Okila eta oiloa eguraldia iragartzen


2019ko maiatzaren 24an
Juan Mari Ibarzabal

Gaur goizean okila garrasika aritu da etxe gaineko haritzean (Quercus robur). Luze aritu da eta haserre zela zirudien. Goiza ederra da, freskoa baina arraitsua, oso argia. Urteko egun luzeenetara hurbiltzen ari gara eta goizean goizeko argitasunean igarri da. Kexu zen, ordea, okil berdea. Esaerak hala dio, okila kantuan ari bada egarri da, euri eske ari da. Hona Gotzon Garatek jasotako batzuk: tokile kantari, uria fite; okilla kantari, eurixe seguru; okilla kantari, euria hemen da; okilla kantari, okilla euri eske; okiloa kantuz, euri haizea laster hixtuz; okile kantari, okile egarri; okila kantetan, okila egarri; eta Abadiñoko Natalia Munitxari jasotako: okille egarri dok. Eguraldiaren iragarpenari begiratu eta gaur arratserako euria datorrela dio.

Ez dakit kantuan aritu den okil hori bera edo beste bat zen, baina atzo goizean goiz, esnatzera atarira atera behar nuenean hor ikusten dut leihotik, bezperan jarri dugun itxitura berrira hurbildu eta lehen hesolan pausatzen. Itxitura sasiakaziazko hesola (Robinia pseudoacacia) eta burdin-sarezkoa da. 22 hesola ikusten dira leihotik, muntoaren atzean galtzen diren artekoak. Bada okilak, lehenengotik azkenekora, banan-banan miatu ditu; bere mugarrietako zutikako zur berri horiek aztertu eta goizeko apetaldia asetzeko moduko mokaduren baten xerkan.

Ugaritzen ari da okil berdea gure inguruan, eta ni pozik, izan ere garbitasun ederra egiten dute intsektu, har, beldar, krisalida eta abar. Ikuskizun polita da bere hegaldi uhinduna. Eta kantua: kar-kar ari dela dirudi, lasterragotzen eta tonua galtzen...

Okilek, bere soinaren garbitasunerako ur bainuak bezala lur bainuak ere hartzen ote dituzte? Behorrak edo astoak udaberriko aro onarekin zaldaliak edo garagarrak irabazten dituzte, edo garagarraka, iraulka, lorrinka, amilketan zapuzka, ihauska, ihalozka, aztalka, astalka, itzulipurdika, irabiaka, inauldurizka, pulunpaka edo aztarrika dabiltza.

Izeben oilategian oiloren bat hegoak zabalik lurrarekin auska bezala zalapartan zebilenean, hautsa harrotuz, aztarrika zebilela ikasi genuen; arkakusoak eta zorriak uxatzeko, agi danean. Garagarraka ere esango zaio nonbait, izan ere esaerak hala dio: “Oiloak hauts artean garagarraka? Denpora txarra”.

Okila kantuan eta oiloa aztarrika, eguraldia txartzera doan seinale. Okila kantuan entzutean hasiko dira oiloak aztarrika. Eta okilak egiten al du aztarrika? Okila zenbateraino da oilo? Eta oiloa okil?


Kanal honetatik interesatuko zaizu: Baso naturalak
2023-03-13 | Daniel Hofnung
'Ibai hegalariak', munduko klimaren protagonista funtsezko horiek

Klimaren hondamendiari ihes egitekotan, ez da aski izango atmosferan murriztea negutegi eragineko gas kontzentrazioak. Beharrezkoa izango da oihanak eta lurzoruak zaintzea ere, ez ditzaten hondatu deforestazioak eta nekazaritza intentsiboak; zeren eta uraren zikloa ere oso... [+]


Etiopian aspaldiko oihanen azken aleek biziari eusten diote ehunka baselizaren inguruko harresien babesean

Azken mendean Etiopiak galdu ditu antzinako oihanik gehienak, nekazaritzaren, artzaintzaren eta herrialdean laborantza industrial neokolonialak eragindako goseteen presiopean. Alabaina, biodibertsitatez betetako azken baso zatiak geratu dira, fosil gisa, zientoka eliza eta... [+]


Planetaren arnasak zuhaitz eta oihanak behar ditu tropikoetan eta... batez ere Europa zaharrean

Deforestazioa geldiarazteaz gain, milioika zuhaitz gehiago behar ditu Lurrak klimaren zoratzea gelditu, euriak ugaritu eta biodibertsitatea berreskuratzeko. Baina ez begiratu soilik Amazonia edo Kongo edo Indonesiako hondamendiei: Europan lan handia daukagu duela mende gutxi... [+]


Hauek dira babestu beharko genituzkeen lurrak, bioaniztasuna segurtatu eta klima egonkortzeko

Mundua mapeatu dute, eta orain, xehe-xehe dakigu ezinbestean zein lur eremu babestu beharko genukeen gainean dugun krisi bikoitzari aurre egiteko: bioaniztasuren galera eta klima larrialdia. Sciences Advance aldizkarian Global Safe Net (Segurtasun Sare Globala) proiektuaren... [+]


Eguneraketa berriak daude