko plazan hasiko dugu euskal kulturaren sustraietaraino doan hamaika kilometroko bidea, Adrian Labadie Etxalarren bizi den artista holandarrak sortutako Gartxoten tailua paretik. Hiru ordu eta erdian egiten da, batez beste, 485 metroko desnibel nabarmena duen ibilbidea.

Errepidean barrena egin behar dira lehen urratsak. Kilometro batera, ezkerretara dagoen etxola ondoko pista hartuko dugu gora joateko. Bertako herritarren auzolanaren emaitza da seinaleztapen bikaina duen bidea. Ez da galtzerik Elkorretaraino.

Haritzen gerizetan jarraituko dugu gorantz, gerrako aterpe bateraino. Basoa zeharkatuko dugu zelaiak gure begien aurrean nola zabaltzen diren ikusi arte. Horrek Krutxeara iritsi garela esan nahi du. Mendebaldeko noranzkoan mendia zeharkatu eta basoa gurutzatuko dugu segidan, eta erreka bat pasa ondoren itzalik gabeko malda bat igoko dugu, Elkorretako haitzak ikusi arte. Errekara jaitsi, bertako turrusta edo ur-jauzi ezin ederragoa ikusi eta ehun metrora dago Elkorretako leizea. Gartxoten arnasa helmugara iritsi zen leotzean, ibiltariak aukera du erabakia hartzeko. Bidea bertan bukatu, ala atzera begiratzeko ispiluari orbanak garbituta, zenbait ikasgai bizkarrean jaso, motxilara batu, eta Itzaltzura berriz iritsi arte aurrera jarraitzea.

Auzolanean ekinez egina

Euskara sustatu, kondaira zabaldu eta auzolana bultzatzeko osatu zuten Gartxot Ekimena bailarako biztanleek, eta hainbat ekinaldi aitzinatu dituzte urteotan. Elkorretarainoko bidea atondu eta ezagutzera ematea izan da lan horietako bat.

Itzaltzuren bilakaera berezia izan da, ez ohikoa. Izaba eta Otsagabia baino txikiagoa izan eta iparralderago egon arren, aipatu herrietan baino lehenago galdu zen euskara. Karabineroek ez zuten kasernarik, eta herrikoen etxeetan barreiatu ei zituztenez, hizkuntza ordezkapen prozesua asko bizkortu zen. Egun, alta, gazteria bera ari da bere burua euskalduntzen, egoera hori iraultzeko xedearekin. Zentzu berean, garai hartan aduanek eta bestelako interesek galarazi zuten xiberotarrekiko harremana berreskuratzen hasi dira.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal honetan artxibatua: Nafarroa

Nafarroa kanaletik interesatuko zaizu...
2018-09-25 | Nahia Ibarzabal
"Esku Harriak: Oteizaren (h)aria" sormen lanaren bertsioa estreinatuko dute urriaren 3an

Iruñean egingo den Garaikide 2018 izeneko zikloaren baitan eskainiko dute MugMus laborategiaren emanaldi berria.


2018-09-25 | Guaixe .eus
88 guardia zibil eta 27 ibilgailu azken 4 atxiloketak egiteko

“Ihes egiteko arrisku nabarmena” zegoelako, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Lehen Sekzioko agindua bete eta garagarrilaren 5ean Guardia Zibilak Altsasuko auziagatik epaitutako Aratz, Iñaki, Jon Ander eta Julen atxilotu zituen.


Eraso homofoboa egiteagatik atxilotu dute gazte bat Iru˝eko Aldapako sanferminetan

Bandera koloreanitza soinean eramaten zuten bi gazteri eraso egin zieten larunbat goizaldean. Iraindu eta kolpekatu egin zituen 23 urteko beste gazte batek.


2018-09-20 | Kontseilua
'Hizkuntza eskubideak bermatzeko Legearen bidean' jardunaldia egingo dute Iru˝ean

"Hizkuntza eskubideak bermatzeko Legearen bidean" jardunaldia antolatu du UEUk Kontseiluaren laguntza eta Euskarabidearen babesletzarekin. Bertan Nafarroako zonifikazioaren ondorioak alde juridiko batetik aztertuko dira alde batetik, bai eta ikuspegi historikoa, arlo administratiboa, soziolinguistikoa eta euskararen garapenerako trabak ere.


Etxetik botatzeko asmoz zerraila aldatu diote familia bati Atarrabian baina berriz sartzea lortu dute

Agindu judiziala iritsi zaio familiari bigarrenez eta behin betikoa da. Etxea utzi beharko dute. Atarrabiako alkateak nabarmendu du saiatu direla laguntzen eta premia handienean zeudenean ere larrialdietarako laguntzak eman dizkietela.


2018-09-18 | Topatu.eus
'Bulkada berrien garaia da' dinamikaren aurkezpena
MULTIMEDIA - erreportajea

Gazte antolakuntzan 40 urtez arituriko gazte eta ez hain gazteek 'Bulkada berrien garaia da' dinamika aurkeztu dute Leitzan. Euskal Herri sozialista eta feministaren alde borrokan jarraitzeko konpromisoa hartu dute.


2018-09-17 | Nahia Ibarzabal
Aldaketaren alderdiak berriz aterako lirateke irabazle Nafarroan

Nafarroako Legebiltzarreko hauteskundeetan, Geroa Bai igo egingo litzateke eta EH Bilduk eta Izquierda-Ezkerrak aulki kopurua mantenduko lukete. UPN jaitsi egingo litzateke eta Alderdi Popularrak aulki gabe gelditzeko arriskua izango luke, Ciudadanosek bereak hartuta.


Valentziatik Altsasura, elkartasun murala preso dauden gazteekin

Valentziatik etorritako ‘A tiro echo’ kolektiboko Elias Taño eta Carla Chillida artistek murala margotu dute Altsasuko udal frontoiaren fatxadan, Koxka tabernako liskarrengatik atxilotutako gazteen alde. Altsasuko bizilagunen laguntza izan dute zeregin horretan. Haien ustez, “botere judizialak, militarrak eta status quo-ko politikoak antolatutako injustizia” da gertatutakoa.


Gaur hasi da Euskalerria Irratiaren 30. urteurrenaren denboraldia

Astelehenean, hilaren 17arekin, abiatu da Euskalerria Irratiaren denboraldi berria. Berezitasun nagusia, aurten gure irratiak 30 urte eginen dituela, zehazki azaroaren zazpian. Urteurrena irratia posible egin duen komunitatearekin ospatu nahi dugu. Hori horrela, irrati urte honetan astero saio bat estudioetatik at, kaletik eginen dugu, gure komunitatearengana are gehiago hurbiltzeko.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude