Emakumeak borrokan
arrauna

Boga-boga batelera

  • Ez dira urte asko pasa emakumeak traineruetara igo zirenetik. Pasai Donibanen (Gipuzkoa) 2010ean osatu zuten Batelerak tripulazioa. Hala ere, historia luzea dauka bertako emakumeen arraunak eta olatu ugariri aurre eginda, gainean mantendu dira.

Ainhoa Mariezkurrena Etxabe
2014ko irailaren 14a
Lourdes Mariezkurrena eta Miren Etxebesterekin batera, argazkian ageri den Maite Zunzunegi izan zen banku mugikorreko lehen emakume arraunlaria Espainiako Estatuan. 1973an herriko eta familietako
Lourdes Mariezkurrena eta Miren Etxebesterekin batera, argazkian ageri den Maite Zunzunegi izan zen banku mugikorreko lehen emakume arraunlaria Espainiako Estatuan. 1973an herriko eta familietako "zoroak" ziren haiek bide luze baten hasiera marraztu zuten.M.Zunzunegi

Pasai Donibaneko badia lantoki zuten prestigio handiko emakumeak dira batelerak, XVII. mendetik bidaiariak San Pedrora eramaten zituzten txalupariak, ontzien jabe eta gidariak. Arraunlariak ziren ofizioz, baina ez kirolariak. Omentzeko, 1962. urteaz geroztik, miresmena, nostalgia eta kiroltasuna uztartzen diren batelen estropada herrikoia egiten da jaietan, emakumeak protagonista dituena. Gaur, lekukoa hartu diete Batelerak trainerua osatzen duten arraunlariek. Baina hamaika izan dira aurretik itsasoa urratu dutenak.

Pasai Donibanek beti izan du arraunarekiko zaletasuna eta aitzakia hori aprobetxatuta murgildu ziren itsasoan Maite Zunzunegi, Lourdes Mariezkurrena eta Miren Etxebeste. Banku mugikorreko lehen emakume arraunlariak izan ziren Espainiako Estatuan. 1973an herriko eta familietako “zoroak” ziren haiek bide luze baten hasiera marraztu zuten. Itsasoa sekula ez dutela bare izan kontatu digute.

Garai hartan, apenas zegoen konpetentziarik, ez baitzegoen emakume arraunlaririk Hego Euskal Herrian: “Kirola egiteko elkartzen ginen lagunartean, ez genuen estropadarik egiten”, adierazi du Zunzunegik. Izan ere, hori izan zen Mariezkurrenak arrauna utzi eta eskubaloian hasteko arrazoia, ezin lehiatu ahal izatea. Urteak pasa ahala, Frantziara mugitzen hasi ziren, partaidetza handiagoa zegoela ikusita. 1977ko Espainiako Trofeo Federación txapelketan Urrezko domina lortu zuen Zunzunegik skiff modalitatean. 1978an, ordea, Brontzea lortu arren ez zuen saririk jaso: “Guretzat ez omen zegoen dominarik, ez gintuzten asko baloratu”. Lehian hasiak baziren ere, lehen emakumeen estropada ofiziala Espainiako Txapelketa izan zuten 1980an.

“Hasi zinetenoi esker gabiltza arraunean”

1982. urtean, 13 urte zituela hasi zen Ana Sistiaga entrenatzen. Lagunarteko hizketaldi batek berotuta, zortziko banku mugikorra ateratzea lortu zuten, baina bere arraunaldia ez zuen bertan igaro: Scull bikoitzean zebiltzan gizonezkoen lemazaina izan da, Espainiako Estatuko lehen emakume lemazaina. Sistiagak hasieratik parte hartu du txapelketetan, biko, lauko eta zortziko ontzietan. Ez zen ohikoena emakume bat gizonezkoekin lehiatzen aritzea eta inoiz oztoporik jarri diotela kontatu du: “1985ean, Espainiako txapelketara abiatuta, federazioak parte hartzeko eskubidea ukatu zidan, emakume batek ezin zuelako gizonekin lehiatu”. Urte osoa entrenatzen igaro ostean, bere ordez gizonezko bat atera zela adierazi du. Kideak, kluba eta herritarrak erabakiarekin ados ez egon arren, protestarik ez zela egin gehitu du.

Oztopoak oztopo, lemazain igarotako urteak “bizitzako onenetarikoak” izan zirela azpimarratu du. Kirola egiteaz gain, “esperientziaz beteriko urteak” izan baitziren. Oraintsu, gainera, Jaione Osoro Zumaiako patroiarekin izandako berriketaldi batean, utzitako arrastoaz jabetu da Sistiaga. “Garai hartan hasi zinetenoi esker gabiltza orain arraunean”, esan dio Osorok Sistiagari.

Hasitako bideak ez du etenik izan. Urte batzuk geroago, 1989an, antzeko arrazoi batekin ekin zion Eva Mironesek arraunari; lagun artean “zerbait egiteagatik” eta aitak konbentzituta. Ordurako jada emakume arraunlari gehiago zeuden beste herrietan eta estropada dezente egiten zituzten. Banku mugikorreko ontzian urrutira iritsi da Mirones. 1996an Brontzea irabazi zuen Espainiako 23 urtez azpiko txapelketan eta 1998an berriz, Urrezko domina. Euskal Herrian, Frantzian eta Espainian aritu da, baita munduko txapelketetan eta 2004ko Atenasko Olinpiadetan ere.“Edozein kiroletan espero daitekeen maila gorenera iritsi naiz”, adierazi du, “eta munduko kirolari onenen artean nengoela pentsatzeak harrotasunez betetzen nau”.

Mirones Olinpiadetan parte hartu duen lehen emakume arraunlari euskalduna izan da. Haatik, inoiz ez du omenaldi edo oroigarririk jaso egin duen ibilbideagatik. Baina horrek ez du kezkatzen: “Nik arrauna niretzat egin dut, nire burua asetzeko”. Gainera, sekula ez du ezer faltan bota: “Niretzat pertsona baloratzea behar duena ematea da, entrenatzeko zein estropadetarako baliabideak izatea, eta izan ditut”. Kirolaren goialdea ezagutu duela sinetsita, arrauna utzi behar izan zuen 2006an, sorbaldako lesio batengatik.

Nola aldatu diren gauzak, kamarada

80ko hamarkadan utopia zen emakumeen batelan edo traineruan pentsatzea. “Gerora egongo zela sinesten genuen, baina ez une hartan”, dio Ana Sistiagak. Eta momentua iritsi zen. 2008an hasi ziren traineruak sortzen Euskal Herrian barrena: Hondarribia, Getaria-Zumaia, Tolosa… Lehen estropada EXPO Zaragozan izan zen, Bizkaiko selekzioa Gipuzkoakoaren aurka. Urte horretan ere Kontxako estropadak hasi zituzten.

Bultzada aprobetxatuta, 2010ean Donibaneko arraun elkarteko zuzendaritzak trainerua sortzeko apustua egin zuen. Gutxienez hamalau arraunlari lotu behar zituzten uretara atera ahal izateko, eta bateletan zein trainerilletan zebiltzanak segituan animatu ziren. Maite Zunzunegi bera zegoen zuzendaritzan momentu hartan, baita entrenatzaile ere. Lau mende geroago, beraz, batelerak herrira itzuli direla esan daiteke, oraingoan lehian aritzera. Itsasoa nahiko bare izan dutela adierazi badigute ere, haizea kontra ere izan dute inoiz. Larunbat arratsaldeko estropada baterako prest, antolakuntzak plana aldatu zien duela hiru urte. Bostetan hastekoa zen lehia zortzietara atzeratu zieten, “mareak gizonezkoen estropada oztopa zezakeelako”.

Brankari eutsita, hogei pertsonek osatzen dute Batelerak tripulazioa, gehienak Donibanekoak eta gazteak. Gipuzkoa eta Euskadiko txapelketak eta Gipuzkoa eta Euskotren ligak irabazi eta hamahiru bandera astinduta bukatu dute denboraldia. “Ez dugu arraunean ari den koadrila hutsa izan nahi, maila ona eman nahi dugu”, dio Oihana Cereijo arraunlariak. Emaitza horiek lortzeko urte osoan egin behar izan dute lan eta astean sei entrenamendu egiten dituzte. Taldea elkartuta mantentzeak arraunerako zein funtzionamendurako konplizitatea sortu diela gaineratu dute eta hori izan dela arrakastarako gakoa.

Kirolari eta jarraitzaileek helburua irabaztea dutela sinesten du Maite Zunzunegik, baina azpimarratu du gaurko traineruko arraunlariak ez direla “bat-batean” iritsi dauden mailaraino: “Itzalean mantendu den lan gogorrak ekarri ditu honaino, traineru aurreko urte guztiek, eta merezi dute”. Aurtengo denboraldiak herria gertuago sentitzen lagundu diela adierazi du Josune Ugarte ontziko kideak. Donibanen arrauna beti jarraitu da, baina aurten herri osoak babesten dituela sentitu dute. “Bandera bat irabazi dugun bakoitzean, herritarren batek esaten digu urteak oparitu dizkiogula”.

Kontxako estropadan begirada zorrotz

“Gogoratzen dut duela bost urte izan zen emakumeen Kontxako lehen estropada”, dio Ana Sistiagak, “jendea ez zen kirolaz mintzo, berrikuntzaz baizik”. Errealitatearekin harrituta eta gizonezkoena “ikusgarriagoa” izatea ezin ulertuta, urte hauetan gauzak aldatu egin direla uste du. Eva Mironesen hitzetan, “emakume edo gizon, kirolean ateak irekitzea primerakoa da eta Batelerak horretan ari dira”.

70eko hamarkadan hasitako bideak aurrera jarraitzen duela jakiteak eta Batelerak ontziak Kontxako bandera irabazi dezakeela ikusteak harrotasunez betetzen ditu garai hartan hasi zirenak. Traineruko arraunlariek adierazi dute helburua guztiz bete dutela dagoeneko, baina Kontxari begira daudenik ezin ukatu, Josune Ugartek onartu duenez “itxaropen eta indar handiz” aurkitzen baitira. “Segundo gutxitan gabiltzan hiru-lau ontziek xede bera dugu, inor ez da ari bigarren postuan pentsatzen”, dio Cereijok. “Sortzen den giroa sentitzeak, kirolaz gozatzeak eta batez ere, uretatik itzultzean arranpla arrosa kolorez ikusteak ez du parekorik”, gaineratu dute Ugarte, Cereijo eta Inder Paredes patroiak.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal honetan artxibatua: Arrauna

Arrauna kanaletik interesatuko zaizu...
2019-04-17
Emakumeak arraunean
MULTIMEDIA - bideo herrikoia

Emakumeen arraunari buruz Ondarroako institutuko DBH3ko ikasleek osatutako bideoa.


2019-01-13 | Koldo Aldalur
Ito zorian

Hasieran eguraldi euritsua egiten zuenerako primerakoa iruditu zitzaion. Kiroldegiko sabaian jarri zituzten ibiltzeko makina berri koloretsuetan emango zituen goizak. Bigarren asterako aipatu zion norbaitek: ibiltzeko makina –orduan gelditzerik ez zegoen errota harria– Sir William Cubitt izeneko mekanikariak asmatu zuela XIX. mendean Erresuma Batuko presoak ohar zitezen alferrik ari zirela etengabeko gaiztakerian, inora ez zirela inoiz iritsiko, alegia.

Handik urruti ez jarri... [+]


2018-09-09 | Miren Osa Galdona
Bada arraunik telebistako estropadetatik kanpo

Amaitzear da aurtengo arraun denboraldia. Ez soilik goi-mailako kirolarientzat, baita urte osoan arraunak astintzen jardun duten “beste” arraunlarientzat ere.  Estropadek sortzen duten ikuskizunetik aldenduta, uda sasoi honetan ere izan dira, beste helburu batzuekin bada ere, lehen mailako izarren itzalpean arraunean jardun dutenak. Horren lekuko dira arraunean aurten ikasi duten 30 emakumeak; tradizioa eta aisia uztartzen dituen batel zeharkaldia; eta bost bandera irabazi... [+]


Zergatik ez arraunean?

40 urte betetzekotan ziren eta modu berezian ospatu nahi zuten urtebetetzea. Bazkaria? Asteburu pasa ez dakit non? Ez, beste zerbait izan behar zuen, harrotasunez gogoratuko zutena, barrukoa, beharbada betiko amets bete gabea.


2017-12-31 | Ainhoa Bretos
Deustuko emakumeen trainerua, txanpa bikaina hartuta

Zortzi urte igaro dira 56 emakume bildu, arraunak estropuetara heldu eta emakumezkoen lehenengo traineru ligari hasiera eman ziotenetik. Ordutik urtero errepikatu da, eta hasiera batean lau traineru osatu ahal izatea zaila izan bazen ere, gero eta neska gehiago ari dira arraunak hartzen. 2017ko udako traineru ligan, Euskal Herriko bederatzi arraun elkarte izan dira lehian: Donostia Arraun Lagunak, Hernani, Hibaika, Kaiarriba-Donostiarra, Lea-Artibai, Orio, Portugalete, San Juan eta gaurkoan... [+]


2017-09-25 | Koldo Aldalur
Albora karga

Aurtengo Donostiako Estropaden bigarren igandean, emakumeak erlojuz kontra bota zituzten uretara itsasoaren baldintza bortitzek “behartuta”. Gizonezkoak, berriz, tradizio sakratuari eutsiz, launaka bi txandatan.


Olaturik handienean ere bai

Hamarkada bat baino ez. 2008an, itsaso basak egin zien gonbitea emakumeei lehen aldiz Kontxako Bandera jokatzeko. Itsaso goxoagoa nahiago izango zuten, baina ezin esan ezetz aukera historikoari, “hemen gaude eta ahal dugu”  esan omen zuten arraunlari emakumeek.


Kontxako Bandera
Berdintasunaren bidean, oinarri sendorik gabe

Emakumeek 2008an jokatu zuten lehendabiziko aldiz Kontxako Bandera. Orduko hartan, iraileko bigarren igandearen bezperan jokatutako sailkapen estropada baten bidez erabaki zuten zeintzuk izango ziren lehen urratsa emango zuten lau ontziak: Rias Baixas, Astillero, Getaria-Zumaia eta Hondarribia. Gerora iritsi zen bi igandetan jokatzeko hautua. Aurten ere hala izango da, baina berrikuntza batekin: zortzi traineruk eskuratu dute txartela, lehendabiziko aldiz.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude