Gipuzkoako Baratze Parke Sarea

Ohiturak ongarritzen

  • Gipuzkoako Baratze Parke Sarea abian jarri zenetik 600 bat baratzezain berri daude, adin guztietakoak, kalekumeak gehienak. Hiri baratze horiei bisita egin diegu eta baratzezain berriak tomatearen erdoilarengatik kezkatuta topatu ditugu uda hasiera umel eta goibel honetan.

Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena
2014ko abuztuaren 03a
Kutxa Ekogunean dago Donostiako baratze parkea. Lehen planoan tomateak erdoilak hartu dituela ikus daiteke.
Kutxa Ekogunean dago Donostiako baratze parkea. Lehen planoan tomateak erdoilak hartu dituela ikus daiteke.

Giza espezie berezia ari da hedatzen gurean: baratzezain urbanoa. Espeziea ez da berria, eta aldaera autoktonoa ere ez da munduan bakarra, ezta gutxiagorik ere. FAOren (Nekazaritza eta Elikadurarako Nazio Batuen Erakundea) arabera, mundu osoko hirietako 800 milioi biztanle inguruk parte hartzen dute hiri-nekazaritzan. Asko beharrak jota jarduten dira, elikagai urritasunak bultzatuta. Beste batzuek ingurumenak edo elikadura ohitura txarrak kezkatuta. Azkenaldian inguruko herri askotan sortu dira herri baratzeak autokontsumoa eta ekoizpen ekologikoa bultzatzeko: Gasteizen, Arrasaten, Etxalarren... Baina Gipuzkoako zortzi udalerritan ekimenak batzea erabaki eta Baratze Parke Sarea sortu dute. Lezo, Usurbil, Alegia, Hernani, Zegama, Tolosa, Errenteria eta Donostian orotara 600 baratze inguru jarri dituzte abian.

Donostiako baratze parkea Kutxa Ekogunean dago eta sareko egoitza nagusia ere bada. Bertan, Zuriñe Sanchez Ekoguneko komunikazio arduradunak hartu gaitu sarearen nondik norakoak azaltzeko.

Sarearen abantailak

Baratze sorta berriak sareak berak eta tokian tokiko udalak kudeatzen dituzte eta, gero, parke bakoitzean baratzezainek elkarte bat sortzen dute hainbat lan errazteko, hala nola, ongarriak eskuratzeko. Irizpide bateratu batzuk finkatu dituzte. Lursailen neurriak, esaterako, bertsuak dira udalerri gehienetan: 30 metro koadrokoak dira sail gehienak, baina 60 eta 90 metrokoak ere badaude elkarte eta taldeentzat. Monokultiboa galarazita dago; finean, baratzeen helburua ez da negozioa egitea, autokontsumoa baizik. Metodo jasangarriak bultzatzen dituzte, uraren kudeaketan edo konpostatzean, esaterako. Baina nolabaiteko malgutasuna ere badago eta udal bakoitzak bere baldintzak ezarri ditu. Baratzeak ez dira zozketa hutsez banatzen, irizpide jakin batzuk ezartzen dira batzuek besteek baino aukera gehiago izan ditzaten. Eta hori udalen esku dago. Batzuek, esaterako, langabetuei ematen diete lehentasuna, beste batzuek herriko elkarteei, baina oro har denek bilatzen dute adin guztietako baratzezain taldea osatzea. Baratzeen eskaera txikiagoa da gazteen artean, eta esleitzearen baldintzetan gazteei lehentasuna ematen zaie horregatik.

Zuriñe Sanchezek sarearen parte izatearen abantailak azaldu dizkigu: Ekogunearen webgunean foro bat dute baratzezainek beren kezkak eta zalantzak argitzeko. Aholkuak ere eskaintzen ditu web orriak, hileroko ikuskaritza ere egiten da Ekogunetik, dinamizazio jarduerak antolatzen dira eta, batez ere, formakuntza eskaintzen da. Baratze parkearen ondoan baratze eskola dago. Bertan, sareko baratzezain berriek 6-8 orduko oinarrizko ikastaroa egin behar dute ortuan murgildu baino lehen. Eta gehiago sakondu nahi dutenek ikastaro gehiago dituzte. Gaur, esaterako, Baratzea Ongarriztatuz: baratzezaintzan sakontzen hasteko bidea bost orduko ikastaroa emango dute Kimu Bat taldeko Iker Goikoetxeak eta Aitziber Otegik. Zuriñe Sanchezek ere ikastaroan parte hartuko du, Ekogunean lan egiteaz gain, baratzezain berrien espezieko kidea ere baita; lankideekin batera 60 metroko baratzea egokitu zaio. Baratzezainen batez besteko profilaz galdetuta “30 eta 50 urte arteko kalekumeak” erantzun du, baina erantzunak ez du erabat bete. “Egia esan, denetik dago”. Eta ikastaroko parte-hartzaileak hurbildu direnean argi geratu da: haien artean 30 urtez beherakoak badira, eta erretiroa dagoeneko hartua izango duten bizpahiru ere bai. “Lursail hauek baratzea baino gehiago dira, kontsumo ohiturak aldatzen laguntzen dute eta topagune ere badira, belaunaldien arteko topagune”.

Ikastaroa hasi denean, belaunaldien arteko aldea nabarmen geratu da. Zaharrenen belaunaldiak lotura handiagoa izan du nekazaritzarekin eta beren iritziak eta zalantzak errazago azaltzen dituzte ikastaroan, gazteek adi-adi entzuten duten bitartean. Irakasleak azaldu duenean ez dela komeni simaur freskoa estaltzea edo sustraiak zuzenean ukitzea, ikasle beteranoetako batek esan du berak entzuna duela porruak zuzenean simaur gainean landatu daitezkeela. Ondoren, zaharrenetako bi eztabaidan hasi dira intsektuak medio: batek dio lehen ez zegoela hainbeste zorririk, besteak zorria beti egon dela. Irakasleak azaldu du ziurrenik zorria ugariagoa dela orain, natura desorekatuagoa dagoelako.

Izan ere, biodibertsitatearen eta orekaren garrantzia azpimarratu dute: “Izurriekin ez dugu obsesionatu behar. Intsektuak ez ditugu ezabatuko, kontrolatu baizik”. Eta baratze eskolan bertan horren eredu praktikoa dago: hegaztientzat eta intsektuentzat babesguneak ipini dituzte. Zomorroei perretxiku formako “hotela” egin diete eta, atzean, txorientzako habiak paratu dituzte. Eta horiek kontrolpean izateko bide jasangarriak badaude: “Azenarioa eta tipulina ilaratan txandakatuz, eulia uxatzea lortzen da”, adibidez.

Baina Kimu Bateko kideek garbi azaldu dute erremedio eta aholku hutsezinik ez dagoela, proba-hutsegite metodoa erabili behar dela. Eta orduan azkenaldian baratzezainen hizketagai nagusi bilakatu dena azaleratu da: tomatearen erdoila. Eguraldi kaxkar honekin ezin asmatu dabiltza: batzuek kobrea zazpi aldiz bota arren ez dute erdoila geldiaraztea lortu eta besteek, behin edo bitan botata, tomateak itxuroso dituzte.

Norberak hazitakoa baino hoberik ez dago

Uda motel eta busti hasi da aurten, larunbat goiza bezalaxe. Hernaniko Sagastialdeko baratze eremuan Ixiar Lujanbio eta Ane Erize beste inor ez dago. Biek 28 urte dituzte eta 30 metroko baratze bana tokatu zitzaien duela urtebete inguru. Hernaniko Kronikan irakurrita izan zuten ekimenaren berri, baina ez omen zen bat-bateko kontua izan. “Aurrez behar da nolabaiteko kontzientzia eta gogoa”, dio lehenago ere baratzea jartzeko lursail txiki baten bila ibili zen Ixiar Lujanbiok, babarrunetan eta piperminetan hazitako belar gaiztoak kentzen dituen bitartean.

Ekoguneko oinarrizko ikastaroa oso baliagarria izan zitzaiela diote, baina arituz ikasten dela, baita esperientzia handiagoa duten baratzezainen laguntzaz ere. Lujanbiok aldameneko baratze ederra erakutsi digu, “horrek asko daki” esanez. Bospasei sail aurrerago, Ane Erizek ere baratzezain trebea du bizilagun. Erizek berak ere barazkiak ilaran txukun-txukun jarrita dauzka, baina erdian hutsunea du; zer landatu pentsatu behar du orain.

Porruak mehe samarrak ateratzen zaizkiola esan dio Lujanbiori, eta honek beharbada lurra trinkoegi dagoelako gertatzen dela erantzun dio. Dena den, orain badakite supermerkatuetan barazki perfektuak edozein garaitan topatzea susmagarria dela. Garaiko produktuak bereizten ikasi dute eta baratzeak pazientzia eskatzen duela konturatu dira. Duela urtebete inguru barazkiak denda ekologikoan erosten hasi ginen “, dio Ixiar Lujanbiok. “Ez zen erabaki kontzientea izan, baina baratzean hastearekin batera izan zen. Ziur zerikusia baduela”.

Ane Erizek baratzeko lehen letxuga dastatu zuenekoa du gogoan. “Eta bai ona! Norberak hazitakoa baino hoberik ez dago”.

Erdoilak erdoil, espeziea ugaltzen ari da.

Igande goizean, azkenean, eguzkia atera da. Ekogunean esan ziguten baratze parkeak topagune ere bazirela, eta eguraldi ederra lagun, esandakoa egiaztatu dugu Antziolan, Hernaniko beste baratze eremuan. Hesiaren alde batean orotariko baratzezainak dabiltza. Baratzezaintzaren teorialari mordoa ere hurbildu da eremura, pasiera aitzakia: hau jasotzeko goizegi dela, koinatuak baratzea duela etagaitz honentzako erremediorik onena beste hau dela... Badaezpada hesiaz kanpotik begira, eskuak zikindu gabe.

Mikel Aizpuruak 62 urte ditu eta aurretiko erretiroa hartu zuenean egokitu zitzaion baratzea, bigarren txandan, joan den urrian. Kalekumea da Aizpurua, baina Kontxi Urkola emaztea baserrian jaiotakoa du. Eta eskuak leka tartean sartu dituenean agerian geratu da hori: segundo gutxitan eskua bete leka jasoak ditu dagoeneko. Baratzean nork agintzen duen galdetuta, “baratzea senarrarena da, bera aritzen da eta nik tarteka laguntzen diot” dio Urkolak. Baina eskarmentua bada zerbait eta “azaleko patata hauek berehala jaso behar dira” esan dio hurrena senarrari, “eguzkiak jota berdetu egiten baitira”. Senarra tomateekin kezkatuta dago, ordea. Aldameneko baratzeko tomateak erdoilak erabat janda daude eta Aizpuruak zorte ona izan duela esan dezakegu, erdoilaren kontrako erremedioa gaur baino lehen behin bota diela kontuan hartuta. Erdoilak hartutako hostoak kentzen ari dela, baratzezain zaharrago bat hurbildu zaio eta, nola ez, tomatea gora eta erdoila behera hasi dira hizketan. Baratzezain betaranoa baikorragoa da, eguraldi ederrak lagunduta edo: “Erdoila ez da hainbesterako, nik ere badut erdoila eta hemen nabil”.

Senar-emazteek alaba gazteena eraman dute gaur lursailera, ikas dezan, oporretan kanpora doazenean hark arduratu behar baitu baratzeaz. Sail batzuk aurrerago ere aita-semeak ikusi ditugu lanean; semearentzat lehen aldia dela esan digute. Bezperan, Lujanbiok eta Erizek ere aipatu ziguten mutil-lagunak ere aritzen direla ortuan. Baratzezain berriak 600 baino gehiago dira dagoeneko. Gainera urtea amaitu baino lehen Azpeitiako baratze parkea ere jarriko dute habian eta Ekogunekoak hainbat udalekin, hala nola Irungoarekin, harremanetan daude sarea zabaltzeko. Horrenbestez, hiriko baratzezainen espeziea ugaltzen ari da eta, horrekin batera, ohitura osasungarri eta jasangarriagoak ere bai.
 

Eskoletako baratzeak: barazkiak hazi eta haurrak

Gero eta gizarte hiritarrago honetan, eskoletako baratzeek haurren eta naturaren arteko zubi lana egin dezakete. Ikastetxe batzuetan nekazaritza ekologikoa sustatzen ahalegintzen dira. Beste batzuetan elikadura ohituretan eragin nahi dute baratzeen bidez. Helburuak helburu, argi dago baratzeak hezkuntza multidisziplinariorako gune egokiak direla, oso praktikoak eta haurrentzat erakargarriak, egindako ahaleginen emaitzak hazten ikusteko aukera baitute.

Gasteizko Ibaiondo ikastetxean 2007-2008 ikasturtean hasi ziren baratze ekologiko eredugarria sortzeko egitasmoa martxan jartzen. Anoetako (Gipuzkoa) ikastolako ikasleak, aldiz, hogei urtetik gora daramate baratzeko jardunean. Eta baratze propiorik oraindik ez duten ikastetxeek kanpoko baratzeetan egin ditzakete jarduera horiek; esaterako, Kutxa Ekogunekobaratze eskolara bisitaldiak egiteko aukera dute.

Helen Groome EHNEko aholkulariaren esanetan, “eskoletako baratzeek oso aukera zabala eskaintzen dute. Orduan, zergatik ez dute eskola guztiek baratzea jartzeko asmoa eta aukera? Edo baratzea izanda ere, zergatik ez dira bertara bideratzen merezi dituen baliabide guztiak?”. Krisialdiak eta berekin dakartzan murrizketak izan daitezke erantzuna. Baina hori epe laburrean jokatzea da, epe luzeagoan baratzeak ohitura jasangarri, osasungarri eta ekologikoak bultzatzeko eta, beraz, krisialdiei aurre egiteko tresnak eskuratzeko guneak baitira.

Erresuma Batuko Royal Horticultural Society elkartearen ikerketa batek aspaldiko teoria egiaztatu du. Inkesta bat egin zitzaien hiri-eskoletako baratze ekimenetan ari diren 1.300 irakasleri eta, ondorioen arabera, irakasleek aho batez adierazi zuten onuragarria dela ikastetxean baratzea izatea. Txostenaren arabera, baratzean egiten diren jarduerek zenbait gaitasun garatzen laguntzen dute, eguneroko bizitzako erronkei aurre egiteko. Gainera, ulermena, matematika eta zientzia-ezagutzak hobetzen dituzte, baita gizarte harremanak, portaera eta erantzukizunaren zentzua ere. Horrez gain, ikasle askok etxean erabiltzen dituzte eskuratutako ezaguerak eta jarduera sedentarioak alde batera uzteko joera handiagoa dute.

Zentzu horretan, baratze komunitarioak eta eskolako baratzeak elkarren osagarri dira. Ondorengo belaunaldiek baratzean aritzeko grina piztu eta horrek dakartzan ohitura osasungarri eta ekologikoek jarraipena dute. Eta gurasoak nahiz ingurukoak baratzean dabiltzala ikusteak ere koherentzia ematen die haurrek baratzean ikasten dutenari.
 

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal honetan artxibatua: Laborantza

Laborantza kanaletik interesatuko zaizu...
2019-03-13 | Hainbat egile*
Landa lurra, udalerrien erronka

“Lurra eta zoruak funtsezkoak dira Lurrean bizitzari eusteko. Zorua (lurra) baliabide natural berriztaezina da, eta narriatzen denean ezin da berreskuratu. Zorua narriatzea mehatxu erreala eta hazkorra da, lurraren erabilera eta kudeaketa era jasanezinek eragiten dutena…”

 


Pierre Blanc. Lur banaketei so
"Lurraren kontzentrazioa dakar liberalizazioak"

Munduan izandako gatazkek usu puntu komuna dute oinarrian: lurren banaketa txarra. Bakar batzuen eskuetan kontzentraturik kausitzen delako laborarien lan tresna. Ohartarazte honek balio du Afrikako, Ekialde Hurbileko, Hego Ameriketako zein Euskal Herriko gatazka sozio-ekonomikoak ulertzeko. Historiari begiratu eta gaur egungo errealitatea analizatzen dabil Pierre Blanc unibertsitarioa, beti egoera hobetu eta gatazka politikoak saihestu nahian.


Afrika mutur hura ere Frantzia baita

Mayotte ugartean, Afrikaren bestaldean, Confédération Paysannek [ELB Euskal Herriko Laborarien Batasunak parte hartzen du baserri txikiak defenditzen dituen Frantziako sindikatu horretan, Erredakzioaren oharra] irabazi du laborantza ganbarako gidaritza. Ondakiotela, eta ondakigula! Lurralde hartan ginen hiru egunez joan den udazkenean. Erran gabe doa beste mundu bat dela, Mayottekoa, frantses departamendu oso egina delarik 2015az geroztik.


2019-02-04 | Uztarria
Azpeitiko Azoka Plaza, urtebete bertakoa elikatzen

Otsailaren 3an bete da urtebete Azoka Plaza berritua inauguratu zutela, eta otsailaren 2an, urtebeteko ibilbidearen errepasoa eta proiektu berrien aurkezpena egin dute bertan proiektua sustatzen ari diren eragileek. Ehunka lagun bertaratu dira Azoka Plazara, eta Onintza Agirreren ahotsarekin eta gitarra doinuekin hasi da ekitaldia. Hain zuzen ere, Anariren eta Katamaloren abesti bana jo eta kantatu ditu sortzaile azpeitiarrak. Ondoren, Azoka Plazako proiektuaren hainbat zertzelada eman du... [+]


Ipar euskal Herriko laborantza
Egitura publiko baten proposamena plazara

Pirinio Atlantiarretako departamenduko Laborantza Ganberako bozketa garaia dela eta, Ipar Euskal Herriarentzako egitura publiko propio baten eskaera plazaratzen ari da ELB sindikatua. Eskaera baino gehiago, Euskal Herriko Laborantza Ganbara eta Arrapitz federazioarekin batera marrazturiko Laborantza eta Elikadurarako Egitura Publikoaren proposamena du esku artean. Aurkari duen FDSEA sindikatuak haatik, ez du erakunde berri horren beharra ikusten.


2019-01-31 | ARGIA
Larunbatean Lurzaindiaren mobilizazioa Herri Elkargoaren aurrean, Kanboko nekazal lurrak defendi ditzan

Iparraldean baserriek bizirik irauteko eta nekazari hasi berrientzako lurrak eskuratzeko lan egiten duen Lurzaindia elkartea Baionan mobilizatuko da larunbatean –otsailak 2, goizeko 08:00etan– Herri Elkargoak bilkura egingo duen eraikinaren atarian. Kostaldeko herriek dagoenekoz lur asko artifizializatu dutela salatu eta Kanboko planifikazioan 10 hektarea gehiago laborantzatik espekulaziora pasa ez daitezela eskatuko dute.


Maria Dolores Leonet. Euskara ahoan eta ibili mendiko munduan
"Mundukoak gehiago kanbiatu dira mundua bera baino"

ARGIAk mendeurrena, 89 urte Leonetek, Errenteriako Epixkar eta Oiartzungo Barin baserrietan inoren mendean ez eta mendian gora igaro dituenak, euskara beste hizkuntzarik gabe. Azken mohikarretakoa, gure hizkuntzaren zainetako izerdiaren zaindari harrigarria.


Departamenduko Laborantza Ganbarako bozen inguruko eztabaida publikoa
MULTIMEDIA - solasaldia

Sei urtetarik egiten dira Departamenduko Laborantza Ganbarako hauteskundeak. Laborariek, erretiratuak diren laborariek eta laborantzako egiturek beren ordezkariak hautatu behar dituzte. Euskal Irratiek eta Kanaldudek Ipar Euskal Herriko laborarien bi sindikatu nagusiak gomitatu dituzte eztabaida publikoan parte hartzeko: FDSEA/JA laborari gazten sindikataren izenean Patrick Etchegaray, Iban Pebet eta Sebastien Uthurriague, ELB/ELB gazte sindikatarendako Beñat Molimos, Dorothée... [+]


2019-01-15 | ELB Gazte Taldea
Ilusioak

Laborantxa munduan sobera entzuten dutanak okaztatzen nau. Langileak alfer batzu baizik ez direla, langabezian edo rmi/rsa [gutxieneko errenta] dunak, parasita batzu gure bizkar bizi... Gu laborariak, urguluz beteak, jabeak, lurdunak, dutenen aldekoak, nolazpait horiek baino hobeak. Lehenik, langileek eskubide batzu dituzte, gehienek kotisatu dute horien ukaiteko. Elkartasuna deitzen da.


14. aldikotz, zorionak EHLG!

Urteak jin, urteak joan, Euskal Herriko Laborantza Ganbararen bilan baten egiteko mementoa jina da. Badu orain 14 urte EHLG sortu dela, Euskal Herriko laborarien aldeko tresna lekuan emana izan dela. Orduko, ELB-ko laborariak ohartu ziren laborantza iraunkorraren aldeko gune horren beharra bazela. Duela 20-25 bat urte, gisa bereko gogoeta emana izan zen jada, Arrapitz federazioaren baitan. Horren ondorioz, anitz elkarte sortu ziren (APF/Idoki, BLE, AFOG, Sagartzea, Buru Beltza, etab.). Orduko... [+]


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude