Nafarroako kanta zaharren adar berriak aroitara eman ditu


1972ko martxoaren 26an
Zure babesik gabe independetzia ezinezkoa zaigu
A. Apat-Etxebarneri elkarrizketa.
A. Apat-Etxebarne Jaun Euskaltzaina
Nafarroako kanta zaharren adar berriak aroitara eman ditu
A. Apal-Etxebarne izena aski ezaguna da euskal irakurleen artean: Aingeru Irigaray idazlearen izen-ordea da. Euskal aldizkari askotan idatzi eta idazten du, aspalditik: "Euskera", "Egan", "RIEV", "B.A.P.", "Principe de Viana", "Fontes Linguae Vasconum", "Diario de Navarra " eta abar.
Azkuek izendatu zuen euskalzain 1942 garren urte inguruan. Larreko idazle ospetsu zenaren semea da Bidasoako Bera erriko Alzate auzoan sortua; sendakin ikasketak Barcelonan eta Freiburg-en egin zituen.
Bere lan askoen artean, aipagarri, liburu hauek dira: PRIMITIAE LiNGUAE VASCONUM (1947), alemanetik itzulikatua), EUSKALERRIKO IPUlÑAK (1957), PROSISTAS NAVARROS (1958), POESIAS POPULARES DE LOS VASCOS (1962, itzulpena), ERBEOZO DE LITERATURA EUSKERICA PROFANA; eta orain agertu den NOTICIAS Y VIEJOS TEXTOS DE LA LINGUA NAVARRORUM (1971).
–oOo
–Zerk eraginta idatzi duzu «Noticias y viejos textos de la Lingua Navarrorum»?
–Ene liburua argitaratu dut [Donostiako Caja de Ahorros delakoari esker lehenbizi] euskal Izkribu zahar eta gutti ezagun diran batzu, euskaltzaleeri eskeintzeko. Liburu horretan irakur ditazke, Nafarroan arkitu ditudan kanta zaharren adar berriak (Ursua, Atarratze, Yoyak. ), aurren jostetak, sorginkeri eta aztikerizko pasadizoak, eta beste.
–Gauza asko galdu al da euskal folkloretik?
–Behialako euskal folkloretik galdua izango dala zerbait, uste izatekoa da, baiña gure gurasoen den borarainoko asko bildua dagoela esan genezake, Iztueta, Webster, Vinson, Herelle, Azkue, Donostia, bai eta Barandiaran eta beste biltzaile nekagaitzeri eskerrak. Euskerazale jakitun horien uzta geitza izan da, liburu pitxietan publikatua gehiena. Gure literatura pobrea dala diote, baiñan autore horien obra aberatsak euskaltzale gehienek ez dituzte ezagun. Altabada, hor datza nere ustez, euskaldunen histori~ erritarra eta hortxe daude literatura landu baten iturburu sakonak. Autore horiek bildu dituzten Romanze eta elezaharrak ordea, eztira orain gutiziatuak.
–Kultura alorrean, zer eman dezaioke gaur Nafarroak Euskal Erriari ?
–Kultura alorrean, bizpairu aldizkari tinkoak edatzen dira hortik Euskal Erri guztiraiño [«Principe de Viana», «Fontes Linguse Vasconum», «Cuadernos de Etnologia». Eta Nafarroako Diputazioak, berandu bada ere, legepeko euskal eskolak, ikastetak, ireki ditu dozena bat errietan, Altsasu-Elizondotik as eta Abaurregaina eta Yaurtako punturaino. Azken alderdi baztertu hontan egundaino ez dugu holakorik ikusi. Asi berria da saio hori eta ezin esan iraupen luzea laudagarri horiek, alde horieteko aurroeri, berteko1euskalki ederrean (AIZKERA liburuxka (Azkuek) eta Azkuek berak hor bildu ipuinak egokiak lirake) diala ariketak emango segur gaude; hala beren guraso euskaldunengandik ez dira aurrak urrunduko.
–Gure historia behar aina erakasten dela uste al duzu euskal ikastetxetan?
–Euskal Erriko historia, den bezala irakatsi behar dela nago, eta ez nahiko genuken bezelakoa. Kontuan artu behar da, Nafarroa beti bazter dabillela gauza askotan eta indarka edo bortxara eztala lu eskualdeen Elkargo batera bilduko, nahi genuken berain erraz.
–Euskal Historiak ez ote luke katedraren bat.merezi gure goi-mallako eskoletan?
–Historia-katedra batez hemen ezta iñor axolatzen, «Letras» delakotaz bezala; bainan Galiziako Instituto guztietara, emeki eta espanturik gabe literaura galaika-ko bereartako irakasleak sartu dituztela badakit; horretarako izpiritu landua behar da, gure artekoa baiño areagoa.
–Zer esango zenduke gaurko euskal literaturak?
–Gaurko literatura asko edatu da; liburu berri batzu ongi ulertzen dira gai berriak erabiliarren; garaipen hau ezin da gutietsi. Beste autore modernoen liburuak ez dira aise xilatzen; euskeraren jos.izangu duenez. Horretarako maisu egiten duten apez kera eta itzuliak galduaz daude, gaiak ere biharriak eta erderari sobera lotuak. Idazle batzuk ahanzten dute, gure iztegia bali dela zenbait gaietarako, bainan ez besteendako; nehurria ez da galdu behar. Galesezko ikastegietan ere, zenbait gai inglesez irakasten dute.
–Nola ikusten duzu euskera batuaren egoera eta zer bide jarriko zenituke ikas dedin?
–Gai hortaz deus ez esatea obe; jendeak suminduak daude. Farregarri ez agertzeko, tarte luze batez eztabaia guztiak ixildu beharko dira. Idazkera bateratua beharrezko da zenbait gaietarako (irakaskintza e.a.) baina euskalki bateratuan ere idatzi behar da, gai arruntetan. Bitartean, idazle bakoitzak ongi dakien euskalkian izkiria dezala; hortan ere indar bat egiten ahal da batasun aldera, joan den mendeko idazle oneeri jarraituz; beste euskalkiak irakurtzen saiatuz ikasten da idazkera batua. Aldizkarien irakurgaietan, bi eratako grafiak onartzen ez diran bitartean, Z. Argian egiten duzuen. bezala, uste dut euskera idatziak ez duela bururik altxatuko.
–Euskaltzaindiak alfabetatze kanpainaren buru egin zaitu. Zer elburu ditu zuen lanak?
–Altabotatze delako erakundea, Euskaltzaindiak abia arazia da euskalduneeri euskeraz irakurtzen irakasteko. Erderaz irakurtzen jakinarren euskaldun arrunta ezta gai bere izkuntzan gutun bat idazteko. Orainarte Bizkaian eta Gipuzkoan bereziki alfabetatze taldeak asko ugaritu dira; errietako talde horiek, legez moldatu ikastaroetan (astean bizpairu orduz, ilabete baten iraupenean gutti gorabehera) edozein sartzeko atea zabalik dago. Talde geienek Euskaltzaindiak onartu ariketek segitzen dituzte; aldian behin, alfabetatzearen itzalean irakurtzez landako irakasketak sartu nahi izatea gerta leike, bainan zeregin hau ezta Euskaltzaindiaren egitekoa. Beste aldetik, gisa horteko ikasgaiekin dena ondatzeko arriskua nabari da. Behin baiño gehiagotan azaldu izan dira klase horietan erabiltzen diran irakurgaiak; autore zahar eta modernoetatik aukeratu zati errez eta atseginak. Autore zahar horiek ezin utzi ditezke, izkuntza garbia menderatu nahi bada. Euskalki propiotik asten dira ikastaroak, gero ondoko euskalkira pasatzeko edo euskalki bateratu hortara, honetarako gai baldin bada irakaslea.
–oOo–
Oneraiño, Irigaray jaunarekin egin dugun elkarrizketa. Nahi duenak gauza asko uler ditzakela uste dugu, lerro artean. Euskal kultura alorrean odola darioten zauriren batzuk ikutu baitira emen.
ERRIALDE
1

GaiezKulturaArgitalgintArgitalpenaBesteak
GaiezKulturaMusikaArgitalpenaBesteak
GaiezHizkuntzaEuskaraErakundeakEuskaltzain
PertsonaiazAPAT-ETXEB1
EgileezHERRIALDE1Kultura

Azkenak
2025-08-30 | Patxi Aznar
Beste urrats oker bat

Duela gutxi, Netanyahuren gobernuak, AEBen baimenarekin, legez kanpoko jarduerarekin jarraitzea erabaki du Gazan, eta zerrenda osoaren kontrola hartzea. Historia pixka bat egingo dut ez zaidalako zuzena iruditzen komunikabide edo kazetari batzuek Gazan gertatzen ari dena 2023ko... [+]


2025-08-29 | Egiari Zor
Elkarbizitza demokratikoak begirunea eta neurritasun instituzionala eskatzen ditu

Abuztu honetan polemika berri bat piztu digute, beste behin, belarrondokoa ematea baino larriagoa izan dena. Azken hamabost urte baino gehiagoan, Glen Cree ekimenetik hasi, Estatu bortxaren biktimei aitortza legala emateko mekanismoen sorreratik segitu eta herri honetan ireki... [+]


Caparrosoko Valle de Odieta makroetxaldea epaituko dute lurrak nitratoz kutsatu dituelakoan

Irailaren 2an izango da epaiketa Iruñeko Zigor Arloko 2. epaitegian, ustez 2021ean makroetxaldeak haren inguruko lurrak minden hondakinekin kutsatzeagatik. Sasoi hartan Valle de Odieta makroetxaldeko administrazio kontseiluan ari ziren bost pertsona epaituko dituzte.


Maila altua

Fitxa: Musika Hamabostaldia. Gewandhausorchester Leipzig.
Zuzendaria: Andris Nelsons.
Bakarlaria: Isabelle Faust (biolina).
Egitaraua: Pärt, Dvorak eta Sibeliusen lanak.
Lekua: Kursaal Auditorioa.
Data: abuztuaren... [+]


Eskoletako euskalduntzea “arriskuan” ikusita, Aiaraldeko dozena bat ikastetxek konpromisoen dekalogoa adostu dute

Gordin esan dute Aiaraldeko ikastetxeok: euskalduntzea “arriskuan dago” eta ikastetxeek, bakarrik, ezin diote aurre egin “egoera larriari”. Autokritika egin, eta hamar konpromiso hartu dituzte, hezkuntza komunitateek praktikara eramatekoak. Era berean,... [+]


Atlantikoko korronte baten kolapsoa adituek uste baino gertagarriagoa da

Ikerketa batek ondorioztatu du adituek uste baino AMOC korrontearen kolapsoa egoteko aukera handiagoak daudela. Korrontean aldaketa handiek eta azkenengo kolapso batek euri tropikaletan eraldaketa handiak eragingo lituzke, Europan negu oso hotzak eta uda lehorrak izango... [+]


Gutxienez 23 hildako izan dira Errusiak Kieven egin duen aire erasoan

600 misil eta dronetik gora bota ditu Errusiak Ukrainako hiriburuaren aurka. Gerra hasi zenetik egindako aire eraso handienetakoa da. Zelenskik nazioarteari eskatu dio erantzun dezala, Putin Trumpekin bildu eta bi aste eskasera.


2025-08-29 | Joan Mari Beloki
Trump bake bila?

Abuztuaren 15ean Vladimir Putin eta Donald Trump Alaskan bildu ziren. Ofizialki, Ukrainako gerrari amaiera emateko bidean beste urratsen bat emateko. Baina Gazan milaka pertsona hiltzeko gupidarik ez duen politikariak serio esan al dezake penagarria eta tristea dela Ukrainan... [+]


Poligono eolikoak: oportunismo gutxiago eta plangintza demokratiko gehiago

Duela egun gutxi 6.000 alegazio baino gehiago aurkeztu dira Azantzan eta Sarbilen poligono eoliko berri bat eraikitzeko proiektuaren aurka. Antzeko beste proiektu batzuetan bezala, herritar eta talde antolatuen ahaleginari, antolaketari eta lanari esker egin da alegazioendako... [+]


Nafarroako informazioaren arloko profesionalek Gazako kazetarien sarraskia salatu dute

Informazioaren arloko dozenaka profesional bildu dira ostegun arratsaldean Iruñeko Gazteluko Plazan, Gazan kazetari lanetan ari direnen aurka Israelgo armada egiten ari den sarraskia salatzeko.


Semaforo gorria

Artikulu bati zer nolako izenburua jarri ez da aise hautatzen, ezta? Hasiera batean, “euskaldun gezurti, tranpatiak” bezalako izenburua idazteko asmoa nuen, baina inor mintzeko gogorik ez dudanez, goikoari eutsi diot, ene gogoetaren muina hobeto ulertaraziko... [+]


Kai Nakaik, Marenek eta Olatz Salvadorrek gezurtatu egin dute Bilboko Udalak esandakoa: ez zien beste eszenatoki bat eskaini

Bilboko Udalak ostegunean adierazi du Abandoibarrako kontzertua bertan behera geratu eta gero, Plaza Biribileko agertokia eskaini ziela hiru artistei, baina ezezkoa eman zutela. Abeslariek bertsio hori ukatu eta zehaztu dute: bakarrik Kai Nakari eskaini zioten.


Bigarren aldiz moztu dute Espainiako Vuelta Israelen parte-hartzea salatzeko

Bigarren aldiz gelditu dute Katalunian Espainiako Vuelta Israel-Premier Tech taldearen parte-hartzea salatzeko. Hainbat pertsonak Palestinako banderak atera dituzte eta txirrindularien bidea oztopatu dute Oloten.


“Bero jasangaitza” eta “arreta urria” salatu dute Nafarroako Ospitale Unibertsitarioan

Nafarroako Osasun Departamentuak iragarri du ospitaleko solairu gehienak klimatizatuko dituztela 2026 amaierarako. ARGIAk elkarrizketaturiko bi erizain laguntzaileek nabarmendu dute premiazkoa dela banako gelak, komun irisgarriak eta aire girotua izatea.


Araba eta Nafarroa zeharkatzen zuten Forestaliaren bi autopista elektriko bertan behera geratu dira

Araba eta Nafarroa zeharkatu behar zituzten goi-tentsioko bi linea elektrikoren proiektuak ez dira gauzatuko. Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioak Aragoiko Tueste herrian Forestaliak egin behar zituen lau poligono eolikoen proiektuak artxibatu ditu.


Eguneraketa berriak daude