Zeledon, bat baino gehiago

  • Zalduondoko Celedonio Alzola edo Bitorianoko Celedonio Iturrate; biak ala biak izan daitezke Gasteizko jaietako sinboloaren inspirazio iturria: gizonak, baserritarrak eta parrandazaleak.

Arabako Alea @ArabakoALEA  |  Estitxu U. Lopez de Arkaute
2018ko abuztuaren 03a
Zeledonen eskultura, Gasteizen.

Argi dagoen gauza bakarra da ez dela existitzen. Zeledon mito bat da, urtero, abuztuaren lauan hezur-haragizko Gorka Ortiz de Urbinan urtzen den sinbolo bat. Mitoaren jatorriari buruz bertsio ugari daude. 

Ezagunena, Zalduondoko baserritarraren istorioa da: Celedonio Alzola Garcia de Andoin. 1796. urtean jaio eta 1866an hil zen. Hogeita bat urterekin joan omen zen Gasteizko Zapatari kalera bizitzera; igeltseroa zenez bere etxea eraiki zuen, "leihoa eta balkoiarekin", abestiak dioen moduan. Alzolaren inguruan denetarik jaso da, parrandazale izateagatik ospetsua egin zela hirian, gizon langilea eta oso zintzoa zela…

Kondaira horri helduta, 1971. urtetik, Gasteizko jaietako aurreko igandean, Zalduondon Zeledon Eguna ospatzen dute, Juan Lope de Andoategi tolosarrak zizelkatu zuen iturria irekiaz. Ura atera ordez, ardoa ateratzen da herriko iturritik, eta ohitura dago egun horretan askaria egiteko Torrelarren.

Plaka bat ere ikusi daiteke Zeledon ustez jaio zen etxean. 

Alta, Carlos Ortiz de Zarate apaiz eta etnografoak Leyendas y tradiciones de Kuartango liburuan Celedonio Iturralde izeneko beste Zeledon baten biografia jaso zuen, Gasteizko jaietako mitoaren inspirazio iturri izan daitekeena. 

Celedonio Iturralde Armentia Bitorianon jaio zen, 1810. urtean. Oso gizon alaia omen zen, eta asko gustatzen zitzaion Gasteizko tabernetan ibiltzea. I. Karlistadan (1833-1840) teniente koronela izatera iritsi zen, eta garai horretan jarri zioten Zeledon ezizena. Gainera, kondaira baten arabera, karlisten artean, CeledÛn se ha hecho una casa nueva pasahitza erabiltzen zuten gerra garaian.

Karlistek galdu zutenean, Iturralde Frantziara atzerriratu egin zen; halere, Arabara itzuli zen, 1843. urtean, Katadianoko andre batekin ezkondu eta Andagoian, etxe berri bat egin zuen, antzinako dorretxe bat zegoen tokian "leihorik eta balkoirik gabe". Kondairen arabera, bizitza gorabeheratsua izan zuen Kuartangoko Zeledonek: ganaduzalea edo ikazkina izan zen Gibijon, hirugarren karlistadan ere parte hartu zuen, berriz ere erbesteratu behar izan zen…, eta1889an hil zen. 

Ez dago argi zeinek inspiratu zuen, 1957an, Zeledonen pertsonaia sortu zuen lagun taldea; Celedonio Alzona edo Celedonio Iturralde izan daitezke, edo Arabako beste Zeledonen bat. Argi dagoena da  ordutik aterkia zabalik duen panpina bat soka batetik jaisten dela, eta hezur-haragizko gizon baten deiadarrekin hasten direla Gasteizko jaiak.

 

Albiste hau Alea.eus-ek argitaratu du eta CC-by-sa lizentziari esker ekarri dugu ARGIAra.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal honetan artxibatua: Gasteizko Jaiak

Gasteizko Jaiak kanaletik interesatuko zaizu...
2018-08-06 | Arabako Alea
"Alde hemendik" oihuak entzun behar izan ditu Pablo Casadok Gasteizko jaietan

Alfonso Alonso eta Javier Marotok egin dute anfitrioi lana PPko presidenteak Gasteizko jaietako egun handian hiri erdigunetik egindako ibilaldian.


"Kirol kazetaritzan, emakumeok bigarren mailan utzi gaituzte"

Kirola eta irratia izan ditu aspaldiko bizilagun Olga Jimenez kazetariak, eta bereziki emakumeen zein desgaituen begietatik hurbildu da kirolaren errealitatera. Beste zazpi emakumerekin batera, kirolean ohikoak diren balioen beharra aldarrikatu du aurtengo Gasteizko jaietako pregoian, horiek bizitzarako tresna izan daitezkeelakoan.


2018-08-01 | Hala Bedi
Gasteizko jaietako gune alternatiboen gida praktikoa

Txosnak, Gaztetxea, Mugimendu Feminista, euskal preso eta iheslarien etxeratzearen aldeko mobilizazioak, Hala Bediren urteurrena, GEU, Errekaleor, Gazte Karpa… Egitarau ofizialetik haratago dozenaka aukera egongo dira Gasteizko jaietaz modu alternatibo batean gozatzeko. Aukera ezberdinak bildu ditugu, eragile ezberdinen egitarauak, proposamenak eta protokoloak bilduz.


2017-08-08 | Xalba Ramirez
"Postalen atzeko prekarietatea" borrokatzeko prest agertu da Ernai Gasteizen

500 lagun inguru batu dira astelehenean Gasteizen Ernaik deitutako manifestazioan. Azken egunetan hedabideek “turismoaren kontrako” gisa defnitu izanak ikusmira sortu du, bozeramaileek behin eta berriro gezurtatu duten arren.


2017-08-04 | Hala Bedi
Gasteizko Jaiak 2017, kontuan izateko bost puntu

Abuztuaren 4tik 9ra luzatuko diren jaietan Herri Mugimenduak izango du protagonismoa Txosnagunean. Gazte Mugimenduak, Mugimendu Feministak eta preso eta iheslarien etxeratzearen aldeko ekimenek ere indarra izango dute. Eraso sexistarik gabeko jaiak izateko mekanismoak egongo dira orduro.


Bost koadrila Gasteizko Blusen eta Nesken batzordetik irten dira zuzendaritzarekin desadostasunak direla eta

Bost koadrilak Gasteizko Blusen eta Nesken batzordea utzi dute. Egungo batzordearekin ordezkaturik ez sentitzearen ondorioz laga dute taldea, gutun batean azaldu dutenez. Bost koadrila horiei 1.500 euroko isuna jarri zitzaien abuztuaren 9an plazarako ohiko kalejira egiteagatik, egun hartan martxa batengatik aldatu baitzen eraso sexista baten ondorioz.


Eraso matxisten aurkako deiarekin piztu ditu Zeledonek Gasteizko jaiak

Lehertu da festa milaka lagunek betetako Andre Mari Zuriaren plazan.


2016-08-05 | Hala Bedi
Gasteizko jaietan autodefentsa feminista
MULTIMEDIA - erreportajea

Gasteizko mugimendu feministaren ekintza ikusgarria 2016ko txupinazoan. "Autodefentsa feminista!" zioen pankarta batekin eraso sexistei aurrea hartzeko deia egin dute.


Azkenak
EGILEAK
Eguneraketa berriak daude