ARGIA.eus

2021eko azaroaren 30a

Pauso bat Pedro Baigorriren bila

  • Pedro Baigorri Apeztegia (1939-1972) nafar gerrillariaren gorpua aurkitzeko saiakera egiten ari dira Kolonbiako Curumaníko hilerrian, bere senideak hango erakunde batekin harremanetan jarri eta gero. Kubako iraultzaileekin harreman estua izan zuen Baigorrik eta Kolonbiara joan zen borrokatzera: "Jendeak jateko aukera izan dezan hiltzeak merezi du", idatzi zien azken gutunean gurasoei.

Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena
2021eko azaroaren 07a

Cesar departamendua (Kolonbia), 1972ko urriaren 6a. Venezuelako mugatik gertu, Perijá mendilerroan, kolonbiar ejertzitoak ELNko (Nazio Askapenerako Armada) hiru kide hil zituen erabat neurriz kanpoko segada batean. Horien artean zegoen Pedro Baigorri Apeztegia, 33 urteko nafar sukaldari eta iraultzailea. 49 urte geroago haren gorpuzkiak ez dituzte oraindik aurkitu.

Franco, Che eta fidelen sukaldari

Baigorri Zabaldikan (Esteribar) jaio zen 1939an. Familiaren egoera ekonomiko kaxkarra zela eta, oso gazte zela, 16 urterekin, hasi zen Iruñeko Yoldi hotelean sukaldari lanetan. Donostiako Maria Cristina hotelean jardun zuen gero, eta han zela, behin, Francisco Francorentzat otordua prestatzea egokitu zitzaion, Kontxako badian ainguratutako Azor ontzian.

Parisen zuzeneko harremana izan zuen Amerikako ezkerreko errefuxiatuekin eta han izan zuen Kubako iraultzaren berri

1950eko hamarkadaren amaieran Donostiatik Parisera joan zen sukaldaria. Lehenago ere politikak eta ezkerreko ideologiak jakinmina piztu arren, Frantziako hiriburuan

Bizpahiru urte geroago, 1962 edo 1963an, Antonio Nuñez Jimenez (1923-1998) kubatar zientzialari eta politikariak eskaintza berezia egin zion: Kuban barrengorriak hazteko proiektuari heltzea.

Baigorri Habanara joan zen orduan, proposamena onartuta. Fidel eta Raul Castro anaien nahiz Che Guevararen sukaldari izan zen eta harreman estua egin zuen haiekin. Sukaldean aritzeaz gain, gerrilla ikastaro bat egin zuen, eta beste hainbat kiderekin taldea osatu zuen. Habanan geratzeko aukera zuen arren, Kolonbiara joatea erabaki zuen gobernuaren aurka borrokatzera.

Gorpurik eta dolurik gabe

Pedro hil zutenean, Pablo anaiak albiste agentzia batean egiten zuen lan, eta berria mezu labur batean jaso zuen: “De Navarra, España, guerrillero muerto” (Nafarroatik, Espainia, gerrilarria hilda). Diktadura amaitzeke, ez zen senitarteko gerrillariari gertatutakoa salatzeko garaia, eta familiak gorpurik eta dolurik gabe egin behar izan zuen aurrera.

Pedro hil zutenean, Pablo anaiak albiste agentzia batean egiten zuen lan, eta berria mezu labur batean jaso zuen: “De Navarra, España, guerrillero muerto”. Diktadura amaitzeke, ez zen senitarteko gerrillariari gertatutakoa salatzeko garaia

Unai Aranzadi kazetariak 2005ean izan zuen lehenengoz Pedro Baigorriren berri Kolonbian bertan, ELNren kanpamendu batean. Orduz geroztik, nafarraren bizitza eta heriotzaren nondik-norakoak osatuz joan da, besteak beste, hamar urtez prestatzen ari den dokumentalean eta 2017an Zazpika aldizkariako erreportaje batean jaso dituenak. Marco Tobón antropologo kolonbiarrak ere Baigorriren inguruan ikertu du, eta bere lanaren emaitza Baigorri. Un vasco en la guerrilla colombiana (Baigorri, euskaldun bat gerrilla kolonbiarrean; Txalaparta, 2017) argitaratu du. Hala, gerrillariaren bizitzaren pasarteak argituz joan dira, baina haren gorpuzkiak ilunpean daude oraindik.

Pedroren gurasoek duela 30 urte salatu zuten semearen desagerpena Kolonbiako Fiskaltzan. Baina erantzunik jaso gabe hil ziren biak. Geroago Unai Aranzadik berak ere Fiskaltzara jo zuen. Azkenik, 2019an senitartekoak Kolonbiako UPUBDrekin –desagertutzat jotako pertsonak bilatzeko unitatea– harremanetan jarri ziren, eta Pedro Baigorriren arrastoen bila hasi dira. Joan den irailean eta urrian Curumaníko hilerriko bost gorpu aztertzen aritu dira, eta hainbat hezurtegi komunetako identifikatu gabeko gorpuzkiak ere aztertuko dituzte.

Baigorriren gorpuzkiak aurkitzen Curumaníko hilerrian (argazkia: Kolonbiako UBPD erakundea)

Duintasun apur bat

Oraingoz ahalegin horiek ez dute emaitza positiborik izan, baina Mariángeles Baigorri arreba baikorra da: “Ez genuen uste han anaia eta kideengatik interesatuko zirenik. Ganadua bailiran ehortzi zituzten eta, aurkitzen badituzte, duintasun apur bat emango diegu”.

49 urte eta gero, oraindik ehorzketa duinaren zain, Pedro Baigorri duintasunez hil zela behintzat esan dezakete senideek. Kolonbian zela, aitak etxera itzultzeko eskatuz idatzi zion, eta semeak hala erantzun zion azken gutunean: “Iruñeko entzierro batean hiltzeak ez dauka zentzurik. Aldiz, jendeak jateko aukera izan dezan hiltzeak merezi du. Nire printzipio eta ideien arabera bizi naiz, eta, azkenean, nagusiki zuei egiten dizuedan omenaldia da. Jaio eta hil egiten gara, eta geratzen zaigun bakarra maite ditugunen oroimena da, baina bizitza zerbait gehiago uztea da. Zoriontasunik ez dago, guztientzat ez baldin bada”.

 

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Internazionalismoa kanaletik interesatuko zaizu...
2021-10-15 | Hala Bedi
Elikagai eta higiene produktu bilketa hasi dute zapatisten etorrerarako

Gutxi barru izango da Zapatisten Bizi Bira Euskal Herrian eta hasi dira jada prestaketa lanak. Besteak beste, elikagai eta higiene produktu bilketa abiatu dute: Gasteizko Zapateneon jasoko dituzte produktuak urriaren 30era arte.


“Garrantzitsua da ulertzea mugimendu iraultzaile perfekturik existitzen ez dela”

Liburu mamitsua da Mujer, Vida, Libertad. Desde el corazón del movimiento de las mujeres libres de Kurdistan (Emakumeak, Bizitza, Askatasuna. Kurdistango emakume askeen mugimenduaren bihotzetik, Descontrol, 2020). Kurdistango askapen mugimenduaren baitako emakumeen... [+]


2021-09-22 | Hala Bedi
Zapatisten etorrera antolatzeko asanblada irekia egingo da Gasteizko Gaztetxean

Oztopo asko izan badituzte ere, Zapatisten espedizioa heldu da jadanik Europara. Vienara heldu ziren duela gutxi, eta Europatik bueltaka ibiliko dira, Euskal Herria barne.


Gorputzen (des)kontrola

Valladolid probintziako lur zabal bezain idorrean gindoazela heldu ginen harresiz inguratutako Urueñara. Herri txiki bezain bitxia da: 200 biztanle ez baditu ere, zortzi liburu-denda daude, literatur museo bat, baita literatura unibertsaleko ipuin ezagunen txokoa ere... [+]


Irakurrienak
ASTEKARIA
2021eko azaroaren 07a
Azken albisteak
Argia buletina
Egunaren laburpena
zure e-postan
Eguneraketa berriak daude