Pozoiak etxeetatik urruntzeko

  • Abenduaren 25eko dekretu batek etxebizitzetatik segurtasun distantziak hartzera behartuko ditu pestizidak barreiatzen dituzten laborariak. Paueko Laborantza Ganberak arautegia departamendura egokitu eta kontsulta publikoa abiatu du; Cade eta EHLGren arabera, berriz, eztabaidak saihestu dira.

Artikulu hau egilearen baimenari esker ekarri dugu.

2020ko maiatzaren 02an - 19:12

Aspaldiko eskakizuna da laborantzan baliatzen diren pozoien barreiatzea etxebizitzetatik urruntzea. Mamutxak, belarrak edo onddoak laborantzako lurretatik desagerrarazteko, sistema konbentzionalaren oinarrizko tresna bilakatuak dira produktu kimikoak II. Mundu Gerraz geroztik. Frantziako Gobernuak 2019ko abenduaren 27an egin zuen lehen urratsa dekretu batean etxebizitzak babesteko neurriak hartzeko, eta bi bandoren kontrakotasuna berriz ere agerian utzi zuen: pozoiak pestizida deitzen dituztenena, batetik, eta produktu fitosanitario deitzen dituztenena, bestetik.

Azken izen horrekin izendatzen ditu FDSEA sindikatuko ordezkari Iban Pebetek. Paueko Laborantza Ganberak idatzi duen arautegia legearen ondorio dela argitu du: “Eztabaida bat ukan dugu hor ziren sindikatu guztiekin, eta denak ados ginen arautegi hori behar zuela Laborantza Ganberak eraman, legeak erraten baitzuen laborantzako profesionalek egin behar zutela”. Laborariek bakarrik egin dutela salatzen du, hain zuzen, ingurugiroaz axolatzen den Cade elkarteak. “Behar da aitzinatu, baina nehor ez da kontsultatua izan arautegia idazteko, departamendu honetan hasteko. FDSEA eta JA sindikatuak bakarrik. Erdi sekretuan egin da, herritarrak gabe”, Laurent Thieule ekologistaren erranetan.

Dekretuak saiakera egiten du finkatzeko zenbateko distantzia errespetatu behar den pestizidak barreiatzen diren soroetatik hurbilen diren etxebizitzetara, baina departamendu bakoitzari arautegi zehatza lurraldeari egokitzeko libertatea utziz. Pauen, gutxieneko distantziak hautatu dituzte, Ipar Euskal Herriko laborantzako lur inguruetan etxe anitz delakoan “hektarea anitz galduak izanen zirelako”, FDSEAko ordezkariaren arabera. Iban Pebet: “Legeak du dretxo hori eman eta legeak du erraten pasatzen ahal garela kasu batzuetan hamar metrotatik bostetara eta bost metrotik hirutara, baina kontsulta publiko bat egiten baldin bada eta laborariak behar den materiala baliatzen badu”. Material horren parte da pestizida lurrina barreiatzeko hodien tamaina, handitasunaren arabera eremu zabalago ala hertsiagoan barreiatzen delako.

Kontsultari kritikak

Segurtasun distantziak ezartzea “lehen urrats” baikortzat jotzen badute ere, Cade elkarteak eta Euskal Herriko Laborantza Ganberak (EHLG) publikoki salatu ditu FDSEA sindikatuaren egiteko manerak. Hasteko, arautegia idazteko ELB sindikatua, EHLG edo herritar elkarterik kontsultatu ez izana. ELB sindikatuak Paueko ganberako bilkurak boikotatzen dituelako ez du parte hartu, Pebetek dioenaz: “Sindikatu bat ez bada izan bilkuretan, bere problema da”. Gehitu du bilkuretan parte hartu duen Coordination Rurale elkartea, adibidez, ez zela ados, ez zituelako segurtasun neurriak batere nahi.

Idatzi ondoan, joan den martxoaren 27an Paueko Laborantza Ganberaren webgunean ezarri zuten arautegia, maiatzaren lehena arte kontsultatua eta iruzkindua izan dadin —konfinamenduaren ondorioz, baliteke epea gaurtik gibelatzea—. Iker Elosegik, Euskal Herriko Laborantza Ganberako langileak, kritikak zehaztu ditu: nahi duenak ikus lezake pertsona berak “galdetegia mila aldiz” bete dezakeela. Horrek, haren ustez, “agerian uzten du ez dela batere seriosa ez forma aldetik eta ez funtsean”.

Kontsulta jukutria maltzurtzat daukate bi elkarteek. Thieule 25 urtez ingurumenari lotu lanean ari izan da, eta “ohiko metodoa da”, ikusi izan duenaz, “kontsulta itxura ematea testuari berme bat emateko edo oposizioa isilarazteko”. Iker Elosegiren ustez, bestalde, “FDSEAren geneetan den logika da laborantzari lotuak diren gauzetan pentsatzea laborariek bakarrik dutela erabaki behar”.

Arautegiaren neurri batzuetan lausotasuna nagusi dela salatu du, bestalde, Cadeko kideak: “Laborariari uzten zaio askatasuna erabakitzeko etxebizitza okupatua denez ala ez, jabego handia denez edo ez… Ez da mugarik, ez da deus zehaztua. Laborariak deliberatzen du pestizidak barreiatzen ahal dituenez edo ez”.

Thieulek aipatzen ditu kasu berezi batzuk, arautegian zehaztuak direnak, zeintzuetan segurtasun distantziak mantentzea ez den beharrezko pestizidak barreiatzeko: “lur jabego zinez handiak” direlarik, edo pestizidak barreiatu ondotik “bi egunez bederen hutsak” egoten diren etxebizitzen inguruan, zehazki. “Erridikulua da”, Cadeko kidearen ustez, ez baita nehon zehaztua zer den “lur jabego zinez handia” edo nola jakin daitekeen etxebizitza hutsik denez. Herriko etxeetan “kasuz kasu” gogoeta eramatea zentzuzkoagoa litzateke, haren ustez.

Legea ardatz

Dekretuak produktu kimiko jakin batzuen erabilpena arautzea du xede: batzuk lanjer apalekoak direla kontsideratzen denez, ez dute segurtasun distantziarik behar; beste batzuk disruptore endokrinoak dira, eta horiekin hogei metro mantendu behar dira barreiatze gunearen eta inguruko etxeen artean; azkenik, badira merkaturatuak izateko baimena ukan duten produktu batzuk segurtasun neurri bat zehaztua dutenak, eta besteak; azken horien erabilpena da arautzen.

FDSEAko ordezkariak argitu du “ideia zela ez uztea laborariak murru baten aitzinean”. Haren erranetan, etxebizitzetatik bost, hamar edo hogei metrora tratatzeko eskubidea galduz “lur eremu handiak galduak” lirateke laborarientzat; “nahiago dugu laborariak ukan dezan bere dretxoa bere landarea salbatzeko”. Hots, produktuak ahal bezain eremu zabalean barreiatzeko gisan, arautegian legeak onartzen dituen distantzia minimoetara eraman dira distantziak.

Euskal Herriko klima hezearekin landareek jasaten dituzten “atakak” anitz dira laborariaren arabera, eta pestiziden baliatzea ez da “plazerez egiten”, azpimarratu duenez: “Produktuek kostu aski handia dute, baina zenbait aldiz ez dugu besterik egiten ahal ataka bati kontra egiteko”. Tresnak behar dituztela eta molekula horien baliatzeko “formatuak eta ekipatuak” direla dio.

Laborantza biologikoan ari direnek pozoirik ez dute batere baliatzen. Baina Pebetek argi du “errendimendua txikitzen” dela sistema horretan, eta ondorioz mozkinen prezioak goratzen direla: “Ez dira behar sistemak bat bestearen kontra: denak behar dira. Batzuek biologikoa erosten dute —diru gehiago pagatuz—, eta behar dira laborariak biologikoan, baina besteek konbentzionala erosten dute, eta nahiago dugu Frantzian egitea mozkin hori, bai baitakigu beste nonbaitetik jiten delarik ez direla arau berdinetan eginak. Hobe da hemengoa”. Molekula batzuen arriskuaz galdeturik, konfiantza die pestizida kimikoak merkaturatzeko baimena emateko prozedurei: “Ez dakit zuzen nola egiten den, baina produktu horiek ikertuak izan dira, eta ez du nornahik erraten zer produktu baliatu. Estatuak du zerrenda hori kudeatzen”.

Ikerketak eskas

1980ko hamarkadakoa da Laurent Thieulek pozoi barreiatzeen eraginaz ezagutzen duen azken ikerketa zientifikoa. Ikerketaren emaitzek 10 eta 20 metro arteko distantziak gomendatzen zituzten, “baina gehitzen zuten ez zekitela zuzen, elementuak eskas baitzituzten”. Gainera, ikerketa horrek baldintza onetan egin barreiatzea zuen aztergai; aldiz, laborariek “ahal dutelarik” egiten dute, Thieulen erranetan, ez bortxaz haizerik ez den egunetan, adibidez. Paueko Laborantza Ganbera kudeatzen duen sindikatuaz ez ditu hitz goxoak: “Laborantza hunkitzen duen zernahirentzat FDSEAk lobby lan ikaragarria egiten du. Ontsa kontent dira pozoien barreiatzeaz informazio sobera ez ukanik”.

FDSEAko kidearentzat produktuen merkaturatze baimena segurtasun berme bada ere, ez da batere hala Elosegirentzat. Duda plazaratu du: “Ikusiz zein ahula den pozoi horien inguruko jakitatea, nondik atera dituzte distantzia horiek?”. Onartzen du merkaturatze baimen bat galdetu aitzin bidea luze dela molekula berriak asmatzeko, legeek zailtzen baitute eta lehen ikerketarako dirutza handia mahai gaineratu behar baita. Behin produktu bat asmatu, eta, berriz, merkaturatze baimena eskatu behar da. Elosegi: “Helburua belar tzar bat edo mamutxa bat kentzea izanik ere, molekula bat baliatzeko dosiak eta abar zehazten ahal dira… baina ez da ideiarik ere molekula horrek gehi beste batek zer eragiten ahal duten. Administrazio eta baimen emaile horiek lobbyen esku dira, eta ez da haien interesa jakitea zeintzuk diren molekulen arteko interakzioak”.

Parekotasun aski ikusten du tabakoaren edo amiantoaren industriarekin; bi industria horien kasuan, urteetan susmoak izanagatik, argumentazio bakarrarekin aitzina segitu izan dutela oroitarazi du Elosegik: “Erraten zuten ez zela frogatua amiantoarengatik zela [eritasuna], eta berdin tabakoarekin”. Alta, esanguratsuak izan daitezkeen datu batzuk MSA laborarien segurantza sozialaren esku direla gehitu du, nahiz eta beren txostenetan “sekula datu horien berri” ez duten eman, berak dakienaz.

Etxebizitzetatik pozoi barreiatzeak urruntzea, bistan da, herritarren babeserako neurri gisa aurkeztua da; baina laborariak berak lanjerean dira, EHLGko langileak dioenaz: “Bistan da kontzientzia geroz eta handiagoa badela. Maluruski, kontzientzia hori biziki molde bortitzean hartzen dute, eritzen baitira. Proportzioak badira minbizi batzuetan desberdinak direnak laborarien eta laborantzako langileen artean”.

Adibide freskoak gogora ekarri ditu Cade elkarteak pestizida batzuen lanjer larriaz oharra egiteko: 2019an merkaturatze baimena ukana zuen metam sodio izeneko molekula debekatu zen 80 pertsona intoxikatuak izan ondotik. Joan den urtean, gisa bereko 34 produkturi merkaturatze baimena kendu zitzaien osasunean kalteak eragiteagatik. FDSEAko ordezkariak ere badu horien berri: “Beharrik produktu batzuk ez ditugula gehiago baliatzen! Beti entzuten ditugu merkatutik ateratzen direla molekula batzuk bortitzegi baitira, eta ez da problemarik”. Haren ustez, arau berrien ondorioak neurtu beharko dira urte batzuen buruan.

Cade elkarteak Pirinio Atlantikoetako prefetari gutun bat igorri dio kontsulta publikora pasatu den pestiziden departamenduko arautegia salatzeko, prefetak berak ukanen baitu azken hitza. Arautegia erretiratzea eta gogoetarako laborariak, zenbait partaide eta herritarrak elkartzea galdetzen dio elkarteak. Baina arraposturik ez dute espero. “Beharbada, arautegiaren artikulu bat edo beste kenduko dute” onenean ere, Thieulen ustez. Gehitu du laborarien zailtasuna ulertzen dutela, “sistema horren preso baitira, baina aldi berean osagarri arazo erraldoi baten aitzinean gaude”.


Kanal honetatik interesatuko zaizu: Laborantza
2024-04-11 | Estitxu Eizagirre
Otxantegi Herri Lurraren II. urteurren jaia
"Otxantegiko lur emankorrak ezin dira porlan azpian geratu, arnasgunea izan behar dute"

Apirilaren 13an egitarau indartsua prestatu dute Berangoko Otxantegi Herri Lurra proiektuaren II. urteurrena ospatzeko. Apirilaren 18an, aldiz, bigarren desalojo saiakeraren mehatxua izango dute gainean eta herritarrei dei egin diete proiektua defendatzera joateko. Kideetako... [+]


2024-03-18 | Garazi Zabaleta
Nekazariak eskolan
Eskola ezin bada baserrira igo, baserria jaitsiko da ikastetxera...

Hamar urte baino gehiago daramatza martxan Arabako Nekazariak Eskolan proiektuak, Hazi fundazioak zenbait ekoizlerekin elkarlanean bultzatzen duena. Haur eta gaztetxoak nekazal mundutik geroz eta deskonektatuago bizi diren garaiotan, inoiz baino beharrezkoagoa da elkar... [+]


Nafarroako nekazaritza-ekoizpen ekologikoak lurren %25 kudeatu nahiko lituzke 2030ean

Nafarroako sektore ekologikoa egonkor mantendu da azken urtean eta nekazaritza ekoizpena %5 handitu da. Nafarroako Nekazal Produkzio Ekologikoaren Kontseiluak erronka du 2030. urterako: lurren %25 ekologikoa izatea. "Bide horretan ari gara lanean, ahalik eta nekazari eta... [+]


Semilla y Belarra elkartea sortu dute Nafarroako O6 nekazarien mugimendutik

Aste honetan sortu da elkartea eta datorren astelehenean, hilaren 18an, laborarien sindikatuek Jose Mari Aierdi kontseilariarekin izango duten bileran egongo da.


2024-03-14 | Leire Artola Arin
EAEko nekazaritza lurren %5ak soilik dauka ziurtagiri ekologikoa

Gorantz egiten ari da nekazaritza ekologikoko eredua Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, Ekolurra Kontseiluak baieztatu duenez, baina Europako Itun Berdeak 2030erako helburutzat duen %25etik urrun dago oraindik.


Eguneraketa berriak daude