ARGIA.eus

2022ko abuztuaren 19a

Psametiko faraoia lehen hizkuntzaren bila

Psametiko I.a Ra jainkoari eskaintza egiten, faraoiaren hilobiko erliebe batean (Tebas).
Psametiko I.a Ra jainkoari eskaintza egiten, faraoiaren hilobiko erliebe batean (Tebas).
2012ko irailaren 09a

Egipto, K.a. 664. Uahibra Psametiko faraoi izendatu zuten, eta, hala, XXVI. dinastia, dinastia saita, abiatu zen. K.a. 610ean hil zen arte, mende erdi pasatxoko agintaldi luze eta oparoa izan zuen. Egiptoren independentzia lortu zuen Asiriar Inperioarengandik bananduta eta, gerraren buruhausteak eta galdera ekonomikoak ahaztuta, Egiptok distiratzeko ahaleginak egin zituen. Ahalegin horiek, oro har, emaitza bikainak izan zituzten egiptoarren ekonomian eta kulturan, baina Psametiko I.aren proiektu kultural guztiek ez zuten arrakasta izan.

Faraoiak bere herria munduko zaharrena zela uste zuen, lehen gizakiak egiptoarrak zirela, alegia. Ustea enpirikoki frogatu nahi zuen, eta, horretarako, munduko lehen hizkuntza –eta, beraz, lehen gizakiak– aurkitzeko esperimentu bitxia prestatu zuen.

Herodoto (K.a. 484-425) historialari eta geografo greziarrak jaso zuenez, faraoiak bi haur jaioberri artzain bati emateko agindua eman zuen, hark hazi zitzan. Artzainak ez zuen gizakiekin inolako harremanik izango eta debekatua zuen haurrekin hitz egitea. Hala, inolako giza eraginik gabe eta hizkuntzarik entzun gabe, haurrek zentzurik gabeko soinuak egin ohi dituzten garaia gaindituta, Psametikoren bi giza akuriek esaten zituzten lehen hitzak gizakien jatorrizko hizkuntzarenak izango ziren. Ondorioz, hizkuntza horren hiztunak lehen gizakien ondorengo zuzenak izango ziren.

Esperimentuak bi urte bete zituenean, artzainak  faraoiarekin biltzeko baimena eskatu zuen. Haurrek lehen hitzak esan zituzten, eskuak luzatzeaz bat, zerbait eskatzen ariko balira bezala: bekós, bekós.

Ez artzainak, ez faraoiak, ez zekitenez hitz horrek zer esan nahi zuen, agintariak jakintsuen batzordea bilduarazi zuen, hitzaren jatorria eta esanahia aurkitzeko. Hainbat egunetan eztabaidan aritu ondoren, zera ondorioztatu zuten: hitza frigierazkoa omen zen eta “ogia” esan nahi omen zuen. Frigiarrek ia Anatolia osoa –egungo Turkia– hartzen zuten garai hartan.

Beraz, faraoia oker zegoen, egiptoarrak ez ziren lehen gizakiak (eta artzainak ez zituen bi haurrak ondo elikatu, jakintsuen batzordea zuzen egonez gero, behintzat).

Batetik, bistan da Psametikoren esperimentuak ez zuela inolako oinarri zientifikorik, ez eta zentzu handirik ere, gaurko hizkuntzalaritzak erakusten diguna aintzat hartuz gero. Alegia, hizkuntza guztiek antzinatasun bera dutela, eta guztiek dutela jatorria ari berean.

Hala ere, Psametiko ez zebilen gizakiaren jatorria zein den asmatzetik oso urrun; orain arteko Homo Sapiens arrasto zaharrenak Etiopian aurkitu zituzten arkeologoek, egiptoarren zibilizazioaren oinarri izan zen Nilo ibaiaren iturburuetako batetik hurbil.

Kanal honetan artxibatua: Egiptologia

Egiptologia kanaletik interesatuko zaizu...
2021-05-02 | Ander Perez
Maria Luz Mangado. Egiptologoa
"Zerbait aurkitu arte beti ibiltzen gara fikzioaren eta errealitatearen arteko marran"

Orain dela 3.400 urte inguru eraikitako hiri baten arrastoak aurkitu ditu arkeologo talde batek Luxorren, Egipton, Nilo ibaiaren ertzetako batean. Amenhotep III faraoiaren garaiko hiria da (k.a. 1390-1352), haren semeak, Akenaton faraoiak hiriburu berri bat sortzeko atzean utzi... [+]


Ramses II.aren bidaia Parisera

Le Bourget (Île-de-France), 1976ko irailaren 26a. Ramses II.a faraoiaren momia zeraman hegazkin militarrak lur hartu zuen.


Antzinako Egiptoko ogia dastatzen

Sorbonako Unibertsitateko Adeline Bats ikerlariak arkeologia esperimentaleko proiektu bat gauzatu berri du: ogia antzinako egiptoarrek bezala egitea lortu du, tresna, prozesu eta lehengai berberak erabiliz.


Egiptoar tratamendu ginekologikoa

Antzinako Egiptoko hainbat papirotan jasota dagoenez, arazo ginekologikoak arintzeko asmoz, fumigazio baginalak erabiltzen zituzten, baina orain arte, idatzizko erreferentzia horiez gain, ez zen horren froga fisikorik aurkitu.


Nilometroak ekonomia aurreikusteko

Nilometroak Nilo ibaiaren ibilgu naturaletik hurbil eraikitzen zituzten era askotako eskalak ziren: eraikin konplexuak ziren batzuk, beste batzuk putzu soilak edo harrian zulatutako eskailerak. Antzinako Egipton, basamortua zeharkatzen duen Nilo ibaia funtsezkoa zen nekazaritzan... [+]


Irakurrienak
ASTEKARIA
2012ko irailaren 09a
Argia buletina
Egunaren laburpena
zure e-postan
Eguneraketa berriak daude