ARGIA.eus

Bultza kazetaritza independentea

Duela 9.000 urteko hirikumeak

  • Anatolia, duela 9.100 urte. Nekazaritzaren asmakuntzak ekarri zituen aldaketak baliatuta, biztanle askoko nukleo bat sortu zen penintsularen hegoaldean; bestela esanda, hiri bat jaio zen: Çatal Hüyük.


2022ko azaroaren 13a

Hiria 1.150 urte inguru egon zen bizirik eta 13 hektarea zabal eta 25 metro sakon den aztarnategi aberatsa utzi zigun. Arkeologoek 25 urte baino gehiago eman dituzte aztarnategia ikertzen, eta, 2019an, Clark Spencer Larsen bioantropologo estatubatuarrak mende laurdenean bildutako datuak erabili  zituen populazioaren ezaugarriak aztertzeko; emaitzak Proceedings of the National Academy of Sciences aldizkarian daude argitaratuta.

725 gizakiren nahiz animalia eta landareen arrastoei erreparatuta, lehen hirikume haien dieta jakin ahal izan dute: zerealak kontsumitzen zituzten nagusiki, eta ardietatik lortzen zituzten proteina gutxi batzuk ere bai. Nekazaritzak elikagaiak pilatu eta gordetzeko aukera ekarri zuen, baina baita eskasia garaiak ere. Gainera, etengabe hazten ari zen biztanle kopuruari jaten emateko ahalegin geroz eta handiagoa egin behar zuten; hirian lan gehiago egin behar zen. Eta elikadura aldaketak beste arazo bat ere ekarri zuen: txantxarrak. Ordurarteko gizaki nomadek ez zuten kariesik izaten,  baina zerealetan aberatsa den dietak gaixotasun horren arriskua areagotzen du: Çatal Hüyükeko biztanleen %10-13 inguruk hortz-haginak zulatuta zeuzkan.

Gaur egungo hirietan bezala, orain dela 9.000 urteko hirietan ere estresa, indarkeria, pilaketa eta gaixotasunak jasan behar izaten zituzten

Oro har, jendea pilatzeak eta higiene faltak infekzioak ugaritzea eragin zuen. Populazio hazkundeari tokia egiteko etxeak elkarrengandik geroz eta gertuago eraikitzen zituzten, ukuiluak eta putzu beltzak tartean zirela. Eraikinak buztinez estaltzen zituzten eta estaldura horietan animalia nahiz giza gorotzen arrastoak aurkitu dituzte.

Aztarnategiko 93 garezur aztertuta,  25etan haustura orbainduak topatu zituzten, eta erdiek objektu sendoek eragindako haustura bat baino gehiago zuten. Hiriko bizimoduak indarkeria hauspotzen zuen, nonbait. Gainera, genero indarkeriaz hitz egitea ez dirudi guztiz zentzugabea, eraso egindako garezur gehienak emakumeenak baitira.

Azken finean, gaur egungo hirietan bezala, orain dela 9.000 urteko hirietan ere estresa, indarkeria, pilaketa eta gaixotasunak jasan behar izaten zituzten edo, Larsenek dioen bezala, “jende asko eremu txiki batean eta luzaroan pilatzen duzunean gertatzen dena probatzen hasi ziren”.


Hirigintza kanaletik interesatuko zaizu...
Getxoko gobernu-taldeak proposatutako HAPOan hainbat “lege-hauste” daudela salatu du Adi HAPO plataformak

Astelehenean amaitu da Getxoko gobernu-taldeak proposatutako Hiri Antolamenduko Plan Orokorrari (HAPO) alegazioak aurkezteko epea. Daborduko asko dira aldaketak eskatu dituzten norbanakoak, udal-taldeak eta eragileak, eta, horien artean, Adi HAPO plataformak agerraldia egin zuen... [+]


2.000 sinadura baino gehiago Erandioko Altzagako hirigintza-proiektua geldiarazteko

Altzagako berdegunean 400 etxebizitza eraikitzeko egitasmoaren aurkako 2.009 sinadura aurkeztu zituzten hilaren 13an Tartanga Berdea taldeko kideek, Erandioko HAZn. Hala, iazko apirilean abiatu zuten ekimena burututa, proiektua geldiarazteko eta horri buruzko herri-galdeketa... [+]


2022-12-07 | ARGIA
Louise Michel izena jarri diote Baionako kale bati, Parisko Komunako iraultzailearen omenez

Parisko Komunan parte hartu zuen Louise Michel iraultzailearen izena eman diote Baionako karrika bati. Herriko Etxeak ekainean erabaki zuen hala egitea, eta Paulette Fritz-Iribarne tenislariaren ibilbideari aitortza egitea ere adostu zuen.


2022-11-20 | Ula Iruretagoiena
Lurraldea eta arkitektura
Nekroarkitektura

Azaroaren 8a, munduak Hirigintza ospatzen duen eguna da. Ez da batere egun entzutetsua, ez da kaleetan egunaren oihartzunik izaten. Ze egia esan, ez dakit hirigintzak ezer duenik ospatzeko. Efemerediak dio plangintza eta komunitate urbanoa ingurune gertuarekin modu jasangarrian... [+]


Eguneraketa berriak daude