Carme Junyent hizkuntzalari katalana hil da

  • Irailaren 3an zendu da pankreetako minbiziaren ondorioz. Katalanak desagertzeko dituen arriskuez zorrotz hitz egin izan du hizkuntzalariak eta haren mezu gordinek deserosotasun ugari sorrarazten zuten. Azken unera arte borrokatu da bere hizkuntzaren alde. Bizitzako azken uneetan katalanez artatua izateko eskubidea errespetatzeko eskatu du, hil ondoren Vilaweb-en argitaratutako artikulu baten bidez.

Carme Junyent. Dani Blanco / ARGIA CC BY-SA

2023ko irailaren 04an - 10:32
Azken eguneraketa: 13:35
Zarata mediatikoz beteriko garai nahasiotan, merkatu logiketatik urrun eta irakurleengandik gertu dagoen kazetaritza beharrezkoa dela uste baduzu, ARGIA bultzatzera animatu nahi zaitugu. Geroz eta gehiago gara, jarrai dezagun txikitik eragiten.

Carme Junyent Figueras Masquefan jaio zen, Bartzelona erdialdean dagoen Anoia eskualdean, 1955eko otsailaren 4an. Bartzelonan bizi izan zen hil arte. Herrialde katalanetan sona handiko hizkuntzalaria izan da, aldeko eta aurkako sutsuak izan ditu. Euskal Herrira sarri etorri zen hitzaldiak ematera. Hizkuntza afrikarretan aditua zen. Mehatxatutako hizkuntzak eta immigrazio hizkuntzak asko landu zituen. Grup d’Estudi de Llengües Amenaçades (GELA) taldearen zuzendaria zen, eta Universitat de Barcelonan hizkuntzalaria.

2020ko otsailean, Larrun aldizkarian, berari egindako elkarrizketa luzea argitaratu genuen. Orduan, beste askotan egin zuen bezala, katalanaren zaurgarritasunaz aritu zitzaigun. Aitortu zuen ez zekiela bere bilobek katalanez egingo zuten; alegia, katalana salbatu nahi bada lo ez geratzeko arrazoi sendoak daudela zioen. Kataluniako Hezkuntza Saila zorrotz kritikatu zuen, hainbat eta hainbat ikastetxetan ez zuelako katalanezko irakaskuntza bermatzen. Ez zuen aurkitu munduan hizkuntzak salbatzeko eredurik, eta haren proposamena gaztelania-katalana bitasunetik atera eta komunitate eleanitzera bidea egitea zen.

Katalanez hil

Larrun aldizkarian, hamasei orrialdetan egindako elkarrizketa luzearen bukaeran, kazetariak ondokoa esaten dio: “Katalanez bizi nahi duzu”, eta bere erantzuna: “Bai, eta hori bermatzeko modua aurkitu behar da. Esate baterako, ospitalean hil behar badut, nik katalanez hil nahi dut”.

Hara non, egoera horretan aurkitu du bere burua hizkuntzalari katalanak. Ozen aldarrikatu izan du katalanez hiltzeko eskubidea, eta bizitzaren azken egunak osasun etxeetan eta osasun langile artean igarotzea egokitu zaio. Hil aurretik aldarri horren inguruko artikulua idatzita utzi zuen, eta Vilaweb agerkariak eman du argitara behin hil ondoren.

Artikuluan kezka agertzen du, iritzi diolako azken urteotan gero eta zailagoa dela bizitzako azken egunak katalanez bizitzea, kontratatutako zaintzaileak direla edo administrazioaren beraren osasun langileak direla. Gogorarazten du eta aldarrikatzen du katalanez artatua izateko eskubidea, eta administrazioari eskatzen dio eskubide hori bermatzeko, “izan ere, katalanaren etorkizuna gure esku [herritarren esku] ez dagoen adibideetako bat da”. Norbere hizkuntza errespetatzea osasun artaren barne dagoela adierazi du artikuluan. Eskubidea aldarrikatzeaz gain, bere gaixoaldian osasun langileekin izan dituen hizkuntza bizipenak kontatu ditu. Horietako batean, etxera joandako mediku batekin izandako harremana kontatzen du. Medikuak gaztelaniaz egiten zion eta Junyentek beti katalanez. Halako batean, medikuak galdetu zion ea arazoren bat zuen gaztelaniarekin, eta Junyentek baietz erantzun: bizitza guztian borroka egin zuen herritarrek katalanez hiltzeko aukera izan zezaten eta berari txanda iritsita, “kontsekuentea izan behar dut”, esan zion. Mehatxatutako hizkuntzak aztertzen zituela azaldu zion medikuari, eta uste zuela berak ere lagun zitzakeela pazienteak, bizitzako halako une berezian haien hizkuntzan hitz egiten bazien. Sendagileari El futur del català depèn de tu (Katalanaren etorkizuna zure esku dago) liburua oparitu zion.

Gaixoaldian, osasun langileekin borrokan dabil katalanez egin ahal izateko eta bere medikuak aholkatu dio indarrik ez xahutzeko halako lanetan. “Zaila”, dio Junyentek. Ospitalera eraman duten batean medikuak eskatu dio gaztelaniaz egiteko, eta hala erantzun dio: “Galdetu diot ea ez dion axola ni katalanez ez hiltzea. Berak esan dit ni hobeto artatzeko dela. Hemen agertu da lehenengo hausnarketa etikoa: zein hizkuntza erabili behar da lehentasunez, pazientearena ala medikuarena?”.

Junyentek hizkuntza alorreko hainbat pertsona esanguratsu ezagutu du katalanez hiltzeko aukerarik izan ez duena, eta hala dio artikuluaren bukaeran: “Haiei eta beste guztiei konpromiso hori zor diegu, momentu erabakigarrietan babesgabe ez uzteko eta azken bizipena lehenengoa bezala bizi dezaten”.

 


Kanal honetatik interesatuko zaizu: Katalana
2024-06-07 | Sustatu
Googleren emaitzetan katalana gutxiago agertzeko motibo zenbait azaleratu dituzte

Googleren bilaketa emaitzetan katalanak eta euskarak 2022-2023 tartean izan zuten beherakada dokumentatu genuen webgune honetan. Nolabaiteko konponketa izan zuen gauza hark. Oraintsu, Kataluniatik iritsi zaizkigun azterketa batzuetatik, hizkuntza hauek bilaketetan gutxiago... [+]


Hizkuntza gutxiagotuak: sortzen ari diren diskurtsoei gainbegiratua

Soziolinguistika Klusterrak antolatuta 2024ko Euskal Soziolinguistika Jardunaldia egin berri da Gasteizen apirilaren 23an. Azken urteetan euskararen eta katalanaren alde eta aurka agertu diren diskurtsoak izan ziren ardatz. Onintza Legorburu, Xan Aire eta Mikel Peruarena aritu... [+]


2024-02-14 | Cira Crespo
Júlia Ojeda, literatura-kritikaria eta UOC-eko ikertzailea
“Globalizazioaren oldarraldi handiei aurre egiteko diskurtsoak falta zaizkigu”

Júlia Ojeda literatura-kritikariaren ahotsa garrantzitsua da gaur egungo Kataluniako hedabideetan, eta prozesu independentistaren osteko Katalunia birpentsatzen ari den ardatz ugarietako batera hurbiltzen laguntzen digu. Matriotes-eko kide ere bada, “feminista eta... [+]


Bat, txikia eta librea

Carme Junyent hizkuntzalari katalana hil zen pasa den irailean. Hizkuntza-politikari buruz esaten zituenak arretaz segitu ditugu hemen, haren proposamen batzuk noizbait gurean aplikatzera ausartuko ginelako itxaropenez-edo, beharbada. Aho-bizarrik gabe jarduten zuen. Aldizkari... [+]


Europar Batasunean katalana ofizialtzea lehenetsiko du Espainiako Gobernuak, euskararen eta galizieraren aurretik

Manuel Albares Atzerri Ministroak erabilitako arrazoiak dira, besteak beste, katalana lehenesteak prozesua arinduko duela eta katalanak beste bi hizkuntzek baino hiztun gehiago dituela.


2023-08-31 | Ilargi Manzanares
Andorrak gutxieneko katalan maila eskatuko du bertan bizitzeko

Andorrako katalanaren defentsarako lege berriak katalanaren oinarrizko maila eskatuko du bertan bizi eta lan egin ahal izateko. A2 titulua baino maila baxuagoa eskatuko dute.


Euskara, katalana eta galiziera Europan ofizial izatea eskatu du Espainiak, Sánchezek abertzaleen botoa lortzeko

Espainiako Gorteak osatzeko ordu gutxi batzuk geratzen zirela, Pedro Sánchezek beharrezkoak dituen alderdi abertzaleen botoa eskuratu nahian hizkuntza gutxituen gaia jarri du mahai gainean. Espainiako Parlamentuko mahaiko presidente Francina Armengol PSOEko hautagaia... [+]


2023-08-03 | Ilargi Manzanares
Espainiako Gobernuko negoziazioetan hizkuntzaren auzia erdigunean jartzea eskatu dute hainbat eragilek

O Festigal jaialdian elkartu dira Euskalgintzaren Kontseilua eta katalanaren eta galizieraren aldeko hainbat erakunde eta elkarte. Bertan egin dute eskaera, eta hizkuntza gutxituen normalizazioaren aurkako “oldarraldia” gertatzen ari dela salatu dute.


36 urteren ostean, Vox eta PPk katalana lehentasunezko hizkuntza ez izatea erabaki dute Palman

Udal komunikazioetarako hizkuntza lehenetsia zen katalana duela 36 urtetatik; orain, berriz, udalak osatu berritan, legea atzera bota du Vox eta Alderdi Popularraren arteko koalizioak. Funtzionarioek herritarrekin halabeharrez gazteleraz komunikatu beharra dute orain.


2022-10-06 | Euskal Irratiak
Ipar Kataluniako herriko etxe bat auzitara, katalana ekitaldi ofizialetan onartzegatik

Frantsesa da nagusi, frantses instituzioetan. Haatik, urtez urte, erakunde publikoetan ere lekua egiten hasi dira euskara, korsikera edota bretoiera. Hemen, horren adibide ditugu, Ortzaizeko, Urruñako, Hendaiako edota Urepeleko herriko kontseiluak, baita Hirigune Elkargoa... [+]


2022-09-26 | ARGIA
Katalana eta okzitaniera erabiltzen hasi dira Frantziako estatuko 15 udalbatzetan

Elna udalerriak irekitako xendari jarraituz, hamabost bat udalerrik mozio bidez onartu dute udal batzetan katalanez eta okzitanieraz hitza hartu ahal izatea, eta Jefaturara bidaltzen diren aktak ere hala idaztea, ondoren frantsesera itzulita. Eskualde hauetakoak dira hamabost... [+]


2022-05-10 | ARGIA
Katalunian murgiltze ereduari eutsiko diote, Auzitegi Nagusiaren erasoak eraso

Hamabost egunetan, Kataluniako eskolek ikastorduen %25 gaztelaniaz eman behar dutela agindu dute epaileek. Helegitea jarriko duela iragarri du Generalitateak eta irakasleei esan die orain arte bezala jarraitzeko. “Ebazpen aberrantea da pedagogikoki eta juridikoki”.


2022-05-09 | ARGIA
Generalitateari bi asteko epea eman diote hezkuntzan %25 gazteleraz ezartzeko

Kataluniako murgiltze ereduarekin amaituko luke neurriak. Epaileek ez dute onartu Generalitateak eta Kataluniako Parlamentuak aurkeztutako beste proposamena, portzentaiak baztertzen dituena.


21 egunez katalanari eutsi eta hizkuntzaz ez aldatzeko erronka

Matinc el Català Twitter kontutik proposatuta, hizkuntzaren aldeko ekimen berria prestatzen ari dira Katalunian. Erronka da 21 egunez katalanez hitz egitea eta ez hizkuntzaz aldatzea, batez ere, normalean aldatzen den egoeretan. Apirilak 23 Sant Jordi egunean hasi eta... [+]


Eguneraketa berriak daude