Pentsio sistema publikoa: Txileko herritarren aldarria 30 urteren buruan

  • 1980ko hamarkadan pribatizatu zuten Txileko pentsioen sistema, Pinocheten diktaduran. Estatu mailako arazo bilakatu da azken urteetan, erretirodunek jasotzen dituzten pentsio baxuengatik. Zenbateko hauek kudeatzen dituzten enpresa pribatuen aberasteak ere hautsak harrotu ditu. Hainbat mobilizazio izan dira azken bi hilabetetan herrialdean. Abuztuaren 21ean izan da azkena eta ehunka mila pertsona bildu dira Santiagon pentsio sistema publiko bat aldarrikatzeko.

Sara Arruabarrena Azkarate @s8ara
2016ko abuztuaren 24a
Abuztuaren 21ean izan da azken mobilizazioa eta ehunka mila pertsona bildu dira Santiagon pentsio sistema publiko bat aldarrikatzeko. (Argazkia: @NOmasAFP)

1981ean Txile aitzindari izan zen pentsio-sistema pribatizatu zuenean eta Hego Amerikako zenbait herrialdek haren urratsak jarraitu zituzten, Argentinak eta Peruk, esaterako. 35 urte igaro dira geroztik eta sistemaren bideragarritasuna zalantzan dago.

AFP (Pentsio Funtsen Administrazioak) enpresak sortu zituzten pribatizaziorako: Estatuaren esku-hartzea gutxitzen zuen sistema berriak eta pentsioak inbertsio-funtsen esku uzten zituen.

Langile orok AFP bat aukeratu eta kontu bat ireki behar du erretirorako aurrezkiak gordetzeko. Bi motako diru-sarrerak izango ditu kontu horrek: alde batetik, langileak berak soldataren %10 bideratuko du bertara –enpresak ez du gauza bera egingo, OCDE-ko beste herrialde kideekin gertatu ez bezala–, eta beste aldetik, pilatutako diruaren etekina dago, herrialdeko banku eta enpresa handietan inbertituta lortutakoa. Merkatuaren gorabeheren araberakoa da azken hau.

Azaldutako zenbatekotik komisioak kendu behar dira, langileen kalterako. Gordetako diruaren etekina bilatzen duen eredua da emaitza: Txileko Barne Produktu Gordinaren %62.

Hutsuneak ditu ereduak

Borja Suarez Madrilgo Universidad Autónoma-ko irakasle eta Economistas Frente a la Crisis plataformako kideak Txileko erretiro-pentsio funtsen inguruko lana argitaratu du. Hainbat ideia plazaratu ditu ereduak dituen hutsuneen inguruan.

2008an Txileko gobernuak bi diru-laguntza mota jarri zituen martxan, pentsio baxuei aurre egiteko. AFPk ordaindutako pentsioen %90 hilean 147.000 pesoetara (213 euro) iristen ez dela salatu du Sol fundazioak, hots, Txileko gutxieneko soldataren bi heren.

Pentsio baxuek urte gehiago lan egitera behartzen ditu herritarrak eta legez erretiro adina emakumeentzat 60 urtekoa eta gizonezkoentzat 65 urtekoa bada ere batez beste 70 urterekin hartzen dute erretiroa. Gainera, alde handia dago pentsioaren zenbatekoan generoaren arabera.

AFPk langileen %63aren erretiro-pentsioa kudeatzen dute: honek bidegabeko ekonomiak duen garrantzia azaleratzen du eta sistematik at behargin asko daudela nabarmendu.

Soluzio eske

Azken urtean Michelle Bacheleten gobernua Estatu mailako AFP baten sorreraren inguruan mintzatu da. AFPen desagertzea eta pentsio-sistema publiko bat aldarrikatzen dute askok ordea, No más AFP plataformak, esaterako. Honek eta hainbat eragilek deituta manifestazioa izan zen uztailaren 24an Txilen, eta antolatzaileen hitzetan milioi bat pertsona inguru bildu ziren herrialdean barrena. Abuztuaren 21ean ere izan ziren mobilizazioak, Santiagon ez ezik Txileko beste 50 herritan ere. Ez dira mobilizazio gehiago baztertzen.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Pentsioak  |  Ogasuna  |  Txile

Pentsioak kanaletik interesatuko zaizu...
EAEko pentsionistak Espainiako Gizarte Segurantzako ministroarekin bilduko dira

Espainiako Estatuko beste mugimendu batzuekin joango dira 1.080 euroko pentsio minimoa eskatzera


2018-07-03 | ARGIA
Pentsiodunek aldarrikapenei eutsiko diete udaran, baina egutegian moldaketekin

Araban eta Nafarroan asteleheneko deialdiak bertan behera utziko dituzte udaran zehar, eta Bizkaia zein Gipuzkoan zer egin erabakiko dute datozen egunetan. Momentuz, abuztuaren 20an manifestazioa deitu dute Bizkaiko pentsiodunek.


2018-07-01 | Juan Mari Arregi
Bankuek Sánchezi xantaia, pentsioengatik

Pentsio publikoen jasangarritasuna, krisi eta hazkunde garaietan izan behar duten eguneraketa, pentsionisten duintasuna, beren aldarrikapenak egiteko erakutsi duten ausardia eta irmotasuna...


2018-06-13 | ARGIA
Pentsioak KPIren arabera igotzea adostu dute, krisi ekonomikoa etortzen bada nola jokatu airean utziz

Toledoko Paktuaren jarraipen batzordea bildu da asteartean eta 2013tik Espainiako Estatuko pentsio-sisteman indarrean dagoen aldaketa bertan behera utziko duen erabakia hartu du: pentsioak Kontsumorako Prezioen Indizearen  (KPI) arabera igoko dira berriro. Baina erabakiak badu letra txikia: ekonomia beheraka hasten denean nola jokatu airean geratu da.


2018-05-28 | Miren Osa Galdona
Pentsiodunen aldarriak ez du etenik

Hego Euskal Herriko hiriburuak pentsiodunez bete dira, beste behin, asteburu honetan. Martxoko deialdiarekin alderatuz, Bilbo, Gasteiz eta Iruñeako parte hartzea jaitsi egin da. Aldiz, Donostian 10.000 manifestari gehiago izan ziren. 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eta KPIa lortu arte borrokan jarraitzeko prest dira.


2018-05-27 | Juan Mari Arregi
Soldata politikoak eta miseriazko pentsioak

Pentsiodunek –PPk eta EAJk elikatutako salbuespen gutxi batzuk izan ezik–, bi alderdion paktu oraindik argitu gabea arbuiatu dute, eta mobilizazioekin jarraitzen dute pentsio publiko duinen defentsan.


2018-05-23 | ARGIA
Euskal Herriko Emakumeen Mundu Martxak pentsionistekin bat egin eta emakumeentzat pentsio duinak eskatuko ditu

Emakumeek egiten dituzten lanen aitortzaren aldarrikapenak erdigunera ekarriko dituzte Bilbon egingo den elkarretaratzean.


Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartako bultzatzaileek bat egin dute larunbateko pentsionisten manifestazioarekin

Pentsionistek, astelehenetako mobilizazioaz gain, larunbaterako manifestazio bat antolatu dute. Protesta horrekin bat egin dute Euskal Herriko eskubide sozialen karta bultzatzen duten eragile sozial eta sindikalak.


2018-05-21
Milaka pentsiodun irten dira kalera asteleheneroko protestan: larunbateko manifestazioetara deitu dute

Azken astelehen guztiz bezala, milaka pentsiodun irten da herri eta hirietako karriketara beren bizi baldintza eskasak salatu eta pentsio duinak aldarrikatzeko. Datorren larunbatean, maiatzak 26, burutuko den manifestazioetan parte hartzeko dei egin dute.


2018-05-07 | Miren Osa Galdona
EAJ-PP arteko akordioak ez ditu pentsionisten aldarrikapenak isildu

Indar erakustaldia egin zuten pentsionistek beste behin Donostian, Bilbon eta Gasteizen. Milaka pertsona bildu ziren PPk eta EAJk hitzartutako igoera nahiko ez zela izan aldarrikatzera. Maiatzaren 26rako ere mobilizazioak iragarri dituzte.


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude