Abiadura Handiko Trena

Gero eta arinago... sinesgarritasuna galtzen

  • Abiadura handiko trena ez da sozialki errentagarria ia inon, eta Euskal Herrian ere ez da izango. Hala diote munduan barrena egindako hamaika azterketak –kontrakoa dioen azterketarik ez da faltako, noski–, eta errealitate horri aurre egin beharko dio Euskal Y sustatzen buru-belarri diharduen Eusko Jaurlaritzak, gehiengoaren onurarako izango ez den proiektua guztion diruz estali beharreko zulo beltz bilakatzea nahi ez badu. Hona datuak.

Unai Brea @unaibrea
2015eko maiatzaren 24a
Euskal Y-ren eraikitze lanak, Bergara eta Beasain arteko zatian.
Euskal Y-ren eraikitze lanak, Bergara eta Beasain arteko zatian.

Euskal Y, EAEko abiadura handiko tren proiektua, 2019an egongo da funtzionatzeko prest, eta atzera bueltarik gabeko proiektua da. Halaxe adierazi zuen urtarrilean Ana Pastor Espainiako Sustapen ministroak, azpiegitura horren obrak ikusteko Bergarara egindako bisitaldian. Garbiago esan du hil honetan bertan Julio Gómez-Pomar Azpiegituretarako Estatu idazkariak, Pastor eta gero ministerioan gehien agintzen duenak alegia: abiadura handia estatu proiektua da.

Gómez-Pomarrek ez zuen bereziki Euskal Y-a aipatu, baina zalantzarik ez dago Espainiako Gobernuaren egitasmo handi eta, gero eta gehiagoren ustez, zentzugabe horren barruan, berebiziko garrantzia duela EAEko AHTk. Mariano Rajoy presidenteak argi esan zuen maiatzaren 10ean Correo egunkariari emandako elkarrizketan: Estatuan bultzada merezi duen abiadura handiko proiekturik bada, Euskal Y da.   

Nola Madrilek hala Gasteizek eta Iruñeak abiadura handiko trenaren defentsa sutsua egitea ez da berria, baina aipatutakoen tankerako adierazpenak zeharo ugaritu dira azken hilabeteotan. Ez da kasualitatea. Euskal Y inoiz ez bezala dago bere sustatzaileen babes beharrean, jendartean inoiz baino zalantza handiagoak eragiten baititu proiektuaren bideragarritasunak. Haren aurkako jarrera ez da, dagoeneko, ekologisten tema bakarrik. Mundu akademikotik datozen datuak garbiak dira: abiadura handiko trena ez da sozialki errentagarria ia inon, eta nekez izango da Euskal Herrian.

Hori gutxi balitz, hautsak harrotu dituen datua zabaldu zuen Pastor ministroak Bergarako bisitaldian: AHTren abiadura ez da hasieran iragarri bezain handia izango. Hala, EAEko hiru hiriburuen arteko bidaia-denborak aurreikusitakoak baino sano luzeagoak izango dira: 43 minutu Bilbo eta Gasteiz lotzeko –28 minutukoa izango zela iragarrita zegoen–, eta 55na Donostia eta beste bietako edozeinen artean –17 minutu gehiago Bilbora, 21 gehiago Gasteizera–. Argudio bat gutxiago Y-aren alde.

Inbertsioa berreskuratzea oso zaila da

Martxoaren 4an, EH Bilduren eskariz, Germà Bel eta David Hoyos ekonomialariek –lehenbizikoa Espainiako Gobernuaren aholkularia izan zen garraioaren alorrean, 90eko hamarkadan– agerraldia egin zuten Eusko Legebiltzarreko Ingurumen eta Lurralde Politikaren Batzordean. Biek ala biek azpimarratu zutenez, abiadura handiko trenaz egindako ikerketek adierazten dute ia inoiz ez dela azpiegitura errentagarria. Izan ere, munduan linea bitan baino ez da lortu eraikuntza gastuak berreskuratzeko adinako bidaiari kopurua: Tokio-Osaka (urtean 150 milioi bidaiari inguru) eta Paris-Lyon (25 milioi, ia Espainiako Estatu osoko linea guztiek beste).

Ekuazioa sinplea da: abiadura handiko trena  oso azpiegitura garestia da, eta ez dago inbertsioa berreskuratzerik bidaiari kopurua biziki  handia ez bada. Aipatutako bi adibideez landa, linea bakar batek ere ez du lortu errentagarritasun atalasea gainditzea. Zehazki esanda, hainbat ikerlanetik ondorioztatzen da abiadura handia nekez justifika daitekeela sozialki, lehen urteko bidaiari kopurua gutxienez zortzi milioikoa ez bada.

Euskal Y-ren eskariari buruz egindako azterketen arabera, EAEko AHTn sei milioi eta erdi ibiliko dira asko jota. Eta ildo horretan, komeni da Germà Belek Legebiltzarrean esandako zerbait gogoratzea: abiadura handiko tren proiektuetan, aurreikusitako eskaria beti izaten da handiagoa benetakoa baino. Beste datu bat ere eman zuen Belek: eskaintzaren eta eskariaren arteko desoreka handiena Espainiako Estatuak du. Izan ere, eraikitako AHT kilometro gehien daukan munduko bigarren herrialdea da, Txina eta gero.

Biztanleko kilometro kopuruari dagokionez, berriz, txapelduna da alde handiz Espainia, eta alde hori are handiagoa izango da aurreikusitako lineak eraikitakoan: 80 kilometro AHT milioi biztanleko. Frantziaren bi halako, Txinaren zazpi halako. Eskarian, aldiz, datuak alderantzizkoak dira: trenbide kilometroko bidaiari kopurua sei aldiz handiagoa da Frantzian Espainian baino. Alemanian, lau aldiz. Italian, hiru.    

Aldeko argudioak gezurtatuz

Legebiltzarreko agerraldian, David Hoyos EHUko ekonomialariak esan zuen Euskal Y-aren egokitasuna defendatzeko erabili ohi diren lau argudio ez liratekeela erabili behar, esku artean daukagun ebidentzia enpirikoaren arabera. Hauek dira Hoyosek gezurtatutako lau argudioak: AHT sozialki errentagarria da, trafiko pilaketak arinduko ditu, jendartearen gehiengoari mesede egingo dio eta ingurumen aldetik jasangarria da.   

Errentagarritasun sozialaz den bezainbatean, Germà Belek emandako datuetan oinarritu zen Hoyos, hein handian. Halaber, gogorarazi zuen abiadura handian inbertitutako euro bakoitza beste nonbait inbertitu ezin izango den euroa dela. “Gure buruari egin behar diogun galdera da ea jendartea hobeto biziko den proiektu honi esker”, esan zuen EHUko ikerlariak. Eta Espainiako Estatuan bidaiari gehien daukan abiadura handiko tren linearen adibidea aipatu zuen: Bartzelona-Madril.       

Egin diren analisi ekonomikoen arabera, Madril eta Bartzelona arteko AHT eraikitzeak ongizate galera eragin du, eta galera hori dirutan neur daiteke: 5.000 milioi euro inguru, Hoyosen berbetan. Estrapolazioa egin daiteke Euskal Y-ra? “Oso informazio gutxi daukagu, baina daukagun apur horretatik ondorioztatu daiteke egitasmo honen errentagarritasun soziala negatiboa izango dela”.

Eusko Jaurlaritzak zabaldu izan du AHTk 15.000 milioi euroko inpaktua izango duela EAEko ekonomian. Datu horri ñabardura zeharo garrantzitsua erantsi dio Hoyosek: inpaktu horren %98 proiektuaren eraikitze-fasean gertatzen da. Izan ere, eraikuntza sektoreari eragiten dio. “Eskola bat eraikitzearen inpaktu sozial handiena eraikina dela esatea bezala da, niri harrigarria iruditzen zait”. Eraikuntza aparte utzita, Hoyosek azpimarratu zuen abiadura handiko trenek ez dutela jarduera ekonomiko berririk sortzen, literatura akademikoak frogatzen duenez. Euskal Y-ren alde aipatu ohi den turismoaren balizko suspertzea ere oinarririk gabeko aurreikuspena dela diote bai Hoyosek bai Belek. Datuak eskuetan, ezin daiteke ezer segurutzat jo. Baliteke AHTk bisitariak erakartzea, eta baliteke kentzea ere.   

Gutxiengo batentzako proiektua

Errepidezko zirkulazioan AHTk izango duen eragina txikia da David Hoyosen iritziz. EAEn egunero egiten diren sei milioi lekualdatzeen –horien erdia oinez egiten dira, eta heren bat autoz– %1 baino ez da egiten abiadura handiko trenak beteko duen korridoreetan. Eusko Jaurlaritzaren arabera Euskal Y-ri esker egunero errepideetatik desagertuko diren 3.300 autoak korridore horietan dabiltzanen %6 baino ez dira, “eta EAE osoan dabiltzanen %0,2”, Hoyosek nabarmendu duenez.

AHTren ibilbideak mugikortasun guztiaren %1i besterik ez eragitea da, hain segur, Euskal Y jendarte osoaren onerako proiektua ez dela sustengatzeko Hoyosek erabili dituen argudioetako bat. Bestea, berak baino lehenago Germà Belek ere aipatutakoa, 2008an Frantzian egindako inkesta baten emaitza da: abiadura handiko trenak diru gehien daukatenei egiten die mesede batez ere.      

Inkesta haren ondorioa izan zen AHT bidezko bidaien %28 errenta altueneko biztanleen %10ek egiten duela. Lau bidaiatik hiru, berriz, errenta altueneko herritarren erdiak. Espainiako Estatuan ez da halako azterketarik egin, baina abiadura handia indarrean dagoen eskualdeetan fenomeno bat behatu da honezkero: tren arruntaren ohiko erabiltzaileek gero eta maizago jotzen dute errepidera. Besteak beste, Renfe konpainiak aldiri trenen salneurriak igo dituelako azken urteotan, abiadura handiko ibilbideen ustiapenak sortutako defizita berdintze aldera.

Ingurumen-jasangarritasunari dagokionez, Hoyosek dio AHT ez litzatekeela alternatiba berdetzat aurkeztu behar. Hona Germà Belek emandako datua: hegazkina ordezkatzen ari den eta urtero 8-10 milioi bidaiari dituen linea batek 30 urte behar ditu eraikuntzan isuritako CO2 kopurua berdintzeko. Ez da euskal kasua, esan gabe doa. Hoyosen kalkuluen arabera, Y-ak ehun urte beharko ditu bere “karbono zorra” kitatzeko. Hori guztia, azpiegiturak berak sortutako bestelako inpaktuak kontuan izan gabe: lurraren okupazioa, “hesi” efektua...      

Erdia eginda egon arren, birpentsa dezagun

Euskal Y-ren eraikuntza proiektuaren erdian gaude. 3.000 milioi euro inguru xahutu dira orain arte, eta gutxienez beste horrenbeste xahutuko dira. Gehiago, seguruenik. Errentagarritasunik gabeko egitasmoa dela adierazten duten adierazle guztiak aintzat hartuta ere, zilegi litzateke hura geldiaraztea, behin honaino iritsita? David Hoyosek baietz uste du, eta halaxe jakinarazi zien Eusko Legebiltzarreko Ingurumen Batzordean entzule zituen politikariei.         

Aurrera jarraitzekotan, proiektua eraldatu eta geltoki gehiagoko abiadura arrunteko trenbide bihurtzeko aukera aztertzeko eskatu zuen Hoyosek. Beraren ustez, dauzkagun datuei erreparatuta litekeena da Euskal Y-k ohiko esplotazio gastuak kitatzeko adina etekin ere ez ematea. Urtez urte diru publikotik edatearen menpe egongo litzateke haren bideragarritasuna, eta horrek ez luke justifikazio handirik, gogoan izan behar baita AHT ez dela funtsezko premia bat asetzeko diseinatutako garraiobidea.   

Ildo horretatik, susmo bat agertu zuen EHUko irakasleak: EAEko hiriburuen arteko bidaia-denborak handituz, Euskal Y de facto tren arrunta izan dadin urratsak ematen ari ote da Adif, Espainiako trenbide-azpiegiturak kudeatzen dituen konpainia?

Testuinguru horretan dator ekainaren 13an AHT Gelditu! elkarlanak Donostian deitutako manifestazioa. Mikel Alvarez elkarlaneko kidearen esanetan, inoiz baino giro biziagoa sumatzen da kalean Euskal Y-ren aurka, “baina ez da ahaztu behar orain arte ez dela lortu Hego Euskal Herrian benetako herri erantzuna ematea”. Eta gainera, lanak hasita egoteak lozorroan utzi du erantzun soziala zenbait eskualdetan, Alvarezen ustez. Eztabaida berpizteko unea iritsi da, nonbait.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal honetan artxibatua: Abiadura Handiko Trena

Abiadura Handiko Trena kanaletik interesatuko zaizu...
2019-02-14 | ARGIA
AHTaren aurkako manifestazioa egingo dute Tafallan larunbatean

Abiatu Handiko Trenbideetan minutuko bateko denbora aurrerapenak 369 milioi euro balio du. Europako Kontuen Ganberak AHTko europar sareaz 2018an egindako txostenaren ondorioetako bat da hori. Aholkuen artean ganberak azpimarratzen zuen hobe zela dirua inbertitzea ohiko trenbideak hobetzen.


2019-02-06 | Guaixe .eus
AHTren kontrako mezua Bruselara eraman dute

Araba eta Nafarroan proiektatu dituzten Abiadura Handiko Tren (AHT) egitasmo berrien aurkako plataforma herritarren ordezkaritza bat Bruselan dago, Sakanako tren sozialaren aldeko taldeko kideak barne. Europako Parlamentuko agintariekin informazio eta aldarrikapenak elkartrukatzea da asmoa.


2019-01-15 | Hala Bedi
Protestara deitu du AHT-rik Ez Lautada Plataformak Espainiako Sustapen Ministroaren bisita dela eta

José Luis Ábalos, Espainiar Gobernuko Sustapen Ministroa, Gorka Urtaran alkatearekin eta Eusko Jaurlaritzako ordezkari ezberdinekin bilduko da ostegunean, Gasteizen tren lurperatzeari eta Abiadura Handiko Trenari buruz hitz egiteko.


Urbinako segadak 10 urte
Izua AHTren zero kilometroan

2009ko urtarrilaren 17an, Arabako Urbina kontzeju txikia tiro eremu bihurtu zen. Ertzaintza gogor oldartu zitzaien AHT-ren kontrako manifestariei: dozenaka lagun zauritu eta beste hainbat Espainiako Auzitegi Nazionalaren esku utzi nahi izan zituen. Desobedientzia zibila kriminalizatzeko kapitulu hura Eusko Jaurlaritzako Barne Saileko liburu beltzean geratuko da betiko.


2018-12-28 | ARGIA
Bordele eta Hendaia artean ez bide da AHT berria ibiliko

Frantziako Gobernuak lehenetsi du Bordele eta Hendaiaren arteko bidea berritzea, LGV delakoa (abiadura handiko trena) bertatik ibil dadin baino.


2018-11-19 | ARGIA
AHTko lan heriotzen eztabaida Eusko Legebiltzarrean: "akatsa" langileari egozten zaionean

Abiadura Handiko Treneko obretan izaten diren heriotzak saihesteko neurriak eskatu zituzten EH Bilduk eta Elkarrekin-Podemosek, ostegunean Eusko Legebiltzarrean egin zen osoko bilkuran. EAJ, PSE eta PPk, aldiz, ikuskaritzak orain arte bezala segitzearen alde egin zuten.


AHTaren obrak geldiarazteari ezetz esan dio Nafarroako Parlamentuak

Nafarroako Parlamentuak ez du onartu Abiadura Handiko Trenaren obrak geldiaraztea eskatzeko EH Bilduk aurkeztutako mozioa. Geroa Bai, UPN, PSN eta PPNren ezezko botoa jaso du mozioak; EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak, berriz, babestu egin dute. 


Beste langile bat hil da AHTren obretan: azpikontratatua eta atzerritarra

Abiadura Handiko Treneko obretan ari zela langile bat hil da Zizurkilen asteartean arratsaldeko 18:30ean. Egun gutxiren buruan obra horretan zendutako bigarren langilea da.


2018-09-27 | Nahia Ibarzabal
Tren publiko eta sozialaren proposamena aurkeztu dute Nafarroan

Trenbide baliabideak hobetzea helburu duen proposamena aurkeztu du Sustrai Eraikuntza Fundazioak, Iruñeko Katakrak liburu dendan.


2018-09-11 | Ahotsa.info
Nafarroako erdialdean hasi berri diren AHTren lanetara martxa antolatu dute

Irailaren 29an izanen da mobilizazioa, Marcilla inguruan AHTren lanak hasitako eremuan.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude