Jaka horiak dira lehenbiziko masa-mugimendu sozial ekologista

  • Jaka horiak azaldu direnean, beste militante askok bezala erreakzionatu dut automatismoz. Metropolietatik begiratuta, bazterren batetik ateratako jende hauek kotxearen zibilizazioa defenditzen zuten, Le Penek sostengatzen zituen, derrigor izan behar zuten arrazista, sexista eta homofoboak. Biribilgune, peaje eta komertzialguneetako parkinetan biltzen zirenok, zergen kontrako antzinako matxinaden tradizioan, ezin zuten zer ikusirik eduki nik XX. mendeko askapen mugimenduen gramatikarekin ikasitako aldaketa sozialarekin. Jende “zuriok” [petits blancs] hain ziren Trumpen jarraitzaileen antzekoak ezen eta erabat urruneko egiten baitzitzaizkidan.

Patrick Farbiaz @EdCroquant
2019ko otsailaren 03a

Alabaina, militante ekologista gazteekin hitz egiten hasita, ohartu nintzen okerreko bidetik nindoala, jokatuz beste burgesok –zehazki eskuin zein ezkerreko idazle horiek– bezala, matxinoak karikaturizatuz mozkor koadrila batzuen pareko…
Piztu zitzaidan mugimendu sozial harrigarri hau jarraitu eta ikertzeko nahia, baina baita ere laguntzeko eta bere baitan inplikatzekoa. Berresten baitzuen 2017ko hauteskundeetako olatu degagista [dégage: zoaz pikutara] baina baita 2016an El Khomri legearen kontrako mugimendua, batik bat Nuit Debout esperientziarekin eta plazen okupazioekin.

Eta jaka horien artean zera ikusten nuen edozein biribilgune, parking edo peajetan… ezer gabe dauden jendeen haserrea, ikusezinena,  hitz batez, matxinada bat era gordin baina efikazean adierazia. “Aski” esaten zuten, urte luzez bultzaka amildegiraino eraman dituelako etekin ekonomikoetan oinarritu eta beraien bizkar eraikitako sistema ase ezin batek, luzaz ez ikusia egin edo zaborra bailiran tratatu dituztelako ugazabek, bankariek, politikariek eta gobernuko burokratek, agintean egon diren partidu guztietakoek.

Jendeok matxinatzen ziren aldarrikatuz kendu zaien herri subirautza. Mugimendu honek  ikusgarri eta entzungarri bihurtzen zuen globalizazioaren galtzaileen Frantzia, langile txiroena, B eta C kategorietako funtzionarioena, erizainena, zainketa langileena, jubilatuena, familia monoparentaletako amena, zorretan itotako nagusi txikiena, autonomoena, txofer uberizatuena, prekarioena, langabeena…

Baina bitartekaritza orori ezetz esan eta hitza beraiek hartuz, zakurren ipurdiko biribilguneetan bezala telebistetako platoetan, eta beren buruak organizatu eta politizatuz betiko organizazioetatik aparte, matxino berriok uko egin zioten ezarria zitzaien biktima papera jokatzeari, inork agintzeari uko eginda bihurtuz beren eta ondorioz gure etorkizunaren aktore politiko saihestezinak.
Ia gertatu ezinezkoa zen gertakizun honen jatorria kontatu beharra zegoen, interpretazioetatik harago, jakin gabe 2018ko abenduaren ostean zertan bukatuko duen. Horregatik idatzi dut liburu bat matxinadaren lehenbiziko hilabeteetako agiri eta testuak bilduz. Urgentziazkoa zitzaidan idaztea, erakustea jaka horiak direla lehenbiziko masa mugimendu sozial ekologista. Frantzia haserretu honek mahaigaineratzen ditu ekologia politikoaren gai funtsezkoenak: garraioekiko menpekotasuna, hirigintzaren mailakatzea bere gentrifikazioakin txiroenak hiriguneetatik kanporatuz, energia-prekariotasuna, aberastasunen banaketako berdintasun eza. Produkzioa bera jartzen du auzitan, ondasunen zirkulazioari eta kontsumoari erasoz. Ohartu barik, kontsumismoaren ideologia jarri du krisian, hein batean blokeatuz azaro amaieran Black Friday eta Eguberrien bezperan zentro komertzialak.

Txirotutako lurraldeetan sustraitu diren jaka horiek uko egiten diote bizimodu zaildu horri, eta aldarrikatzen dituztenean ekonomiaren eta jardueren ber-hurbiltzea [relocalisation], zirkuitu laburrak, hurbilekotasuna… auzitan jartzen dute metropolizatzearen eta gentrifikazioaren logika. “Herrian lana, herrian bizi” [Vivre et travailler au pays] aldarrikatzen dute 70eko hamarkadako erregionalistek eta ekologistek bezala. Jaka horiak superbibentzia ekologikozko mugimendu bat dira, kapitalismoak ezarri nahi duen joeraren kontra, kanporatzearen kontra: lur lapurrek espultsatzea baserritarrak, deslokalizazioengatik espultsatzea obreroak, beren etxebizitzetatik espultsatzea maizterrak edo etxe jabe txikiak beren zorrak ordaintzeko gai ez direlako, herri txiki eta ertainetatik biztanleak espultsatzea zerbitzurik eta komertzio txikirik gabe lagata, lurraldeetatik multinazionalek baliabide naturalak eta lehen gaiak espultsatzea…

Baina mugimendu hau bere funtzionatzeko eran ere sozial ekologista da. Subjektu autonomo bat sortzea, bitartekari guztiez (alderdi, sindikatu, elkarte) mesfidatu eta bere beharren araberako agenda propio bat ezartzea, funtsean komunalista da lekuan eraginez eta globalean pentsatuz. Mugimenduaren autonomia, auto-eraketarako tresna digitalen erabilera masiboa, bozeramaile hautatu eta zehatzik ez edukitzea, ekintzen dinamika aurreikusi ezina… gogorarazten digute Murray Bookchinek teorizatutako munizipalismo libertarioa eta ekologia soziala. Oroitarazten dute ZADetako antolaketa. Biribilguneetan bizi den anaitasun eta ahizpatasun giro hori, elkarri laguntze hori, elkarri ‘gu’ izatearen aitortzak ematen duen poz hori, zeinetan emakumeen rola oinarrizkoa den… ikasgai hori ez da etorkizunean galduko, edozer gertatzen dela ere.

Ekologia politikoarentzako jaka horiak aukera bat dira. Behartzen gaituzte eten bat egitera logika mainstream nagi batekiko, urrats txikien eta hazkunde berdearen eko-zuriketarekiko. Posible da bestelako ekologia bat, herrikoia. Hitzordua jarri digu Commercy herrian, Bure [zabortegi nuklear baten kontrako ZAD famatuaren herria] inguruan, zeinetako jaka horiek deitu baitute urtarrilaren 26 eta 27rako batzarren Batzarra.

(Patrick Farbiaz militante ekologista eta altermundialistaren jatorrizko analisia frantsesez argitaratu da Reporterre hedabidean: "Les Gilets jaunes sont le premier mouvement social écologiste de masse" )

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Jaka Horien mugimendua  |  Frantzia

Jaka Horien mugimendua kanaletik interesatuko zaizu...
2019-02-15 | Mikel Asurmendi
Espainiako hauteskundeen aurrerapena
Frantziako hedabideetan ia oharkabean pasa da iragarpena

Pedro Sanchezek goizeko 10:00etan iragarri du Espainiako hauteskunde orokorrak apirilaren 28an izanen direla. Frantziako hedabideetan, telebista kateetan –Fr2, LCI, France24 News–, 13.00etan, Espainiako aktualitate politikoa aztoratu duen berria oharkabean "pasa da" Frantzian.


2019-02-12 | Jakes Bortayrou
Nahaste borraste

Apartekoa da bizi dugun garai politikoa. Apartekoa ere militante abertzale eta ezkertiar frango inarrosten dituen sentimenduen zirimola. Hara palto horien mugimenduaren azterketa bat, honen alde baikor eta ezkorren bilduma egiten duena.


Jaka Horien erresuman gobernua mutilatzaile eta boluntarioak sorosle

Jaka Horien mobilizazioei polizia frantsesak emandako erantzunak balantze latza utzi du bi hilabetetan: 100 lagun larriki zauritu ditu, horietatik lauk eskua galdu dute eta hamalau gehiagok begia. Gobernuak orokortu du kautxuzko pilota eta GLI-F4 granaden erabilera, ordenari eusteko estrategia gogortzearekin batera. Erreakzioz, manifestari zaurituak artatu eta laguntzeko boluntario talde berriak zabaldu dira. Urruneko kolonietako matxinada eta errepresio giroa Hexagonoko hirietan.


Jaka horien aurkako Poliziaren indarkeria
MULTIMEDIA - erreportajea

Jaka horien mobilizazioei gogor erantzun die Frantziako Poliziak. Azken bi hilabetean 100 pertsona larri zauritu direla salatu du Mutilés pour l'exemple kolektiboak, hauetatik 14k begia galdu dute eta beste 4k eskua. Kolektibo honek kaleratutako datuekin bideo labur hau osatu dugu.


Jaka Horiak, inork espero ez zituen horiek

Urrian agertu ziren mugimendu sozial espontaneo moduan Frantziako Estatuan, sare sozialetatik zabaldutako protestarako deiek bilduta eta azaroaren 17k aurrera larunbatero mobilizatzen dira, hasieran erregaiei Emmanuel Macronen gobernuak ezarritako zerga berrien aurka, baina geroago azken urteotako politika sozial eta ekonomikoak salatzeko: nola zerbitzu publikoen murrizketak, aberatsei zergak arintzea, enpleguaren prekarizazioa…. eta sistema politikoaren aldaketa eske ere bai, ... [+]


2019-02-03 | Franšois Ruffin
Nire larunbat horia

Banaka hitz egin, ez nabil estereoan!”. Flixencourteko (Frantziako iparraldean) mendebaldeko barrikadan nago azaroaren 17 honetan, jaka horiz inguratua. Eskuinetik, txofer bat larri gida-baimeneko puntuengatik: “Estresatuta bizi gara, beldurrez, hainbeste radar, 80 km-ko abiadurak, familia pila izorratuta”. Semeaz ari zait orain: “Zuzenbidea ikasten zuen, abokatu edo epailetarako, baina orain ezin diogu lagundu, ez zaigu iristen… Auchan-en ari da, a zer... [+]


2019-02-01 | ARGIA
Frantziako Legebiltzarrak manifestatzea mugatzen duen legea bozkatu du

Jaka Horien mugimenduarekiko neurriak hartu ditu Frantziako Gobernuak. Diputatuek legea bozkatu zuten Frantziako Legebiltzarrean eta Christophe Castaner barne ministroak aditzera eman.  


2019-01-28 | I˝igo Igartua
Jaka Horietako batek begia galdu du, Frantziako Poliziak jaurtitako gomazko pilota batek kolpaturik

Jaka Horien mobilizazioak hasi zirenetik, 80 ikerketa ireki dira lesio larriak direla eta. Gomazko pilotak debekatzeko aldarri ugari izan diren arren, Frantziako Gobernuak ez du tankerako erabakirik hartu. Debekua ordez, hurrengo neurriaren alde egin du Gobernuak: gomazko pilotak darabiltzaten polizia agenteek bideo-kamerak eraman beharko dituzte, Philippe Castaner Barne Ministroak pasa den astean jakinarazi zuenez.


2019-01-28 | Argitxu Etxandi
Demokraziaren berpiztea

Palto horien mugimenduak ustegabean harrapatu du Frantziako gobernua, baita ere, orokorki, gizartearen zatirik haundiena. Ustegabe ala itsukeriaren poderioz? Protestatzaileen demokrazia zuzenaren eskaera demokraziaren berpiztearen adierazle da.


2019-01-25 | ARGIA
Milaka intelektual, irakasle eta artista frantsesek Jaka Horiak sostengatzeko deia zabaldu dute

Abenduaren 31an Change.org plataforman zenbait intelektualek abiarazita, urtarrilaren 25a artean 10.000 sinaduraz goiti bilduak zituzten Frantziako unibertsitario, intelektual eta besteren artean Jaka Horien mugimenduaren sostenguz. Haien analisia ("Nous ne serons pas les chiens de garde de l'État! Solidarité des universitaires, des intellectuels et des artistes avec les Gilets Jaunes!") da hemen dakarguna.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude