Hezkuntza publiko, inklusibo eta euskaldunaren alde: Hezkuntza Legea berrabiatu


2023ko urriaren 26an - 08:45

Denbora igaro da Euskal Autonomia Erkidegorako Hezkuntza Lege proiektua argitaratu zenetik, eta dagoeneko tramitazioaren fasean sartu delarik, legearen inguruko zenbait hausnarketa partekatu nahiko genituzke. Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU/UPV) Hezkuntza Fakultateetako irakasleak gara, eta honenbestez, legeak arautuko duenak eragin zuzena izango du gugan eta gure ikasleengan.

Hilabete luzetan egon den eztabaidak argi eta garbi erakutsi digu legeak ez duela kontsentsurik lortu, ez hezkuntza komunitatean, ezta, oro har, gizartean ere. Kontrara, kritikak eta desadostasun sakonak piztu ditu, eta ez da inolako neurririk hartu desadostasun horiek lantzeko eta lege hobe bat egiteko. Hezkuntzak dituen bi premiei erreparatu nahi diegu orain, gure ustez giltzarriak eta itzuriezinak direlako, eta lege honek behar den bezalako erantzunik ematen ez dielako: eskola publikoa indartzea eta euskararen hedapena eta sakontzea.

Jakina denez, EAEn hezkuntza sistema dual bat dugu egun, non eskola itundunek pisu erabat puztua baitute. Hezkuntza eskubidearen alde lan egiten duten nazioarteko erakunde guztien gomendioen kontrako politikak aplikatu dira urtetan. Esaterako, hor dago Abidjango printzipioek esaten dutena; hots, hezkuntza-erakunde pribatuen finantzaketa publikoak behin-behineko neurria izan behar duela, eskola publikoak bete behar dituen funtzioak bete bitartean. Ez da hori EAEren kasua. Ikasleen ia %50 titularitate pribatuko eskoletan dago matrikulatuta, eta hamarkadetan betikotzen eta naturalizatzen joan den anomalia dugu. Oso kontziente gara anomalia horrek, neurri batean behintzat, duela zenbait hamarkadatako euskarazko hezkuntza publikoa jasotzeko ezintasuna duela jatorri. Euskalduntzean ikastolen mugimenduak egin duen lana goraipatzekoa da, zalantzarik gabe, baina egun ez gaude 1970eko edo 1980ko hamarkadetan, eta ezin dugu orduko markoekin pentsatzen jarraitu. Bestetik, eta batez ere, irakaskuntzak izan duen tradizio katolikoak azaltzen du, halaber, anomalia hori, eskola itunduetako gehienak erlijiosoak direlako oraindik. Gure aburuz, irakaskuntzaren laikotasunak ezinbesteko baldintza izan beharko luke ezein eskola diru publikoz hornitzeko.

Gizarte elebidunetan, hezkuntza sistemako irakas-hizkuntza hizkuntza minorizatua izan ezean, gizarte hori diglosiara kondenatua geratzen da. Horregatik, euskara ardatz duen eskolaren alde egitea ezinbestekotzat jotzen dugu

Ikerketek diotenez (besteak beste, ikus Javier Murilloren lanak), arestian aipatutako sistema dualak jatorriaren eta klasearen araberako segregazioa sortzea eragin du. Ondorioz, sistema erabat desorekatua dugu: eskola publikoak egoera zaurgarrian bizi diren ikasle askoz gehiago jasotzen du, eta desoreka horrek hezkuntza inklusiboa bermatzea galarazten du. Eskola itunduen aldeko desoreka hori ezabatzeko garaia da, eta hezkuntza eskubidea bermatzeko eskola publikoa sistemaren zutabe nagusi bihurtzekoa.

Bigarrenik, baina ez horregatik garrantzia gutxiagokoa, euskalduntzearen gaia dugu. Hor ere legea ezin lausoagoa da, eta azkeneko albisteek diotenaren arabera, orain 40 urte pentsatu ziren hizkuntza-ereduak mantentzeko asmoa dago. Berriz ere gauza bera esan beharra dugu, hots, egun ez gaudela 1970-1980ko hamarkadetan, eta etorkizuneko erronkei erantzuteko neurri berri eta irmoak hartu behar direla. Ebidentzia guztiek esaten digute Euskal Herriko gazteak euskalduntzeko ezinbesteko bidea dela eskola euskaldun indartsua edukitzea, zeinetan euskara izango baita irakas-hizkuntza. Horrek bakarrik ez du gizartearen euskalduntzea bermatuko, baina ezinbesteko habea dateke. Aspaldi erakutsi zuten soziolinguistek (Fred Gennesse-ren ikerketatik abiatuta) oinarrizko ideia hau: gizarte elebidunetan, hezkuntza sistemako irakas-hizkuntza hizkuntza minorizatua izan ezean, gizarte hori diglosiara kondenatua geratzen da. Horregatik, euskara ardatz duen eskolaren alde egitea ezinbestekotzat jotzen dugu, orain arteko hizkuntza-ereduak gaindituko dituena eta XXI. mendeko testuinguruari dagokion eredu berria sortuko lukeena.

Sinetsita gaude gizartearen eta hezkuntza komunitatearen gehiengoak bat egiten duela bi puntu horietan. Etorkizun oparoago eta berdinzaleagoa edukitzeko eskola publiko euskaldun eta inklusibo bat bultzatu behar dugu, eta horregatik, prozesua berrabiatu eta lege berri bat lantzeko dei zintzo eta urgentziazkoa egin nahi diegu parlamentuko alderdi guztiei zein euskal gizarte osoari.

*EHUko 37 irakasle hauek sinatzen dute:

Juan Abasolo

Elena Agirre Basurko

Uzuri Albizu Mallea

Iratxe Antonio-Agirre

Txabi Arnal Gil

Nerea Arruti

Alexander Artzelus Muxika

Maitane Basasoro Ziganda

Mari Mar Boillos

Berta Echeberria

Ibon Egaña

Ainhoa Ezeiza Ramos

Karla Fernández de Gamboa Vázquez

Oihane Fernandez-Lasarte

Rakel Gamito

Mikel Gartziarena

Alex Gurrutxaga

Ane Izagirre

Miren Koro Jauregi Elizondo

Saioa LarrazaIrati Leon Hernandez

Itsaso Madariaga

Jon Martin

Judit Martínez Abajo

Igone Palacios Agundez

Alfredo Pérez de Sosoaga

Estitxu Ramos Díaz

Arantza Rico

Javier Ruiz de Arcaute Graciano

Aitor Xabier Ruiz de Luzuriaga Urtiaga

Eider Sainz de la Maza

Egoitz Salsamendi Pagola

Beñat Sarasola

Amaia Serrano

Alaitz Tresserras Angulo

Jon Urraza Intxausti

Daniel Zuazagoitia Rey-Baltar

Bidali zure iritzi artikuluak iritzia@argia.eus helbide elektronikora

ARGIAk ez du zertan bat etorri artikuluen edukiarekin. Idatzien gehienezko luzera 4.500 karakterekoa da (espazioak barne). Idazkera aldetik gutxieneko zuzentasun bat beharrezkoa da: batetik, ARGIAk ezin du hartu zuzenketa sakona egiteko lanik; bestetik, egitekotan edukia nahi gabe aldatzeko arriskua dago. ARGIAk azaleko zuzenketak edo moldaketak egingo dizkie artikuluei, behar izanez gero.


Eguneraketa berriak daude