“Denon artean erabaki behar dugu zientzia nola erabili”

  • Orain bi urte sortu zuen Ricardo Mutuberria biologoak (Getxo, 1968) Biook proiektua, Herritarren Zientzia eta Do It Yourself (Zuk Zeuk Egin) korronteen barruan kokatzen dena. Zientzia egiteko eta zientziaz erabakitzeko aukera denon esku egon dadila da pentsamendu-ildo horien muina. Besteak beste, Bilbon laborategi komunitarioa sortzeko asmoa du Biookek. “Jendeak jendearentzat egindako biologia” goiburua du elkarteak.

“Herritarren zientziaren helburua jendeari zientzia egiteko tresnak ematea da, mundua aldatzeko eta hobetzeko” (Argazkia: Hodei Torres)
“Herritarren zientziaren helburua jendeari zientzia egiteko tresnak ematea da, mundua aldatzeko eta hobetzeko” (Argazkia: Hodei Torres)

Do It Yourself, Zuk Zeuk Egin. Baita zientzian ere...

Gizakiek gizaki direnetik egin dituzte gauzak pentsamolde horrekin: nekazaritza asmatu, natura menperatu, tresnak sortu... Industrializazioaz geroztik gauza asko eginda ematen dizkigute, baina azken hamarkadetan berriro itzuli gara guk geuk egitera. Do It Yourself mugimendua AEBetan hasi zen 50eko hamarkadan. Jendea etxeko garajean hasi zen denetik egiten: suziriak, mota guztietako makinak... Eta azken urteetan beste arlo batzuetara hedatu da mugimendua, bioteknologiara esate baterako. Gure helburua, zientziaren bidez jendearen bizi-kalitatea, osasuna eta abar hobetzea da.

Herritarren zientziak nola lagundu dezake horretan?

Behar ditugun aldaketak herritarren ekimenen bidez bakarrik gerta daitezke. Ez industria aldatzen delako, edo gobernuek urratsak egiten dituztelako. Guk orain itsasora joaten diren plastikoen inguruko proiektu bat dugu. Nik esaten badut “jaten ditugun arrain gehienek, eta agian guztiek, mikroplastikoak dituzte beren gorputzetan”, erantzungo didate “tira, ze txarto, baina goxo dago eta...”. Buelta eman nahi diogu horri: bideo bat egingo dugu, azalduz arraina zelan ireki, digestio-aparatua atera, eta zientzialariek laborategian bezala, iragazki baten bidez erraietan zenbat plastiko dagoen ikusi. Horrela, kontzientzia sortuko da. Helburua jendeari tresnak ematea da, mundua aldatzeko eta hobetzeko.

Laborategi komunitario bat sortzea duzu xede. Hau da, egunero-egunero edozein herritar zientzia egitera joan ahal izango den leku bat.

Ez dut ulertzen zelan den posible herri guztietan izatea tenpluak, kirola egiteko eta arteak lantzeko tokiak… eta gaur egun zientziak gure bizimoduan duen eragina izugarrizkoa izanik, tokirik ez izatea zientzia lantzeko, egiteko. Ez daukagu tokirik ingurunea hobetzeko, hiriak hobetzeko… Eta herritar komunitate batek bertako ingurumena hobetzeko proiektu bat landu dezake, gazteek hamaika arlo landu ditzakete zientziaren eta teknologiaren esparruan. Nire gurasoak gazteak zirenean beharrezkotzat jotzen zen pertsona guztiek irakurtzen eta idazten jakitea, askok ez zekielako, eta gaur egun gauza bera gertatzen da zientziarekin. Jende pilo batek ez du inoiz zientzia landu.

Argazkia: Hodei Torres

Ezta oinarrizkoena ere?

Ez. Eta begira zer gertatzen den orain: itsasoa plastikoz gainezka, klima aldaketa, koronabirusa… Informazio zientifikoaren izugarrizko tsunamia dugu. Orain jakin beharra dugu PCR bat zer den, karga birikoa zer den, txertoek funtzionatuko ote duten… Ez gaude prest hainbeste informazio prozesatzeko.

Zientziaren demokratizazioaz hitz egin izan duzu inoiz...

Zientzia demokratikoa zen sorginak zeudenean. Haiek ziren beren garaiko zientzialariak. Nekazariek ere zientzia egiten zuten, landareak hazteko. Baina XIX. mendean zientzia profesional bihurtu zen. Denboraz teknologia, tresneria berezia... sartu ziren, eta gutxi batzuek baino ez zuten aukera zientzia lantzeko. Munduko biztanle askok ez du hezkuntzarik jasotzen, eta hezkuntza zientifikoa jasotzen dutenen portzentajea oso txikia da; are txikiagoa, hezkuntza zientifikoa jaso ostean zientzia lantzeko aukera dutenena. Baina Zuk Zeuk Egin mugimenduak hori alda dezake, jende asko dagoelako prest zientzia lantzeko, merke bihurtu delako. Zientzialari kopurua handitu daiteke, eta ondorioz zientzia produkzioa ere bai. Mota askotakoa gainera, norberaren interesen eta premien araberako proiektuak jorratzen baitira.

Zientzia profesionalaren interesak eta herritarren zientziarenak ez dira berdinak? Denok omen gaude mundua hobetzearen alde.

Ezagutzen ditudan zientzialari guztiek oso helburu onak dauzkate, baina zientzia profesionalak urruntzen zaitu horretatik, finantzamendua lortzea eta artikuluak argitaratzea bihurtzen da helburu. Laborategi publiko batek molekula bat aurkitzen badu, gaixotasun bat sendatzeko erabil daitekeena, enpresa farmazeutiko batek eros dezake, eta normalean patentatu egingo du. Zer lortzen da? Askotan, ezer ez gertatzea, ez delako gehiago garatzen. Baina beste inork ezin du erabili. Eta erabiltzen bada, enpresa horrek erabakitzen du zenbat diru ordaindu behar den sendagai hori jasotzeko. Maiz, gutxi batzuek baino ezin dute ordaindu. Denbora labur batez lan egin dut industria farmazeutikoan, eta beharrezkoa da, hari esker jende askok gaixotasunak gainditu dituelako. Eredu kapitalistak gauza on batzuk ekarri ditu, baina nork jasotzen du onura hori? Zientzia profesionalak muga asko du onura hedatzeko. Teknologia eta jakintasuna onerako erabil daitezke, ala ez. Garrantzitsua da komunitatea zientzia produkzioan sartzea eta zientzia menperatzea, zer eta nola erabili denon artean erabaki ahal izateko. Zientzialari profesionalen aholkuekin, baina erabakiak gurea izan behar du.

ZIENTZIA ETA ARTEA UZTARTURIK
“EHUn hasi nintzen biologia ikasten, baina hezkuntza-eredua ez zen onena, ez zen inguru ona motibazioa lortzeko, eta atzerrira joateko aukeren bila hasi nintzen. Dirulaguntza bat atera zen AEBetara joateko, eta horren bitartez hara joan nintzen. Eredua desberdina da han, orokorragoa, badago Art & Science esaten diotena, arteak eta zientzia konbinatuta. Nik hasieratik egin nahi izan nituen biologia eta artea, baina hemen, oraindik, unibertsitatea konpartimentutan antolatuta dago. Hau egin dezakezu, edo hau. Bizitza, eta benetako lanpostuak, ez dira horrelakoak. Unibertsitateak diziplinen aniztasunerantz jo behar du”.

 


Kanal honetatik interesatuko zaizu: Zientzia
Nola desaktibatu Googlek Chromen txertatu duen jarraipena

Urteak dira Firefoxek eta Safarik jarraipena egiteko erabiltzen diren hirugarrenen cookieak blokeatzen dituztela. Chromek ere gauza bera egingo du 2025ean, baina publizitatearen negozioan duten nagusitasuna handitzeko aprobetxatu nahi dute, jarraipena nabigatzailean bertan... [+]


2024-06-21 | Sustatu
AA irudien lehiaketa batean tranpa, benetako argazkia aurkeztuta

Interneten oinarria duen argazkigintza lehiaketa batean, 1839 Color Photography Awards delakoan, tranpa gertatu da. Kategoria berezia sortu zuten 2024ko ediziorako, Adimen Artifizialeko irudiak aurkeztekoa, eta irabazleak tranpa egin zuen, argazki erreala aurkeztuta irabazi zuen... [+]


Nafarroako Gobernuak Microsoft enpresaren esku utzi du administrazioa digitalizatzea

María Chivite presidenteak lankidetza publiko-pribatua “beharrezkoa” ikusten du aurrerapen digitala lortzeko. Besteren artean, adimen artifiziala erabiliko du Microsoft Ibéricak, instituzioetako izapideak “arintzen laguntzeko”.


2024-06-19 | Diana Franco
Teknologia
Kapitalismo xurgatzailea

Ez dakit beste espezie batzuetan kapitalismoa bezalako sistemarik existitzen den. Sistema honetan, gure espezieko pertsona batzuen bizi indarra beste batzuen bizitzak sostengatzera bideratzen da. Kapitalismoan pentsatzen dudanean, Dragoi Bolako Freezer-en eztena datorkit burura,... [+]


Lurrean harrapatuta: zabor espaziala eta misio espazialen etorkizuna

Jakina da Ilargia dela gure planetaren inguruan orbitatzen duen satelite natural bakarra, baina badaude beste satelite asko ere, gizakiok bidalitakoak, satelite artifizialak alegia. Telekomunikazioak, meteorologia, espioitza… zenbatezinak dira gailu horien erabilerak... [+]


Eguneraketa berriak daude