"Momentu honetan pentsatzen duen jendea batez ere Nafarroan dago"

1995eko uztailaren 09a
Jose Maria Larreari elkarrizketa "Nafarroako idazleak II"ren inguruan
"Momentu honetan pentsatzen duen jendea batez ere Nafarroan dago"
Jose Maria Larreak "Nafarroako idazleak II" liburua plazaratu du Pamielarekin
Duela zortzi urte kaleratu zuen Nafarroako euskal idazleei buruzko lehen liburua, eta hari jarraikiz, bigarrena eskaini digu, Lehen Mundu Gerratik abiatu eta 70eko hamarkada bitarteko hamazazpi idazlek kazetaritza munduan egindako lanak erakutsiz. Horretaz aritu zaigu luze.
Nafarroako hamazazpi idazle bildu dituzu. Autore ezagunak al dira?
Ezagutu, ezagutu, Hegoaldean ez dugu inor ezagutzen... Patxi Zabaleta edo Larreko bat bai agian, baina besteak...
Aurretik aipatu ez den idazlerik deskubritu al duzu?
Fermin Ixurko bera, guztiz ezezaguna dugu. Bere artikuluetan ikusten da oso ondo ezagutzen zuela jendeak nola hitz egiten duen, eta aldi berean, klasikoen berri zuela, nahiko arraroa hori, argitaratu gabeak zirenez inortxok ez zituen-eta ezagutzen.
Diren guztiak bildu al dituzu?
Askoz gehiago ere badira. Baina liburu hau jeneroka antolatu dudanez, kanpoan geratu dira hainbat, ez baitiet entseguei erreparatu, ezta pilota kronikei ere, esate baterako. Bada jende bat gero, bere antologiak prestatzen ari dena, eta horiek ere ez ditut aipatu.
Zer irizpiderekin antolatu duzu liburua?
Kronologia aldetik mugatu dut: Lehenengo Mundu Gerraren ostean «Gure Herria» sortzen denetik, 1977an desagertzen den arte. Urte horretan izan ere, Pedro Diaz de Ultzurrunek «Diario de Navarra»k egiten zuen nafar hizkuntzaren orria utzi zuen. (Momentu honetan gauza kuriosoa gertatzen da orri horrekin: nabarristen eskuetan dagoen egunkarian Gipuzkoako bi apaizek egiten dute euskarazko orria).
Iparraldetik bi mundu gerren arteko artikuluak jaso ditut batez ere, eta Hegoaldetik, Espainiako gerratik hasi eta datozen 40 urtetan argitaratu dena.
Epe honetan beraz, jende honek kazetaritza mailan egindako ekarpena aldarrikatu nahi izan dut.
Ekarpenari buruz, zer azpimarratuko zenuke?
Lehenik eta behin euskal prentsa ez dela «Egunkaria»rekin sortu. Garai batean ARGIAk kanpaina bat egin zuen, «Gu gara euskal prentsa» lelopean, «Herria» aipatu gabe, eta geroztik, «Egunkaria» sortu ondotik, ildo bereko kontuak aipatu izan dira. EHUn tesi bat egin da, non esaten den «Egunkaria»rekin hasten dela prentsa. Ez da horrela. «Eskualduna»rekin hasi zen, eta zoritxarrez, egun ez dago inon bilduma oso bat. Lan honekin azaltzen dudanez, batez ere espainolaren bidez deskubritzen ari garena hizkuntzaren aldetik asmatua dago.
Zer dela eta antolatu zenuen lehen liburua idazleka, eta jeneroka hau?
Lehen liburuarekin hasi ginenean, gure ustez onenak lapurtarrak izan arren, idazle ezezagunei heldu behar geniela pentsatu genuen, Larreko eta gisakoei. Ez genekien bildutako materialarekin zer egin, ortografia aldatu eta baturatu, edo bere horretan utzi, eta azkenez testuak goitik behera errespetatu genituen, eta errazena zenez, idazleka antolatu.
Gero konturatu naiz hobe zela jeneroka egin eta kazetaritza mailako molde ezberdinak bereiztea, testu objetiboak batetik (kronikak, adibidez) eta subjetiboak bestetik (editorialak, artikulu politikoak).
Idazleen jardunari begiratuta, ba al dago nagusitzen den jenerorik?
Gehienak apaizak izaki, eta sermoilariak, editorialak jorratzen zituzten batipat, eta horien bidez gaur egun ere bizirik dagoen hizkuntza bat sortu zuten, herrian ikusi ahal dena, eta ez herrian bakarrik, egun Hegoaldean egiten diren artikulu gehienak oso moralizanteak dira eta berehala antzematen da apaizek sortutako hizkuntzak kutsatuta daudela.
Niri deigarrienak bidaien kronikak egin zaizkit. Euskaldunak ez ziren oso urrutira joan zale, baina Xabier, Loiola, Erroma eta Jerusalen ezagutzen zituzten. Bidaien kronika politak aurkitu ditut.
Euskal prentsaren historian asko geratzen al da biltzeko?
Bai noski, nik egin dudanaz gain, lan handia dago euskal prentsaren materialak biltze aldetik. Hori eginez gero, argi ikusten dut ordea, lapurtarrak eta nafarrak bakarrik geldituko zirela.
Koka al ditzakezu liburuan aipatutako idazleak Euskal Herriko literaturan?
Guk literaturaren hiru historia ditugu: Mitxelena, Villasante eta Sarasolak kontatuak. Horietan ez da kontuan hartu ordea, prentsan idazten zena. Orain norbaitek euskal literaturaren historia egingo balu, jenero horiek kontuan hartu beharko lituzke, batzuk oso literarioak direlako, eta hizkuntzaren estandaraziorako funtsezkoak.
Zer diozu hainbatetan aipatu ohi den ekialdeko idazleen bazterketaz?
Euskara batua egin eta Euskal Filologia abiatu zenetik, bi gauza gertatu dira: aldez aurretik nahikoa izorratuta zegoen bizkaiera deuseztatu da, eta bestalde, Lapurdiko idazleak kondenatuak izan dira. Horiek alde batera, erdigunea Gipuzkoan geratu da, Eusko Gobernuak horrela erabakita. Ikustea besterik ez dago dirulaguntzek nora egiten duten: Andoain News=Egunkaria.
Egungo nafar literaturari zer lotura antzematen diozu aurrekoarekiko?
Hizkuntza aldetik nahiko garbia da. Nafarroa aranismoak jo ez duen eremua da, eta bestalde badago lotura bat Iparraldearekin, berez, beste herrialdeek ez dutena.
Bestalde, une honetan pentsatzen duen jendea batez ere Nafarroan dago, «Egunkaria»ko igandetako kontsagratuen orri horretan besterik ematen badu ere, izan ere guztiak dira Donostialdekoak, lerro berekoak.
Lan hau gaurkotzeko asmorik ba al duzu, egungo idazleekin eta?
Nik materiala badaukat, entseiuak batipat, laboraritzaz, osasunaz eta gai historikoez, batez ere. Liburu honek daukan harreraren arabera, ikusiko dugu besterik egin daitekeen.
Azken urteotan baina, asko aldatu dira kontuak. Beste argitalpen batzuk daude indarrean, artikulu bildumak esate baterako, eta jendeak nahiez gero, badaki non irakurri autore bat.
Azterketak egin dituzu, entseiua jorratu, bildumak... non sentitzen zara erosoago?
Gehien gustatzen zaidana entseiuen esparrua da. Baina, zaila izateaz gain, eta oso alferra naizenez, ahal dudana egiten dut. Kultura ofiziala zein aspergarria den ikusita, orain bazterrekoak diren kontuez arduratzen naiz, niretzat zentroa hor delako, ez egunero publikatzen diren gauzetan.
Beste alorrik ukitzeko asmorik?
Ez dakit, lehen soziolinguistika interesatzen zitzaidan, orain unibertsitatean sartuko denez ordea, ez zait batere interesatzen.
Pamielakoa zaitugu. Zer funtzio ikusten diozu argitaletxeari nafar literaturari dagokionez?
Euskal Herriko erdal idazle hoberenak Pamielan argitaratzen dira, eta gero, besteek, eguneroko prentsan isiltasuna pairatzen duten horiek, hor dute lekua.
PETRIKORENA, J.J.
37-39

Gaiez\Kultura\Literatura\Idazleak\LARREA5
Gaiez\Kultura\Literatura\Argitalpena\Saiakera
Gaiez\Kultura\Argitalgint\Argitalpena\Liburuak\Besteak
Pertsonaiaz\LARREA5
Egileez\PETRIKOREN1\Kultura
ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Azkenak
Akabatzearen negozioa argitara

Hiltegietako irudiak publiko egiteak kaltea eragiten dietela jakitun, animaliak hiltzea negozio bilakatu duten arduradunek hermetismo handia ezarri dute hiltegien inguruan.


2018-10-21
Otegi eta Zapatero Txillarren elkartu dira, jendeari horrelako bilerak inporta zitzaizkionean bezala

Arnaldo Otegik eta Jose Luis Rodriguez Zapaterok ezkutuko bilera egin zuten irailean Elgoibarko Txillarre baserrian. Bileraren xedea “elkar ezagutzea” zela esan duten arren, ezker abertzaleko iturriek Beranduegiri esplikatu diotenez, bi politikariek beren buruari egindako omenaldia ere izan da.


2018-10-21
Legioko ahuntzak idatzi du Casadoren diskurtsoa

Oso gutxitan erabiltzen dutela-eta, Espainiako Legioak erabaki du bere desfileetan parte hartu ohi duen ahuntza, Cientocincuentaycinco, birziklatzea.


2018-10-21 | Adur Larrea
Ez hanka ez buru
Behingoz edo garaia da

"Mitxoletak nahi ditugu", pestizida guztiak orain debekatzeko aldarria

Urriaren 5ean milaka pertsona bildu dira Frantziako Estatuko hirurehun hiri eta herri baino gehiagotako udaletxeen aurrean, "Nous voulons des coquelicots" (Mitxoletak nahi ditugu) deialdiarekin bat egiteko. Bi urte iraungo duen kanpainaren antolatzaileek ez dute huskeria eskatzen: pestizida kimiko guztiak debekatzea eta oraintxe bertan. Bioaniztasunaren hondamendiari eta gizakien pozoiketari behingoz erremedioa jartzea aldarrikatuko dute hileroko lehen ostiraletan.


2018-10-21 | Amaia Lekunberri
Ruben Collio aktibista maputxea
"Macarena lurraren defentsan borroka egiteagatik hil duten lehenengo emakume maputxea da"

Ruben Collio maputxeak (Santiago, Txile, 1976) itsasoa zeharkatu du Macarena Valdés ekintzailearen hilketaz jakinarazi eta nazioartean babesa lortzeko, salatzen duenez Txileko Estatuaren baitan maputxeentzat justiziarik ez baitago. 32 urte zituela hil zuten Valdés Tranguileko bere etxean, beraien bizilekuan zentral elektrikoa eraiki duen RP Global enpresa transnazional austriarraren auto batetik mehatxatuak izan eta egun batera. Macarenaren bikotekidea zen Ruben Collio, eta... [+]


Nerea Arriola. Txantxarik ez umorearekin
"Umorearen izenean ez dira gauzak banalizatu behar"

Sarritan gertatu zaio Nerea Arriolari; azkena, uda honetan bertan: ezezagunak hurbildu zaizkio, zaleak, bera zelakoan Idoia Txoperena, Supertxope, euskal youtuber sonatua. Hura, baina, kanpaina politiko baterako propio pentsaturiko pertsonaia zen [Hiru Damatxo ideia faktoriak egin zuen kanpaina, Sortu alderdiarentzat]. Arriola, berriz, Supertxope gorpuztu zuen aktorea dugu. Eta erizaina. Eta bakarrizketa-egilea. Eta…


2018-10-21
Nerea Arriola Urberuaga (1988, Donostia)

Erizaina da lanbidez, baina antzerkian ibili da betidanik, Zurriolako Ikastolako antzerki-taldean. Berak eman die gorputza eta ahotsa Supertxope euskal youtuberrari eta Info7 irratiko Dolores Mujika Dolox pertsonaiari. Duela bi urte egin zuen lehen bakarrizketa, eta besteak beste, zeregin horretan dabil orain han eta hemen. Aurten bukatu du antzerki-prestakuntza, Donostiako Arte Eszenikoen Tailerrean (TAE).


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude