Pedro Migel Urruzunoren Omenez Bere Heriotzaren 50garren Urtebetetzean(1844-1923)


1973ko urtarrilaren 21ean
Inoiz baino beharrezkoagoak dira eskuin muturraren gezurrei
aurre egingo dieten hedabide independenteak
Pedro Migel Urruzunori buruzko elkarrizketa
Elgoibarko Herria
Pedro Migel Urruzunoren Omenez Bere Heriotzaren 50garren Urtebetetzean (1844-1923)
Gure lan eta burrukak, gure egungo kondaira eta bideak, hitz batetan, gure izateak ez du geldiunerik, ez pausaldirik. Dena da abiadura, dena aurreratze; eta guztiok gara euskaldun, guztiok geure herriaren etxegintza honetan nola-halako peoi eta langile.
Hori aitortzen digute bizi ditugun egun, aste eta urteek. Esandako hau batipat azkenaldi honetan han-hemenka loratzen diren kultura-aste, omenaldi, jalaldi, hitzaldi eta abarrek garbi baina garbiago erakusten digute. Badirudi euskaldunok halako batez gure kulturaren indartu beharraz ohartu garela, gure kulturaren funtzioaz jabetu garela, eta desio hau ez da bartertu edo guttiestekoa noski.
Egia, aspaldian geure kulturaren hildotik jo nahi dugu euskaldunok, geure kulturaren bidetan ibili, gure izateaz jabetu. Euskal interrogante asko dugu buruan, geure buru txikian, eta beharrezko, nahi eta nahi ezko zaigu hauei erantzun bat ematea.
Kultura alorrari gagozkiolarik ez da aspaldion gaur hainbat mugimendu ikusi. Hemen ez bada hor, hor ez bada han, nunnahi da zar ikusi edo entzunik, zer esan edo azterturik, zer ikasi edo irakatsirik.
Gogoan ditugu oraindik Iruiñeko topaketak, Urolako Biltzarrak, Baiona, Bergara eta Arrasateko kultura asteak tab. Hitzaldi eta mahai-inguru, abeslarien jaialdi eta antzerki, ipuin sariketa, bertsolari saio...; horra hor euskal txoko, ballara eta herrialdeetatik gure kultura xuxpertzara datozen sorkari eta ekintza aipagarriak. Hala ere ez dut uste gure herriak duen bizi eta dinamika osoaren ispilu eta agertzalle direnik. Behar bada agiriko espresio dirateke, espresio jator eta egiazko bestalde, baina beste mila alderdi ditu gure bizitzak hemendik at galditzen direnak; egunerokotasun apalean gelditzen diren beste mila alderdi: etxea, Iana, lantokia, ardoa, kuadrilla, deportea, jolasa, mendia, jendea, dirua...
Dena den, Elgoibarko herritik dator gaurko notizia eta albistea. Joan den abenduko omenaldi eta kultura asteei jarraituz, Urruzuno euskal idazle izan zenaren omenez ari zaigu Elgoibar bere kultura-hamarraldia gertutzen. Hain zuzen ere aurten ospatzen bait da P.M. Urruzunoren heriotzaren 50garren urtebetetzea. Hori dalata gartsuki ekin diote elgoibartarrek lanari beren herritarra omendu nahiz eta eskura zaigun programa mamitsuaren berotasunak eraginik, jai antolatzalleengana zuzendu gara zerbait gehiago eta batez ere argiago jakin nahiz. Han aurkitu ditugu gure lagunak "Ongarri" elkarteko batzuk, beste elkerteetako gazte batzuekin batera eta denon artean galdera-erantzun hauk jaso ahal izan ditugu.
–Omenaldi baten barruan mugituko zarete. Jakintza haro hau P.M. Urruzunoren omenez eta inguruan burutu duzue. Dudarik gabe, ezaguna dateke Urruzuno zuen artean baina zoritxarrez, agian, ez hainbat irakurleen artean. Ager dizaiguzue Urruzuno. Nor zen P. M. Urruzuno?
–Hitz gutxitan erantzungo dizut. Elgoibarren jaio zen 1844garren urtean eta hementxe hil 1923an. Apaiz ikasketak egin ondoren Lesakan eta Oñan apaiz bezala egona dugu. Ondoren, Mendaro hauzora etorri zen, lehenik bertako parroko eta gero Agustinetako kapellau bezala, eta hemen hil zen lehen esan bezala, duela 50 urte. Apaiz ez ezik, euskal idazle ere bada Urruzuno. Batez ere bere ipuinetatik dugu ezaguna. Hamaika ipuin idatzitako idazlea dugu Urruzuno. Jakin dugunez astean bi ipuin burutzen zituen, gero euskal aldizkarietan atera zirenak. Hori delata ipuin sorta handia utzi digu Urruzunok. Lau liburuxkatan bildu ditu Auspoak bere lanik aipagarrienak, baina oraindik bada beste liburu mardul bat argitaratzeko lanik aski, eta hain Zuzen ere asmo horietan dabila Auspoa editoriala. Beraz, apaiz eta ipuin-idazle duzu bereziki P. M. Urruzuno.
–Zer esango zeniguke apaiz eta idazle zen aldetik? Izango dira, noski, hemen, Elgoibarren, bera ezagutu zutenak eta batez ere bere lanak irakurri dituztenak.
-Bai, halaxe da. Badira gure artean Urruzuno ezagutu dutenak eta hauei ere hurbildu gatzaizkie bera hobeto ezagutu nahiz. Batez ere Mendaroko Agustinetako mojatxoak dira hari buruz gehien esan dezaketenak, beren artean izan bait zuten kapellau bezela. Hauek diotenez apaiz on bat zen. Urruzuno, apal eta jakintsu. Hamaika errosario, bederatziurren eta elizkizun gozo eta ederren zuzendaria. Harenak bai noski errosarioak...; eta gutxi gehiago adineko jende nagusi gehienak ezagutu zuen Urruzuno. Idazle bezela berriz, ipuin idazlea esan dut lehen. Oso herrikoia bere idazlanetan; herri hzkuntza jatorra berak darabilkiena. Ez zen purista edo berrizalea; "nik herri xehearentzat idazten dut" zion berak. Bere garaian irri asko eragin zuten bere ipuin xelebreak. Zirikatzalle eta umore oneko agertzen da beti lanetan (ez dakit pundu honetaz ijitoak zer esango luketen).
–Litekeena da ondorengo galdera hau desegoki gertatzea baina zeurontzat, antolatzaileontzat zer da Urruzuno antolatu dituzuen jai hauen barruan, aitzakia bat agian?
–Beno, ez da haserretzeko adina baina aipatu duzun hitz horri ez deritzat egokiena. Urruzuno motibu eta arrazoin bat bezala hartu dugu egin nahi dugun jakintza haro honetarako. Bera gabe ere egin zitekean gauza dela uste dut, baina zer arrazoin egokiagorik euskall kultura haro bat eratzeko eta honen barruan bere garaian kultura horren laguntzaile eta indartzale jator izan zen gizona omentzeko?
–Erabat zurekin natorrela aitortu behar. Nola burutu duzue jaialdia?
-Jaialdiaren eraketa Elgoibarko "Ongarri" elkarte kulturalaren inguruan burutu da Gehienbat, eta honekin batera herriko beste elkarteetako jendearekin. Esango dizut, jende gaztea izan dela gehienbat omenaldi hau antolatzen ibili dena. Omenaldia berriz San Antongo Jaietan egitea ikusi genuen egokiena; horregatik egingo da urtarrilaren 17tik 88ra.
–Labur bederen emango ahal diguzue omenaldi honetan egingo diren jaialdi, hitzaldi, sariketa eta ekintza berezienen berri?
–Esan bezala omenaldia urtarrilaren 17tik 28ra izanen da eta hona hemen ekintza berexienak: Euskal jaialdi bat ikastolako umeekin; Abeslarien jaialdi bat. Mahai ingurua euskal aldizkarietako arduradunekin, euskal kazetaritzaren inguruan. Herriko margolarien erakusketa bat ere bai. Argazki sariketa bat. Haurren pintura eta esku-lanen sariketa. Egungo euskal literaturari buruz Joseba Intxaustiren hitzaldia eta "Gure Ikastola" liburuaren aurkezpena; euskal liburuen eta diskoen azoka eta bertsolari saio bat. Hauetaz gainera beste bi ekintza daude Urruzunori zuzenago dagozkionak. Bata "Iru-Ziri" antzerki irrigarria Urruzanoren ipuinekin Agustin Zubikarai jaunak taxutu eta Elgoibarko talde ezagun eta jator batek antzestuko duena. Eta bestea, Urruzuno euskaltzain izan zenez, Euskaltbaindika Elgoibarren ospatuko duen hileroko Batzar Nagusia.
–Ikusten dugunez asmo eder eta handiak dira zuenak eta ez txikiagoak hori dena antolatzen hartu dituzuen lanak. Beste galdera bat egin nahi nizueke. Zer da Elgoibarrentzat honelako omenaldi bat?
–Elgoibar berez da aberatsa bere manifestazio guztietan dinamika handiko herritzat daukate atzerritarrek. Ez dugu ahaztu behar industrializatutako herri bat dugula eta industrial izate honen eragina ageria dela elgoibartarren zenbait ekintzatan. Omenaldi honek herri osoaren agerpen bizi izan nahi luke, gure kulturaren sakontze bat. Beti lantzen dira urtean zehar jakintza gaiak ematen diren hitzaldi eta saioetan baina aspaldian ez genuen hain saiaera eta jardanaildi seriorik ukan.
–Eta azkenik galdera bat: nolakoa izango dela uste duzue herriaren erantzuna? Nola erantzungo diete elgoibartarrek P. M. Urruzunoren omenez eratu dituzuen jai hauei?
–Erantzuna herri osearena izango da. Omenaldi hau elgoibartar guztiok egiten dugu eta denok dugu esku omenaldi honetan. Egingo diren jaialdiak denon onari begira eginik daude, denontzat zabaldurik daude: gazte eta zaharrentzat, kaletar eta baserritarrentzat, nekazari eta langileentzat. Eta hori horrela izanik ezin hobea izango dela uste dugu herriaren erantzuna eta handikiro ospatuko dugula elgoibartarrok gure herriak eman duen idazle eta gizon handi honen heriotzaren 50garren urtebetetzea.

Hauetxek izan dira omenaldi honen antolatzaIleek gure galderei eman dizkietan erantzunak. Horra beraz Elgoibar Urrozunoren omenez. Gure lana beterik genuen eta etxera bidean jarri gara.
Baina han, han utzi dugu Elgoibar omenaldi bikain honen ametsa aurrez miresten zeren eta gaur amets dena bihar egia gertatuko bait da, eta gaur kapulu dena bihar lore eder bihurtuko elgoibartarren lorategian, Pedro Migel Urruzunoren omenezko jai honetan.
HARANEKO

Pedro Migel Urruzuno
1

GaiezGizarteaErlijioaEliza katolApaizak
PertsonaiazURRUZONO1

Azkenak
Araba eta Nafarroa zeharkatzen zuten Forestaliaren bi autopista elektriko bertan behera geratu dira

Araba eta Nafarroa zeharkatu behar zituzten goi-tentsioko bi linea elektrikoren proiektuak ez dira gauzatuko. Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioak Aragoiko Tueste herrian Forestaliak egin behar zituen lau poligono eolikoen proiektuak artxibatu ditu.


2025-08-29 | Euskal Irratiak
Maiten Chohobigarat
“Beharbada menopausia gehiago aipatu beharko genuke, aterabideak badirelako”

Baionako ospitalean unitate berritzaile bat ideki da: kardio-ginekologia unitatea, menopausian diren emazteei zuzendua. Gai hau, askotan tabu edo bazterrean utzia, osasun arazoak eragin ditzake bizitzako etapa horretan.


2025-08-29 | UEU
Ikerketa-proiektuen II. deialdia egin dute UEUk eta BadaLab-ek

UEUk eta BadaLabek ikertzaile gazteei zuzendutako diziplinarteko ikerketa-proiektuen II. deialdia egin dute. Honen helburuak dira ikertzaile euskaldun gazteen arteko harremanak sendotzea eta ezagutza-arlo ezberdinetako ikertzaileak elkarlanean aritzea. Irailaren 22ra arte... [+]


Javier Milei eta bere arreba eroskeria trama batekin erlazionatu dituzte filtraturiko audio batzuek

Argentinako hainbat hedabidek Desgaitasun Agentzia Nazionalaren buru den Diego Spagnuoloren audioak zabaldu dituzte. Argentinako Gobernuan eroskeria dagoela aitortu eta azaldu du horietan Spagnuolok, eta ustelkeria kasu horren buruetako bat Argentinako presidente Javier Mileiren... [+]


2025-08-28 | Gedar
Bere historian lehen aldiz, 110.000 milioi euroko kapitalizazioa gainditu du Iberdrolak

Europako energia-enpresarik handiena da jada, eta bi handienetako bat munduan.


Frantziako Gobernuaren aurka “guztia blokeatzeko” deia indartzen ari da

Irailaren 10a izanen dute protestarako lehen hitzordua. 2018 urteko Jaka Horien mugimenduaren segipen gisa ikusten dute anitzek deia, nahiz eta alderdi politikoak eta sindikatuak dinamikari lotu izanak ezberdintzen dituen biak. François Bayrouren austeritate politikaren... [+]


Udazken beroa Frantzian?

2025ean hazkunde ekonomiko txikia (%0,6) ez da gai izango langabezia-tasak %8ko muga gainditzea saihesteko; Zor Publikoak bi bilioi euro (BPGren %115) gainditzen ditu EK-k ezarritako %60aren oso gainetik, eta Gastu Publikoak estratosferan jarraitzen du.

Horri gehitu behar... [+]


Alemaniak derrigorrezko zerbitzu militarra “beharrezkoa” denean ezarriko lukeen lege proiektua onartu du

Europako azken urteetako joerari jarraiki, derrigorrezko zerbitzu militarraren harrabotsa Alemaniara heldu da: SDP Alemaniako Alderdi Sozialdemokrata buru duen Defentsa Ministerioak borondatezko soldadutza ezarriko lukeen lege proiektua onartu du, "beharrezkoa" denean... [+]


Nafarroako lau pilotari ijitori omenaldia egin diete Mañuetako pilotalekuan

Flamenco On Fire jaialdian ospatu dute ijito komunitatearen, flamenkoaren eta pilotaren arteko harremana. Iruñeko Alde Zaharreko Mañueta pilotalekuan antolatu dute jaialdia, eta bertan omenaldia egin diete lau pilotari ijitori.


2025-08-28 | Jon Aleman Astitz
Supremazismo espainiarren “kontsentsu linguistikoa”

Eskubide linguistikoen ikuspegi integratzaile baten eskaintza dugu gaurkoa.

Espainiako supremazismo linguistikoa osasuntsu eta bizkor ageri zaigu, “hooligan” samalda anitz baten babesaz eta komunikabide indartsuez sustatua. Azken aurreko lagina Santi Martinezena... [+]


2025-08-28 | Iñaki Lasa Nuin
Gure jaiak

Euskal Herri osoan —beste herrialdeetan bezalatsu— jairik ez da falta. Negu giroan ere asko badira ospatzen direnak, uda-garaian ez da festa gabeko egunik. Egun-argi luzeak eta gau epelak jendea etxe zuloetatik kanpora, kalera ateratzeko aproposak dira eta jai giroan... [+]


2025-08-28 | LAB sindikatua
38 urteko garraiolari bat hil da Erriberrin

LABek jakin ahal izan duenez, Iruñeko garraiolari bat hil da asteazken goizaldean Erriberrin, lanerako zerabilen kamioia bidetik atera eta irauli ostean.


Polizia “talde zaurgarri”?

Azken asteetan bolo-bolo dabil Poliziaren eta, zehatzago esanda, Ertzaintzaren gaineko eztabaida. Tamalez, eztabaida piztearen arrazoia ez dira horiek Euskal Herri Langilearen kontra erabiltzen dituzten biolentzia eta jazarpen sistematikoa. Horren ordez, Ertzaintzaren eta bere... [+]


Hainbat ekintzailek bidea moztu diote Israel-Premier Tech txirrindularitza taldeari Espainiako Itzulian, Gazako genozidioarengatik

Hainbat lagun errepidera atera dira Palestinako banderak eta Gazako genozidioaren aurkako mezuak eskuan, eta Israelgo taldeko txirrindularien taldekako asteazkeneko erlojupekoa oztopatu dute. Etaparen ondoren argitaratutako ohar batean, taldeak manifestarien "ekintza... [+]


Estefi Etxebeste
“Mentalki ongi prestatzea dirudiena baino garrantzitsuagoa da harri-jasotzean”

Abuztuaren 9an errekor berria ezarri zuen Estefi Etxebestek (Ituren, Nafarroa, 2002) Sunbillako Ramon Latasa pilotalekuan. 100 kiloko harria 59 aldiz goratu zuen, eta 2014an Idoia Etxeberriak ezarritako 56 altxaldiak gailendu.


Eguneraketa berriak daude