Xabi Molia

"Frantses zinemaren garai honi urrezko aroa deituko diote"

  • Bizirauteari buruzko istorio gordina fin kontatu du Xabi Moliak, berak idatzi eta zuzendutako Huit fois debout (Zortzi aldiz zutik) filmean. Donostiako Zinemaldiko Zabaltegi sailean ikusi genuen Parisen bizi den 32 urteko baionar honen opera prima –film labur ugari egin ditu aurretik–; aste gutxi barru, Ipar Euskal Herriko zinemetan estreinatuko dute.
Mikel Garcia Idiakez @mikelgi
2010ko urtarrilaren 24a
Xabi Molia
Xabi MoliaJ. C. Ruiz / Argazki Press
Elsa etxetik bota dute azkenean, alokairua ez ordaintzeagatik. Lan eskas batetik bestera dabil noraezean, eta lan-elkarrizketa beldurgarriei aurre eginez ematen du eguna. Itxurak mantenduz, bizirauten ahalegintzen da Elsa, senar ohiarekin eta haren bikote berriarekin bizi den semearengatik, besterik ez bada ere. Batzuetan aurrera, atzera bestetan, baina miserian duin. Horra Moliaren estreinako film luze txukuna.


Sept fois par terre, huit fois debout” (Zazpi aldiz lurrean, zortzitan zutik) esaera txinatarrak ematen dio izenburua pelikulari. Hori al da zure filosofia?


Egia esan, denek filosofia hori barrenean daramagula uste dut. Ezin dugun arte bizi egiten gara. Saiatu egiten gara, bizitzan borroka egiten dugu, itxaropena mantentzen dugu… Film hau egitea bera Elsaren bizitzaren antzekoa izan da: oso zaila da jendea konbentzitzea zure proiektua babes dezan, gaztea, ezezaguna eta esperientzia gutxikoa zarenean eta etsipena eta umorea nahasten dituen istorio konplikatua aurkezten duzunean. “Ez” asko entzun behar izan genituen, behar genuen “bai” hori aurkitu arte.

Elsa, filmeko protagonista, emakume konplexua da oso, zalantzaz eta beldurrez beteta. Norbaitengan oinarritu al zinen?


Nigan oinarritu nuen! Askotan jendeari so egoten naiz, edo euren izaera arakatzen. Baina saiatzen naizenean izaera konplexu bat eraikitzen, beti nire pertsonalitatetik abiatzen naiz, giza kontradikzio eta egiak bilatuz. Egia esatera, nik uste besteez asko ikasi dezakegula geure izaera behatuz. Partekatu egiten ditugulako beldur asko, nahiak, dudak.

Huit fois debout-eko lan-elkarrizketak suntsitzaileak dira, enpresarien boterearen eta kapitalismo bortitzenaren adierazgarri.


Gaur egungo biolentzia modu berri bat da lan-elkarrizketa, modu sofistikatuagoa. Gizateriaren gabezia erakusten du, kortesian, hitz teknikoetan, tolerantzia faltsuan bildua. Horri guztiari buruz hitz egiten dute lan-elkarrizketok.

Krisi ekonomikoa dela-eta, Elsa eta bere bizilagun Albert moduko asko aurki ditzakegu inguruan?


Bai, geroz eta gehiago. Hainbatek esan dit: “Elsa emakume txit polita da, bera bezalako neskei ezin zaie halakorik gertatu!”. Eta nik beti erantzuten dut: “Benetan uste duzu jende behartsua beti itsusia eta tontoa dela?”.

Filmean ez duzu soilik krisiaz hitz egiten, etorkin ilegalak, etxetik botatzea, haurren kustodia… ere jorratu dituzu. Nola ikusten duzu gaur egungo gizartea, gaur egungo Frantzia?


Frantzia amesgaiztozko herria da gure bizitza publikoko pertsonaia garrantzitsuena Nicolas Sarkozy denetik (eta 2002an hasi zen, Barne ministro izendatu zutenean). Fikzioaren eta errealitatearen arteko ezberdintasunaz galdetzen didatenean, diot beti zailtasunak aurkitzen ditudala muga garbi batzuk trazatzeko. Eta orain are gogorragoa da, entzuten ditudan berri asko sinestezinak baitira. Frantziak geroz eta gehiago txiste txar bat dirudi. Munduko Kopara ere ezin gara joan-eta, gure burua desondratu gabe.

Pelikula ez da oraindik estreinatu, baina hainbat jaialditan izan da, hala nola Donostiako Zinemaldian. Nolako harrera izan du?


Oraingoz, oso ona. Tokioko Nazioarteko Zinema Jaialdian emakumezko aktore onenaren saria irabazi genuen eta japoniarrei filma asko gustatu zitzaien, euren eguneroko bizitzan dirudienez funtsezkoa den gai bati buruz –lana eta etxea galtzeko beldurra– hitz egiten duelako. Donostiako esperientzia izugarria izan zen, ikusleei pelikula erakusten nien lehen aldia zelako, eta nire herritik hain gertu, neguan urtero bisitatzen dudan hiri honetan –Baionako gauek herri fantasma post-apokaliptikoen itxura hartzen dutenean–. Arraroa izan zen Donostiako gertakari hain erraldoiaren zati izatea, normalean guztiz ezezagun mugitzen bainaiz bertatik.

Fourbi lehen eleberria 19 urterekin idatzi zenuen eta orain, 32rekin, lehen film luzea errodatu duzu. Zein bilakaera izan duzu tarte horretan?


Ziurrenik bi pertsona zeharo desberdin dira Fourbi idatzi zuena eta pelikula hau egin duena, nahiz eta ez den erraza azaltzea nolakoa izan den bidaia hori. Nire lehen liburua zerebrala zen, dibertigarria baina lehorra, interesgarria (espero dut) baina ez erraza irakurtzeko. Ulertzera iritsi naiz nahiago ditudan lan artistikoak itxuraz oso sinpleak direla (Gus Van Santen Gerry edo Cormac McCarthyren The Road, adibidez) eta gauzarik zailena dela ideia konplexuak oinarrizko lengoaia batera eramatea. “Gutxiago gehiago da”! Huit fois debout lanari ekin nionean, hori nuen buruan.


Nouvelle Vagueren 50. urteurrenean, zinema frantziarra bogan dago; Donostiako Zinemaldiak berak atal bat eskaini dio azken edizioan.


Lehen esnob hutsa nintzen zinema frantziarrarekin, eta aspergarria zela nioen –musika frantziarrarekin berdin–. Baina bertan eginiko filmak ikustea saihesten baino ez nintzen ari. Noski, pelikula frantziar txar asko dago… baina pelikula frantziar asko dagoelako! Urtero, urte bukaeran, hamar edo agian hamabi film on izenda ditzakezu eta hori asko da, frantziarrek joera izan ohi dugun arren pentsatzeko munduko zentroa garela, oraindik ez garelako hain herri handi eta populatua. Arnaud Desplechin, Olivier Assayas eta Christophe Honoré azpimarratzeko moduko hiru zuzendari dira. Ziur naiz, 50 urtetan, jendeak zinema frantziarraren garai honi urrezko aroa deituko diola. Berau izendatzeko izen on bat eta dugun zorteaz kontzienteago izatea baino ez dugu behar!

Eta zer diozu zu bezalako zuzendari gazteen belaunaldiari buruz?


Gauza bera da: urtero bizpahiru gazte daude herrian, diruz laguntzea merezi dutenak. Nassim Amaouche Adieu Gary filmaren zuzendaria izan da 2009ko horietako bat. Zorte handia dugu Frantzian lan egiteaz, hemen pelikula bat egitea oso zaila den arren, oraindik ere diruz laguntzen dutelako zinema berritzailea, arriskuak hartzen dituena.


Euskal Herrian errodatu nahi omen duzu. Zein da proiektua?


Izugarrizko gogoa dut hemen filmatzeko, badirudielako Frantzian inor ez dela arduratzen zonalde honetaz eta zinematografikoki eskaintzeko duenaz. Beharbada mendietan kokatuko den istorio baten gidoiarekin ari naiz lanean –zehazki, Irubela Kaskoko inguruak ditut buruan–. Galtzaile bikote baten istorioa da, euren zorte txarraz askatzeko ahaleginean.


Zein harreman duzu Euskal Herriarekin?


Utzi nuenetik geroz eta estuagoa. Londonera joan nintzen bizitzera 15 urte nituela, txikiegia iruditzen zitzaidan herri batetik ihes egitea nuelako amets, ustekaberik gabeko bizimodu batetik. Orain, mundu guztitik bidaiatu dudanean, badakit leku berezia dela, etxean sentitzen naizen lekua, nire arima harrapaturik duen lurraldea. “Nire” Euskal Herria da: lanbroa, hondartza inguruko paseoak neguan, basoaren usaina euria egin ostean...
Lengoaia literarioa vs. zinematografikoa

Diziplina desberdinak ikasi dituzu eta eleberriak, poesia, antzerkia, zinema… egin duzu, arrakastarekin gainera, sari ugari irabazi baituzu zure idatziengatik. Berpizkundeko pertsona dirudizu! Denetik probatzea gustuko duzu?


Denbora askoan Berpizkundeko literatura ikasi nuen eta agian horrek eragina izan du nigan, kar, kar, kar. Ez, serio: bitarteko desberdinak erabiliz istorioak kontatzearen ideia atsegin dut. Uste dut bai zinemak eta bai literaturak bakoitzak bere indar eta aukerak dituztela, eta esperientzia batzuk hobeto transmititzen direla hitzen bidez eta beste batzuk irudiekin.

Oso desberdinak dira medio batean eta bestean kontatzen dituzun istorioak?


Eleberrietan eta pelikuletan kontatutakoak nahiko ezberdinak direla esango nuke, bai: biek zerikusia duten arren istorioak kontatzeko artearekin, idaztea eta filmatzea oso lan desberdinak dira. Idaztea prozesu bakartia eta oso geldoa da, baina askatasun handia daukazu. Eta garrantzitsuena: zure ideiek ez dute kostu ekonomikorik! Filmatzea denboraren kontrako lasterketa da, presio handikoa, baina aldi berean talde handi baten ilusioa eta euskarri teknikoa dituena. Arrazoi horiengatik, biak maite ditut: idazle bizimodu bakartia uztartu egiten dut talde lan handi baten giza-abenturarekin; zinema-zuzendari gisa dudan erantzukizuna orekatu egiten da nire kabuz pentsatu eta idatzi dezakedan espazio intimoarekin.


Eta zein da lengoaia literarioaren eta zinematografikoaren arteko desberdintasuna?


Lengoaia literarioak gizakiaren barne mundua espresa dezake: pentsamenduak eta fantasiak hitzekin deskriba ditzakezu. Lengoaia zinematografikoak aldiz, gauzen azaleko urratu ia ikusezinak harrapatzen ditu. Ezin du mundua azaldu, baina berau erakusten du, hitzek gutxitan lor dezaketen freskotasun biziarekin.


Zenbat literatura dute zure filmek eta zenbat zinema zure eleberriek?


Eszena klabeen inguruan eraikitzen noa eleberriak, gidoietan bezala. Eta filmetan, oso zehatza izaten saiatzen naiz jendearen hitz egiteko moduarekin, erabiltzen dituzten berbekin eta hitz egiterakoan hartzen duten jarrerarekin. Baina nire filmak ez direla literaturaren bariazioak, ezin direla nire eleberriak pelikuletara ongi itzuli, ideia horrekin lan egitea da niretzat benetan interesgarriena. Medio bakoitzaren berezitasuna gustatzen zait.

Non aurkitzen zara erosoen, idazten ala errodatzen?


Bi prozesuek dute euren zati erosoa… eta deserosoa. Esperientzia gehiago daukat idazle gisa, baina idazterakoan, denbora eta leku pila bat daukazu zalantzarako eta autokritikarako. Errodatzea, nire ustez, erosoagoa da, babestuta egiten duzulako lan, zure ikuspegia euren alorrera eramateko gogor lan egiten duten pertsona ulerkor eta talentudunez inguratuta. Muntaketa gelan sartzen zarenean hasten dira benetan zailtasunak eta zalantzak.
ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal honetan artxibatua: Donostiako Zinemaldia

Donostiako Zinemaldia kanaletik interesatuko zaizu...
Aukerak eta loturak

Izaro filmaren kronika. Zuzendaria: Txuspo Poyo. Irailaren 23an, Donostiako Zinemaldian ikusia.


Kapuscinski garaile

Ez da ohikoena animaziozko dokumental batek lortzea publikoaren saria. Baina Another Day of Life ere ez da ohiko animazio lana. Hasteko, Ryszard Kapuściński gerra-kazetari handia duelako abiapuntu (haren Egun bat gehiago bizirik liburua eta hitzak ditu oinarri pelikulak), eta gainera, Raúl de la Fuente nafarrak eta Damian Nenowk zuzendutako obra gai delako, animazio bidez, ikuslea hasieratik amaierara harrapatzeko eta Angolako gerran bete-betean sartzeko; gerraren horrorea,... [+]


Esperimentu bat irabazle, erraldoi digitalak sumatzen hasi diren edizioan

Zarata handirik egin gabe, Isaki Lacuestak dagoeneko bi Urrezko Maskor eskuratu ditu Donostiako Zinemaldian hamarkada honetan. Lehenbizikoa aski eztabaidagarria iruditu zitzaidan, 2011n Sail Ofizialera ekarri zuen Los pasos dobles-i asmo handi samarreko lana izatearen traza hartu bainion; intentzio puztu samarrak, gero zehazgabetasunean itotzen zen pelikula batentzat.

Justu kontrakoa esan behar dut, ordea, aurten podiumera eraman duen Entre dos aguas filmaz, zeina adibide bikaina den... [+]


Analisia
Esperimentu bat irabazle, erraldoi digitalak sumatzen hasi diren edizioan

Zarata handirik egin gabe, Isaki Lacuestak dagoeneko bi urrezko maskor eskuratu ditu Donostiako Zinemaldian hamarkada honetan. Lehenbizikoa aski eztabaidagarria iruditu zitzaidan, 2011n Sail Ofizialera ekarri zuen Los pasos dobles-i asmo handi samarreko lana izatearen traza hartu bainion; intentzio puztu samarrak, gero zehazgabetasunean itotzen zen pelikula batentzat. Justu kontrakoa esan behar dut, ordea, aurten podiumera eraman duen Entre dos aguas filmaz, zeina adibide bikaina den erakusteko... [+]


Kapuscinski garaile

Ez da ohikoena animaziozko dokumental batek lortzea publikoaren saria. Baina Another Day of Life ere ez da ohiko animazio lana. Hasteko, Ryszard Kapuściński gerra-kazetari handia duelako abiapuntu (haren Another Day of Life liburua eta hitzak ditu oinarri pelikulak), eta gainera, Raúl de la Fuente nafarrak eta Damian Nenowk zuzendutako obra gai delako, animazio bidez, ikuslea hasieratik amaierara harrapatzeko eta Angolako gerran bete-betean sartzeko; gerraren horrorea,... [+]


2018-09-30 | Eneko Olasagasti
NONdik NORa

Donostiako Zinemaldiaren baitan eskainiko den Euskal Zinearen aurkezpenera hurbildu nintzen. Zenbat jende, aizue, harritzekoa benetan. Ez dut uste gure herrian zinea egitetik jende asko bizi denik, baina zinetik bai ordea. Inoizko partaidetzarik handiena omen da aurtengoa, hogei film. Niri, egia esan, eta laburrak kanpoan utzita, hamazazpi ateratzen zaizkit. Hala ere… Ziur zenbakien lilurak albiste ona dela esanaraziko diola askori. Ez naiz ni kontrakoa esaten hasiko, baina zalantzak... [+]


Isaki Lacuestaren 'Entre dos aguas' garaile Zinemaldian, aldarrikapen politikoz beteriko ekitaldian

Isaki Lacuesta zuzendariaren Entre dos aguas filmak irabazi du Donostiako Zinemaldiko Urrezko Maskorra. Saria eskuratzen duen bigarren aldia da, 2011n Los pasos dobles filmarekin ere irabazi baitzuen. Fikziozko istorio bat modu hiper errealistan pantailaratzen asmatu du zuzendari gironarrak.


"Capharnaum". Miseriara kondenatuta

Zertarako ekarri ume bat mundura, miseriara kondenatuko baduzu, jaiotzen den unetik tratu txarrak emango eta bizimoduz aldatzeko aukerak lapurtuko badizkiozu? Hala pentsatzen du Capharnaüm filmeko protagonistak, 12 urte inguruko mutikoak (ez berak ez gurasoek ez dakite zehazki zenbat urte dituen) eta horregatik jarri die salaketa gurasoei auzitegian. Gogorra da ezer ez daukanaren bizitza Libanon.


Sail Ofiziala | 8. eguna
Urrezko Maskorra lortzeko lehia nola bukatu den, plano-sekuentzian kontatua

Zinemaldiaren azkenaurreko eguna da eta nabaritzen da amaierako konpasetan gaudela, azken filmak, azken kritikak, azken kafeak pelikula eta pelikula artean eta aurreko egunetan baino jende gutxiago, bai publikoarentzako emanaldietan, bai prentsakoetan, programazioa ere argalxeagoa baita gaur, film bakarra lehiaketan, Tuva Novotny zuzendari norvegiarraren Blind Spot...


Sail Ofiziala | 7. eguna
Preso egon denaren gogoa espazio-ontzira itzultzen da beti

Claire Denisen eta Isaki Lacuestaren filmak programan ikusita, gaurko eguna markatuta geneukan Sail Ofizialeko indartsuenetakoen artean. Eta, behingoagatik, aurreikuspenak bete dira: zuzendari paristarrak zientzia fikziozko lan batekin eta gironarrak dokumentalaren eta fikzioaren arteko mugak esploratzen dituen film batekin, emaitza konbentzigarriak utzi dituzte.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude