ARGIA.eus

2021eko abenduaren 02a

JOXEMI ZUMALABEREN ITZAL LUZEA

Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena
2003ko urtarrilaren 19a

Joan den igandean hamar urte bete ziren Joxemi Zumalabe hil zela eta egun horretan «Euskaldunon Egunkaria» erosi zutenek euskalgintza eta herrigintzaren eragile honen biografia jaso zuten doan.

Lore Agirre liburuaren egileak 1988an ezagutu zuen Zumalabe, ARGIAn lanean hasi zenean. Orduan azaletik ezagutu zuen eta liburuari esker izan du sakonago ezagutzeko aukera. Bere bizitzaren garai ezberdinetan Joxemik gertu izan zituen 20 bat pertsona elkarrizketatu baititu egun «Euskaldunon Egunkaria»n diharduen kazetariak.
Familia donostiar, burges, euskaltzale eta abertzalea zen Joxemirena. Karmele Esnal andereñoarekin hasi zen ikastolan eta Elbira Zipitriarekin jarraitu. Batxilergoa euskaraz egin zuen Santo Tomas Lizeoan. Monzon, Txillardegi, Oteiza, Txillida eta kultur eta politika munduko hainbat pertsonekin harremana zuten zumalabetarrek. Giro berezian hazi zen, beraz, eta «gerora hori berarentzat altxor bat izan zen», Lorea Agirreren esanetan. «15 edo 16 urterekin dagoeneko argi zuen euskararen aldeko kontzientzia».
Oso gaztetik hasi zen, hortaz, euskalgintza eta herrigintzan lanean, «ikuspuntu ezkertiar batetik gainera». Agirrek dionez, «euskalgintzan eta herrigintzan bezala, bere bizitza pertsonalean ere koherentea izan zen pentsamendu ezkertiar horrekin». Ideiak oso garbi omen zituen beti eta analista sakona baino gehiago, intuizio handiko pertsona zen.
Ezagutu zutenek lagunak egin eta mantentzeko gaitasun berezia zuela diote, pertsona goxoa eta lagunkoia zela. 80ko hamarkadaren lehen urtetan ARGIA oso egoera kaxkarrean zegoen. Prentsa elebiduna modan zegoen eta euskara hutsezko aldizkaria erabat baztertuta. «Argieroek» (Jon Barandiaran, Josu Landa, Joxemari Ostolaza, Iñaki Uria, Pello Zubiria eta Joxemi bera) dirua beste lan batzuetatik lortu eta musutruk ateratzen zuten aldizkaria. Maiz gaupasak egin behar izaten zituzten horretarako eta denek diote horrela andregai bat baino gehiago galdu zutela. «Joxemik ez, Joxemik andregaia lanera ekartzea lortzen zuen. Lankideak lagun bihurtzen zituen eta lagunak lankide». «Joxemi Zumalabe. Ipurtargiaren itzal luzea» biografian argi ikusten da haren bizitza pertsonala eta lana nahastu egiten zirela.
Eta lana ez zuen soilik euskarazko prentsan egin. «Oso polifazetikoa zen, eta autodidakta gainera». Antzerkia, politika, langile mugimendua, mugimendu antinuklearra, artea... Euskal Sukaldaritza Berriaren ekimenean ere parte hartu zuen. «Harrigarria da hainbeste saltsatan ibili izana», dio Lorea Agirrek, «eta ziur nago jende gehiagorekin hitz eginez gero, berak beste esparru batzuk ere landu zituela jakingo dugula».
Bere bokazioa pintore izatea zen. «ARGIAko urteroko bilera handi horietako batean entzuna nion: ‘Eszedentzia bat hartuko dut, pintatu nahi dudalako’, baina ez zuen inoiz hartu. Ez dakit pintore ona izango zen, baina dohainak behintzat bazituen». Horren lekuko, besteak beste, ARGIAn egindako margo eta diseinu lanak. Hortaz, bizirik balego egun Joxemi Zumalabe pintorea izango zen? «Ez dut uste. Ziur beste saltsaren batean ibiliko zela».

Bere aukera.

Joxemi Zumalabe oso gaztetatik hasi zen sabeleko minekin, baina ez zion inoiz garrantziarik eman eta ez zen batere zaindu. «Juxtu kontrakoa egin zuen, gaupasak lanean, pintxo pare bat jan, egunean bi tabako pakete erre, kafe bat bestearen atzetik...» Zerbait egin behar zela ikusi eta egin arte ez omen zuen etsitzen, lehentasuna beti proiektuek zuten eta «bere buruarekin oso ezaxola zen». Egunkaria Sortzeneko garaia oso gogorra izan zen proiektuan zebiltzanentzat (kontrako giroa, tentsioa, dirua lortu beharra...), eta bereziki Zumalaberentzat. Baina gaixotuta ere lanean jarraitu zuen eta «Euskaldunon Egunkaria»ko bilerak bere etxean egin ziren sarritan. «Azkenean bere aukera pertsonala izan zen, berak aukeratu zuen bizitza hori eta Josu Landa lagun eta lankide ohiak dio pribilegiatua izan zela horregatik».
Zumalabek «Euskaldunon Egunkaria»k aurrera egingo zuela ziurtatzeko bi urteko epea behar zela zioen. Eta orduantxe hil zen, minbiziak jota. Bere biografiaren egilearen ustez, «gogorrena bizi izan zuen eta onena ikusteke hil zen. ‘Euskaldunon Egunkaria’ gaur ikusiko balu harritu eta poztu egingo litzatekeela uste dut».
Joxemi Zumalaberen bizitzaren errepasoa egiteaz gain, Loreak Zumalabe «artista»ren lan grafikoak bildu ditu liburuko atal batean. Beste atal bat bere pentsamendua islatzen duten testuei eskaini die: «Bere pentsamenduak hiru oinarri zituen: euskalgintza, herri mugimenduak eta naziogintza. Eta hirurak elkarrekin garatu behar zirela pentsatzen zuen».
Apasionatua, eskuzabala, tematia, polifazetikoa... zela diote bere lagunek. Hilik daudenetaz gauza onak esateko eta idealizatzeko joera dago, ordea. «Ni hori saihesten saiatu naiz. Ez nuen santu baten bizitza kontatu nahi. Joxemi humanoa agertzen saiatu nahiz, bere bertute eta akatsekin». Akatsak izan bazituelako. «Erabat inpuntuala zen, denbora ez zuen kontrolatzen, horretan desastre hutsa zen».
Pertsona baten bizitza kontatzen da liburuan, baina «historia liburu bat ez egiten saiatu banaiz ere, Joxemiren bizitza ARGIA eta ‘Euskaldunon Egunkariaren historia ere bada, eta 70eko hamarkadatik honako abertzale eta euskaltzaleen historia»

Urtez urte
1950: Urriaren 14an jaio zen, Donostian.

1953: Karmele Esnalekin hasi zen ikastolan.
1966: Zeruko ARGIAn lehen artikulua argitaratu zuen.
1968: Bartzelonara joan zen arkitektura ikastera, urte betera itzultzeko.
1971: ETA VIan sartu zen. Banaketaren ondoren minoen taldean geratu zen.
1977: Euskal Sukaldaritza Berriaren sorreran parte hartu zuen.
1979: Zeruko ARGIAn hasi zen.
1980: Kaputxinoei Zeruko ARGIA erosi eta ARGIA sortu zuen Joxemari Ostolazarekin batera.
1982: Ostaizka Irastorza ezagutu zuen, bere seme-alaben ama izango zena.
1984: Apika informatika enpresaren sorreran parte hartu zuen.
1988: Antza inprimategiaren sorreran parte hartu zuen eta euskarazko egunkari bat sortzeko lanean hasi zen.
1991: Hil edo biziko ebakuntza egin zioten otsailean
1992: Urtarrilaren 12an hil zen

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal honetan artxibatua: Joxemi Zumalabe Fundazioa

Azkenak
2021-12-01 | ARGIA
Ostiralean bilduko da Labi, osasun larrialdia berrezartzeko

Ostiralean bilduko da berriz Eusko Jaurlaritzaren Herritarren Babeserako Labi batzordea, osasun larrialdi egoera berrezartzeko. Horrez gain, COVID ziurtagiria ezartzeko neurriak ere aztertuko dituzte.


2021-12-01 | Leire Artola Arin
Minutuero hiru pertsona kutsatzen dira GIB birusarekin munduan

Hego Euskal Herrian 2020an 134 kasu positibo atzeman dituzte. Abenduaren lehena da Hiesaren Aurkako Nazioarteko Eguna, eta NBEk ohartarazi du oraindik pandemia hori ez dela amaitu; iaz munduan 680.000 pertsona hil ziren hiesarekin lotutako gaixotasunen ondorioz.


Naroa Jauregizuria
"Gazteak euskaraz deseroso sentitzen dira ez dutelako gaitasun nahikorik"

Gazteek euskaren eta euskal kulturaren inguruan duten pertzepzioa ikertu du Naroa Jauregizuria Lopategik. Getxo, Leioa, Bilbo edota Portugaleteko zenbait ikastetxetako gazteek hizkuntza eta kulturagaz duten harremanena eta iritziak aztertu ditu leioaztarrak, eta horiek baliatu... [+]


2021-12-01 | Irunero
Irungo Udalak Pikoketan fusilatutako emakumeen argazki argitaragabe bat berreskuratu du

Gazte Komunistetako afiliatuak ziren Mercedes (Mertxe) López Cotarelo eta Pilar Valles Vicuña, 16 eta 18 urtekoak hurrenez hurren. Irungo frontean lehenengo lerroan borrokatu zuten lehenengo bi emakumeak izan ziren, baita fusilatuak izan ziren lehenengoak ere.


Irakurrienak
ASTEKARIA
2003ko urtarrilaren 19a
Azken albisteak
Argia buletina
Egunaren laburpena
zure e-postan
Eguneraketa berriak daude