Carlos Ruiz De Ocenda: "Berriztatzea ez da zaila, denbora behar da"


1986ko urriaren 19an
Kazetaritza independenteak herritarren babesa du arnas
Arte-berriztaile batekin izan gara
Carlos Ruiz De Ocenda: "Berriztatzea ez da zaila, denbora behar da"
Carlos Ruiz de Ocendaren lanbidean ez dago jendetza ugaririk, biziki urriak bait dira arte-berritzaile ofiziora dedikatzen direnak
Carlosek berak, eta bere lankidea den José Egiak makinatxo bat lan egin dute Araba eta baita ere kanpoko imajinak, kuadroak eta erretaulak berriztatzen.
Carlosekin kontaktoan jarri eta bere etxeraino hurbiltzeko esan dit. Elkarrizketa aipatu diodanean, farre egiten hasi da. Etxea, txikia baina atsegina du. Itxura lasaia, bai Carlosek, bai etxeak. Ileurdina, betazpi handiak eta esku finak ditu. Eseri eta elkarrizketa hasten da.
ARGIA.– Lehenik, zer da berriztatzea eta nola egiten da?
CARLOS.–Bueno berriztatzea zera da: imajina den mendeko itxuraz ustea. Objetua nola dagoen arabera izango da berrizitatze hau. Kuadroaren garbiketa bakarrik izan daiteke, ez bait du beste lorrinik gehitu egin zaiona baino. Hortik aurrera eta imajinetan batez ere, gertatzen da ez birkonpontzea, baina bai sitsak janda egotea eta orduan elementu gogortzaile batez tratatu behar izatea.
A.–Askotan argazkiak ateratzen dituzu. Nola erabiltzen dituzu hauek gero?
C.– Begira, prozesua ez da berdina kasu guztietan. Gauzak normalean zikinak eta hondaturik daude, bestela berriztatzeak ez luke zentzurik izango. Eta gauza garrantzitsu bat zikizik egatea da. Orduan, aurpegi, esku eta soinekoaren zati batzuk garbitzen ditut. Garbitzea bakarrik bada, garbi utzi aurretik argazki bat ateratzen diot, eta garbitu ondoren beste bat, ezberdintasuria argi ikus dadin.
A.–Hau artxibo bezala erabiltzen al duzu?
C.- Artxibo bezala ere. Hau, gauza guztiekin egin beharko litzateke, baina ez dago astirik. Baina azterlana ona denean katalogaturik egoten da. Eta bueno, askotan imajina bat garbitu jabeari eman eta zera esaten dizu: "Bai... ez dago txarto. Nola ez dagoela txarto? .Zuk ez zenuen ezagutzen".
Norbaitek atsegin duen zerbait bada eta ondo aztertu badu, nabaritu egiten du ezberdintasuna eta esan egiten dizu: "Ene! Bai aldatu dela. Beste bat da! Nahiz eta fakioak berdinak izan beste bat da!". Baina jakina, norbaitek ez badu ondo aztertu: "Bai, banuen kuadro bat eta bai, hondaturik zegoen...". Eta jakina, berriztatuta ematen diozunean ez du ezer handirik nabaritzen.
A.–Baina duela mende batzutako obra bat berriztatu arren ez da inoiz , egindako garaian zegoen bezala geldituko.
C.– Jakina ezetz! XVII. mendeko kuadro bat adibidez, inoiz ezin da gelditu margo berria balitz bezala. Beti geldituko zaio "patina" izeneko zikinkeria. Hau denboran zehar hartzen duen zikinkeria da. Margotu zenean, lehortzen ari zenean, horrelako zikinkeria sartu zitzaion. Oso gutxi bai, baina ken ezina izaten da. Oleo batek 50 urte behar omen duela ondo lehortzeko diote. Zikinkeri hori kentzeko era bakarra pintura kentzea litzateke, baina horrela kuadro gabe geldituko zinateke.
A.–Beraz, berriztatzerakoan zer da kentzen duzuna?
C.–Azken lorrina eta batez ere eman zaizkion azken barnizak. Hauek, denboran zehar beltzitu egiten dira. Gainera, kuadroetan ez horrenbeste, baina imajinetan baia, pintura kapa bat baino gehiago aurki dezakegu.
A.–Eta orijinala aurkitu arte pintura kapak kentzen jarraitzen al duzu?
C.–Bai, lehenengo lorrina kendu eta, agertzen den pintura orijinala ez dela ikusten da askotan. Orduan, asko ikusten ez den leku batetan, badaezpada, pizka bat kentzen zaio eta ohartzen zara beste pintura bat dagoela. Berri hau kendu eta normalean, beste pintura bat ere agertzen da. Leku batzutan lau ere agertu zaizkigu. Beraz, ez da garbi edo zikin zegoen ikustea bakarrik, baizik eta imajin konkretu batek zer zuen ikustea. Eta norbaitek ikasketa bat egin nahi balu, fitxekin obrak azter lezake.
A.– Andra Mari Zuria berriztatu zenuten duela 8 bat urte, eta 1982an bota egin zuten. Zailtasun berezirik topatu al zenuten imajina honekin?
C.– Zailtasun berezirik ez. Zuk esan bezala, duela 8 bat urte berriztatu genuen. Orduan, pinturak eta barnizak bakarrik kendu genizkion. Harri gris bat zirudien, aurpegia ezik. Garbiketa hartan, barniz sendo, zikin eta lehor kapa asko kendu genion, eta gero, pintura zegoen, nahiko berria gainera. Horren azpian beste bat aurkitu genuen ,orain ikus daitekeena, XVI. Mendekoa, nahiko ederra gainera. Horren azpian beste pintura batzuk aurkitu genituen, baina oso leku gutxitan, haizeak eta eguzkiak jotzen duten lekuetan desagertu egiten bait da urteak igaro ondoren, eta tolesturetan mantentzen da bakarrik.
Leku batzuetan, 14 pintura aurkitu genituen, bai, 14. Honek zera esan nahi du: denboran zehar askotan margotu izan dutela. Orain ikusten den XVI. mendeko polikromia hori ondo zegoen eta gainera egokia zen. Imajina hau XIV. mendekoa denez, ezin da egon beste pintura osorik azpian, eta kata batzuk baieztatu ziguten hau.
A.–Hainbeste gauzarekin zaila izango da berriztatze lana.
C.–Ez, ez da zaila, jakinez gero. Arazo bat nola konpondu dakizunean, ez dago zailtasunik. Denbora gehiago edo gutxiago beharko duzu, lana kontzientziatsuagoa izango da, baina denbora arazoa da, ez zailtasuna.
A.– Lana errezteko produkturik erabiltzen al duzu?
C.–Bai, bueno, momento batzutan produkto kimiko batzuk erabiltzen dira lagungarri moduan, baina kontu handia izan behar da eta azken finean, bisturi antzeko tresnatxo batekin egiten duzu lana, harrazkatuz eta harrazkatuz pazientzia handiz. Oso motela da. Pintura biguntzen duten produktu kimikoak erabiltzen ditugu, baina kontuz ibili behar denean, eskuak eta bisturia izaten dira pintura kentzen joaten direnak.
A.–Zenbat denbora daramazu lan honetan?
C.– Nik belgiar batekin ikasi nuen. Hemen aritu zen bera lanean. Gero, José Egia eta biok Lovainan egon ginen. Hau, 1973an izan zen. Gu ere berriztetzeko gai ginela ikusi genuenean, gure kontuz hasi ginen lanean.
A.– Zein izan da egin duzun lanik politena?
C.–Biasteriko Andra Mariaren ataldea, dudarik gabe.
A.–Uste dut ez dagoela berriztatzaile asko Euskadin gaur egun.
C.–Egia esan, ez. Badakit, Bilbon berriztatzaile eskola bat dagoela Arte Ederren eskolan, baina ez dakit zenbat diren. Gipuzkoan ere badago bat, baina ez dut ezagutzen, eta Iruñean Azkarate izeneko bat dago, nahiko ondo berriztatzen dituena kuadroak.
A.–Zeintzuk dira kuadro bat eta imajina baten arteko ezberdintasunak berriztatzerakoan?
C.–Begira, imajina bat hiru neurrikoa da eta euskarria gehienetan egurrezkoa izaten da. Kuadroa berriz, lienzoaren euskarria izaten da, batzutan ohola izan arren. Kuadroan, pintura besterik ez da berriztatzen. Imajina batzuk berriz, ez dute pinturarik. Agian, egurrezkoa bakarrik izango da eta orduan, sitsen kontrako tratamendu bat eman behar zaio.
A.– Lehen komentatu didazu, ez dela berdina museo batentzat edo eliza batentzat berriztatzea. Non agertzen dira ezberdintasun nagusienak?
C.–Museo batetara joango den imajina bat, atxekidura guztia kendu eta den bezala uzten da. Eliza batetarako bada, berriztatzen hasi, eta gorputza eta burua garai ezberdinekoak direla ohartzen zara, adibidez. Eta jendearen aurrean ezin duzu kultoa buru gabe ipini. Polikromiarekin gauza bera gertatzen da. Orduan imajina ederra uzteko, beraiek esaten duten bezala, orijinalaren kopia bat egin behar duzu.
A.– Beraz, berriztatze gela ezberdina da.
C.– Bai, bat kulturarentzat da eta bestea, benetako berriztatzea litzatekeena.
A.– Gipuzkoan gauza asko berriztatu duzu, zeintzuk izan dira garrantzitsuenak?
C.–Ba egon ginen Elgoibar, Zarautz eta Andoainen, eta hau izan da egin dugun lanik handiena, ia 3 urte igaro genituen; gero Ezkiogan erretaula txiki bat, Urretxun beste erretaula bat, ez, hiru izan ziren eta imajina asko, konponketa bat Azpeitiako parrokian eta Oikinan ere beste konponketa bat.
A.– Nolako lana izan zenuten Andoainen hainbeste denbora igarotzeko?
C.–Bueno, erretaula oso handia zen eta gainean, laranja laurden bat bezalako oskol antzeko bat. Baina oskol hau gerokoa zen eta ezin izan genuen kendu, oso ondo josirik eta enkolaturik bait zegoen. Beraz, erretaula kendu eta oskola utzi genuen. Baina obra handiegia zenez, arkitektu batengana jo behar izan genuen.
Oskolak 2.000 kilo ditu eta ipini genituen euskarriak, 40 edo 50 tonelada jasatzeko gai dira. Berriztatzeak bukatu ondoren, atzetik igotzeko eskailera bat eta ohol batzukin eginiko bideska bat ipini genuen, posible izateko noizbait gora igotzea arazorik balego.
A,–Lan hau atsegin duzula dirudi, baina beste bategatik aldatuko al zenuke?
C.–Ba begira, nik margolaritzatik bizitzea ahalko banu, aldatuko nuke, baina margolaritzagaitik bakarrik. Gaztaroan utzi banindute, agian musikalaria izango nintzatekeen. Baina bai, margolaritzagaitik aldatuko nuke.
A.–Baina orain ere zure lanean asko margotzen duzu.
C.–Bai, baina oso ezberdina da zerbait margotu duen norbaiten kanona jarraitzea, edo zuk nahi duzuna egitea. Dena den, hau oso lan polita da, eta zuk esan duzun bezala asko margotzen da.
Barkamena eskatuz, presa handia duela esan digu. Hurrengoan ere beste elkarrizketa bat egiteko prest dago.
J. IRIONDO
42-43

GaiezKulturaArteaBeste arte
PertsonaiazRUIZ DE2

Azkenak
2025-08-30 | Patxi Aznar
Beste urrats oker bat

Duela gutxi, Netanyahuren gobernuak, AEBen baimenarekin, legez kanpoko jarduerarekin jarraitzea erabaki du Gazan, eta zerrenda osoaren kontrola hartzea. Historia pixka bat egingo dut ez zaidalako zuzena iruditzen komunikabide edo kazetari batzuek Gazan gertatzen ari dena 2023ko... [+]


2025-08-29 | Egiari Zor
Elkarbizitza demokratikoak begirunea eta neurritasun instituzionala eskatzen ditu

Abuztu honetan polemika berri bat piztu digute, beste behin, belarrondokoa ematea baino larriagoa izan dena. Azken hamabost urte baino gehiagoan, Glen Cree ekimenetik hasi, Estatu bortxaren biktimei aitortza legala emateko mekanismoen sorreratik segitu eta herri honetan ireki... [+]


Caparrosoko Valle de Odieta makroetxaldea epaituko dute lurrak nitratoz kutsatu dituelakoan

Irailaren 2an izango da epaiketa Iruñeko Zigor Arloko 2. epaitegian, ustez 2021ean makroetxaldeak haren inguruko lurrak minden hondakinekin kutsatzeagatik. Sasoi hartan Valle de Odieta makroetxaldeko administrazio kontseiluan ari ziren bost pertsona epaituko dituzte.


Maila altua

Fitxa: Musika Hamabostaldia. Gewandhausorchester Leipzig.
Zuzendaria: Andris Nelsons.
Bakarlaria: Isabelle Faust (biolina).
Egitaraua: Pärt, Dvorak eta Sibeliusen lanak.
Lekua: Kursaal Auditorioa.
Data: abuztuaren... [+]


Eskoletako euskalduntzea “arriskuan” ikusita, Aiaraldeko dozena bat ikastetxek konpromisoen dekalogoa adostu dute

Gordin esan dute Aiaraldeko ikastetxeok: euskalduntzea “arriskuan dago” eta ikastetxeek, bakarrik, ezin diote aurre egin “egoera larriari”. Autokritika egin, eta hamar konpromiso hartu dituzte, hezkuntza komunitateek praktikara eramatekoak. Era berean,... [+]


Atlantikoko korronte baten kolapsoa adituek uste baino gertagarriagoa da

Ikerketa batek ondorioztatu du adituek uste baino AMOC korrontearen kolapsoa egoteko aukera handiagoak daudela. Korrontean aldaketa handiek eta azkenengo kolapso batek euri tropikaletan eraldaketa handiak eragingo lituzke, Europan negu oso hotzak eta uda lehorrak izango... [+]


Gutxienez 23 hildako izan dira Errusiak Kieven egin duen aire erasoan

600 misil eta dronetik gora bota ditu Errusiak Ukrainako hiriburuaren aurka. Gerra hasi zenetik egindako aire eraso handienetakoa da. Zelenskik nazioarteari eskatu dio erantzun dezala, Putin Trumpekin bildu eta bi aste eskasera.


2025-08-29 | Joan Mari Beloki
Trump bake bila?

Abuztuaren 15ean Vladimir Putin eta Donald Trump Alaskan bildu ziren. Ofizialki, Ukrainako gerrari amaiera emateko bidean beste urratsen bat emateko. Baina Gazan milaka pertsona hiltzeko gupidarik ez duen politikariak serio esan al dezake penagarria eta tristea dela Ukrainan... [+]


Poligono eolikoak: oportunismo gutxiago eta plangintza demokratiko gehiago

Duela egun gutxi 6.000 alegazio baino gehiago aurkeztu dira Azantzan eta Sarbilen poligono eoliko berri bat eraikitzeko proiektuaren aurka. Antzeko beste proiektu batzuetan bezala, herritar eta talde antolatuen ahaleginari, antolaketari eta lanari esker egin da alegazioendako... [+]


Nafarroako informazioaren arloko profesionalek Gazako kazetarien sarraskia salatu dute

Informazioaren arloko dozenaka profesional bildu dira ostegun arratsaldean Iruñeko Gazteluko Plazan, Gazan kazetari lanetan ari direnen aurka Israelgo armada egiten ari den sarraskia salatzeko.


Semaforo gorria

Artikulu bati zer nolako izenburua jarri ez da aise hautatzen, ezta? Hasiera batean, “euskaldun gezurti, tranpatiak” bezalako izenburua idazteko asmoa nuen, baina inor mintzeko gogorik ez dudanez, goikoari eutsi diot, ene gogoetaren muina hobeto ulertaraziko... [+]


Kai Nakaik, Marenek eta Olatz Salvadorrek gezurtatu egin dute Bilboko Udalak esandakoa: ez zien beste eszenatoki bat eskaini

Bilboko Udalak ostegunean adierazi du Abandoibarrako kontzertua bertan behera geratu eta gero, Plaza Biribileko agertokia eskaini ziela hiru artistei, baina ezezkoa eman zutela. Abeslariek bertsio hori ukatu eta zehaztu dute: bakarrik Kai Nakari eskaini zioten.


Bigarren aldiz moztu dute Espainiako Vuelta Israelen parte-hartzea salatzeko

Bigarren aldiz gelditu dute Katalunian Espainiako Vuelta Israel-Premier Tech taldearen parte-hartzea salatzeko. Hainbat pertsonak Palestinako banderak atera dituzte eta txirrindularien bidea oztopatu dute Oloten.


“Bero jasangaitza” eta “arreta urria” salatu dute Nafarroako Ospitale Unibertsitarioan

Nafarroako Osasun Departamentuak iragarri du ospitaleko solairu gehienak klimatizatuko dituztela 2026 amaierarako. ARGIAk elkarrizketaturiko bi erizain laguntzaileek nabarmendu dute premiazkoa dela banako gelak, komun irisgarriak eta aire girotua izatea.


Araba eta Nafarroa zeharkatzen zuten Forestaliaren bi autopista elektriko bertan behera geratu dira

Araba eta Nafarroa zeharkatu behar zituzten goi-tentsioko bi linea elektrikoren proiektuak ez dira gauzatuko. Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioak Aragoiko Tueste herrian Forestaliak egin behar zituen lau poligono eolikoen proiektuak artxibatu ditu.


Eguneraketa berriak daude