'Magdalenak', neska bekatariak zigortzeko makinaren biktimak

  • 1996an itxi zuten Irlandako azken Magdalenen garbitegia, ustez bide okerretik abiatutako emakumeak moja katolikoen agindupean zerratuta  lan derrigortuan edukitzen zituen komentu-lantegia. Ingelesekiko gatazka armatuaz bezala apaiz katolikoek haurren kontra erabilitako bortxaz, oroimen historikoan bide luzea egina du Irlandak azken urteotan, baina justizia egin ezinik dabil mende luze batez elizak estatu independentearen laguntzaz emakumeei eginiko zanpaketaz.

Pello Zubiria Kamino @pellozubiria
2018ko uztailaren 15a
“Hope Hands” gunetik hartutako argazkian, elkarretaratzea Dublingo Sean McDermott karrikan 1996 arte zabalik egon zen azken Magdalene laundry establezimenduaren atarian. Eraikina oroimen historikorako atxikitzea nahi dute ekintzaileek. Aldiz, udalak baime

Dublingo Magdalena garbitegi ohiaren etorkizuna eztabaidan”, zioen Eireko Irrati-Telebista publikoaren ekainaren 28ko tituluetako batek. Egun hartan ehun lagunetik gora bilduak ziren aztertzeko nola doazen Dublingo Udalak Toyoko multinazionalarekin daramatzaten negoziaketak eraikin zahar tristearen orubean eraiki ditzan 350 gelako hotela, supermerkatua eta 76 etxebizitza. Polemika bizirik dago: herritar askok nahi dute leku hura bihur dadila Magdalenak oroituko dituen gune publiko bat.

Kristauen Ebanjelioek aipatzen duten Maria Magdalena Eliza Katolikoak santutzat goraipatzen du uztailaren 22an baina herritar xehen irudimenean nagusitu den Magdalena da emakume galdua Jesusek bide onera eraman zuena. Independentziatik orain arte Elizak ia dena kontrolatu duen Irlandan Magdalene laundry bateko neskak estigma hori zeraman soinean: okerreko bidetik ibili den emakumea moja katolikoak arrastoan sartzen ari direna bere bekatuak garbituz labanderia batean eginda...

Nathalie Sebbane irakasle frantsesak “Les silences d’Irlande“ artikuluan laburbildu berri du milaka irlandarren errealitate gordina. “Magdalene Sisters filmaren arrakastari esker, dagoenekoz oroimen kolektiboan daude galbidetik sartutako emakumeak zigortzeko Irlandak erabili dituen erakunde horiek. Baina gizarte mailan asko aurreratu den arren, biktimek ez dute oraindik lortu ez barkamen eskari ofizialik eta ez kalte-ordainik”. 1922tik 10.000 emakume baino gehiago eduki dituzte derrigorrezko itxialdian preso.

Ez da Irlandan asmatutako errepresio sistema. XIII. mendean Italiako Florentzian zabaldu zuten Maria Magdalenaren izena zeraman mota honetako lehenbizikoa, komentu bati lotutako egoitza prostituziotik damututako emakumeak bezala horretan erortzeko arriskuan egon zitezkeenak biltzeko. Geroztik Ingalaterra eta Irlandan zabaldu ziren, hasieran aberats filantropoek finantzatuak.

Irlandan XIX. mendean lau moja ordena katolikok hartu zituzten beren gain, eta “babes-etxeon instituzionalizazioak ekarri zuen erregimen ia totalitarioa”. Ustezko aterpetuei lan orduak luzatu zizkieten eta hasieran ofizio bat ikastea izan behar zuena bilakatu zen instituzioa finantzatzeko esklabo-lan.

Magdalena garbitegiak baziren Irlanda guztian (Dublin, Galway, Cork, Limerick, Waterford, New Ross, Tralee,  Belfast...), bakoitza komentu bati lotua eta gehienetan ondoan zeukana ama solterentzako Mother and Baby Home babes-etxe bat eta bekatuzko haurrek hazi ahala lan egiten zuten Industrial School bat. Horra sistema oso bat, Estatuaren eta Elizaren artean herri eta auzoetako jendeak beldurrez arrastoan sartzeko antolatua.

“Erregimen honek –dio Sebbanek– daukan esanahi moralizatzaile eta erlijiozkoaz gain, badauka marka sozial gogor bat ere. Beren gogoz kontra garbitegi horietan preso eduki zituzten milaka emakumeak gehiengo handi batean familiarik behartsuenetatik atereak baitziren, eta txirotasuna lotzen zitzaion immoralitateari”.

Alabak ez dezala familia osoa lotsarazi

Magdalene laundry batean giltzaperatzen zuten emakume bakoitzari izen berria ezartzen zioten, santu batena, bere iragana ezabatu eta salbatze bidean jartzeko lehen urrats. Ileak mozten zizkioten, harrokeria den bekatuaren tentaziotik baztertzeko. Janzki itsusi eta kolore ilunekoz bezti arazten zuten, edozein feminitate arrasto ezkutatzeko. Lanaldi akigarriak ezartzen zizkioten berehala,  otoitzez, lan gogorrez eta derrigorrezko isiltasunez hornitutako egunak.

Irlandako iritzi publikoak luzaz bestela uste bazuen ere, milaka emakume baldintza horietan preso eduki izanaren erantzukizuna ez zen soilik Eliza Katolikoarena. Auzitegietako epaileek, poliziak eta baita osasun zerbitzuek ere Magdalenen garbitegietara bidali zituzten bazterketa arriskuan zeuden pertsonak, izan umezurtzak edo ama ezkongabeak beren ume sasikoekin, horrela kondenatuz sare horretan harrapaturik geratzera bizi osorako.

Mary Merrit (ezkerrean) eta Angela Downey 'Magdalena' sistemaren biktimetako bi, Dublingo azken garbitegiaren atarian. (Argazkia: Collins Photo Agency)

Hala ere, erreformatoriootan egon diren 10.000 emakumeetako gehienak beren familiak sartu zituen apaizaren laguntzaz. “Aginte moralaren berme izaki –dio Sebbanek–, parrokiako apaizek familiei gomendatzen zieten beren alaba ustez galduak garbitegi batera bidaltzea, lotsaizuna saihestu eta familiaren ohorea babesteko. Tarteka gertatzen zen ere zenbait neska gazte bertara bidaltzea besterik gabe politegia zelako eta bekatuan erortzeko arriskua zuelako edo mutikoei probokatzekoa. Izan ziren beren erabakiz joandako neskak ere, beste irtenbiderik aurkitu ez zutelako”.

Ofizialki establezimenduok erakunde pribatuak izaki, aterpetuen lana zuten diru iturri bakarra. Bertan itxitako emakumeek ez zuten inolako soldatarik jaso sekula. Seguritate sozialean ez zuen inoiz inork utzi kotizazio bakar bat ere. Batzuek egonaldi laburrago edo luzeagoa egin ostean lortu zuten beren familietara itzultzea. Izan ziren hesia urraturik alde egitea lortu zutenak ere. Beste batzuk neskame lanen bat aurkituta irten ahal izan ziren. Baina askok urte luzeak eman zituzten itzalpean, beren senideek baztertuta, gizarteak ahantzita.

90eko hamarkadan eskandalu handiek astindu zuten luzaz Irlandako gizartearen zutabea izandako Eliza Katolikoa: apaiz, gotzai eta kongregazio maskulinoetako erlijiosoek –herrialdeko hezkuntza sistemaren parte handi bat beren gain daukatenek– haur eta gaztetxoei eragindako sexu abusuak. Irlandari bere historiaren alde ezkutu bat azaldu zitzaion. Baina asko haizatu ziren arren delako Industrial Schooletan gertatutako desmasiak, zalaparta bera ez zen iritsi Magdalenen garbitegietara, hauek izan arren kontrol sistema errepresibo haren kate-begi minberena. Haietatik irtendako azken emakumeek isilik eta lotsaturik alde egin zuten Ingalaterrara bizi berri baten bila.

1993an eztanda berri bat: Dublingo garbitegi handiena mojek saldu zutenean etxebizitzak eraikitzeko, hondea-makinak sartutakoan dozenaka emakumeren hezurrak azaldu ziren bertan, heriotz agiririk gabe legez kontra lurperatutako garbitzaile anonimoak.

Emakume taldeak mobilizatu ziren, Justice for the Magdalenes kanpaina berotu. Estatuaren erantzukizuna demostratu behar izan zuten. Ofizialki garbitegiok erakunde pribatuak ziren arren, 2013an Dublingo legebiltzarraren batzorde berezi batek erakutsi zuen Estatuak zeharka finantzatzen zituela beren ikuzketa zerbitzuak erabiliz kaserna militar, ospitale eta beste zenbait atal publikoen gobada lanak egiteko.

Egia mantso dabil emakumeontzako. Oraindik kalte-ordainik ez zaie bideratu. Azken Magdalenak itzaliz doaz isilik.

 

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Eliza Katolikoa  |  Irlanda  |  Sexismoa

Eliza Katolikoa kanaletik interesatuko zaizu...
1.400 euroko isuna eskatu du fiskaltzak Bilboko Hontzak konpartsako kide baten kontra, "Vatikanoko harategia" erakusten zuen txosnagatik

Jesukristoren gurutzeko irudia harategiko produktuen alboan jarri zuen Hontzak konpartsak 2017ko Bilboko Aste Nagusian. Bilboko apezpikuak, Falange Vasco-Navarrako buruak eta Andaluzian bizi den pertsona batek haien kontrako salaketa jarri zuten.


Pello Joxe Aranburu. Apaiz langile euskaltzale abertzalea
"Euskara irakasten baino gehiago jendea kontzientziarazten saiatu nintzen"

Alkizan jaioa da baina Beterrin gabe, Goierrin egin du bizialdia Pello Joxe Aranburuk. Hiazinto Fernandorena Setien zenari segika, euskararen arloan lan egin zuen, estu, 60ko hamarkadan, eta lasaitu ederra hartuta, berriz, Franco diktadorea hil ondoko garaian.


Adierazpen askatasunaren alde egin du Bilboko Hontzak konpartsak, 'Vatikanoko harategiak' dekorazioaren epaiketaren aurrean

Asteartean konpartsako kide bat epaituko dute, Bilboko Aste Nagusiko txosna Kristo gurutziltzatu batez eta giza gorputzen zatiz osaturiko harategi baten irudiz dekoratzeagatik.


Hiru emakumez abusatzea egotzita abade bat kargugabetu du Bizkaiko Elizak

Euskalerriko Eskautak mugimenduko kide ziren emakumeak eta abadea. Bilboko Gotzain nagusiak abusuen berri jakin orduko ikerketa ireki eta salaketa ipini zuen. Kasua Bizkaiko Fiskaltzaren esku geratu da.


2018-11-28 | ARGIA
Hainbat kristau "eskandalizatuta" daude Gipuzkoako elizaren lokalak pisu turistiko bihurtu nahi dituztelako

Gipuzkoako 44 kristauk idatzitako artikulua argitaratu zuten asteburuan hainbat hedabidek. Sinatzaileek kritikatu dute Donostiako Gotzaindegiak Groseko Zabaleta kalean daukan eraikina apartamentu turistiko gisa erabiltzeko asmoa.


2018-11-23 | Irutxuloko Hitza
Protesta egin dute Donostiako Gotzaingoak Grosen eraiki nahi duen aparthotelaren aurka

Udalak apezpikutzari obretarako lizentzia eman zion aurreko astean, eta Donostiako Gotzaingoak bertan 26 apartamentu turistiko egiteko asmoa dauka.


Gipuzkoako Elizaren ondasun higiezinak hotel bihurtuko dira

Donostiako Udalak obra-lizentzia onartu berri dio Munilla apezpikuari. Egoitza nagusiarekin eta Idatz kristau liburu-dendarekin hasiko dira momentuz, eta ikusteke dago gainerakoak ere apartamentu egingo dituzten ala ez. Gipuzkoako Elizako kide asko ez datoz bat erabakiarekin.


Derioko seminarioko itxialdia
Eliza aldatu erregimena suntsitzeko

1968ko azaroan 60 abade inguruk Derioko seminarioa okupatu eta ia hilabeteko itxialdia egin zuten, hierarkia katolikoak frankismoarekin zuen konplizitatea salatu eta Eliza errotik aldatzea eskatzeko. Errepresioaren aurrean geldirik egoteaz asperturik zegoen jende eta mugimendu askoren katalizatzaile bihurtu ziren abade horiek 60ko hamarkadan, eta gogorrago erantzun behar zela jabeturik, “Gogor” taldea sortu zuten. Pulpituek oraindik botere itzela zuten garaian, haien erabateko... [+]


2018-11-04 | ARGIA
'Gogor' diskoaren abesti guztiak

Oroimen antifrankistaren altxorra da 'Gogor' diskoa. Klandestinitatean grabatua, 1968an Derioko seminarioa okupatu zuten abadeek abesten zituzten letre berak dira honakoak. Errepresio egoera gordinean, eduki politikoa nabari zaie kanta liturgikoei eta bertsoei: Eleiza pobrea, Iltzalle bat bezela, Egun da Santimamiña, Iñok nai ba'dau eta Ez, ez dut nahi dira abesti ezagunenetako batzuk. Gehienak Youtuben daude entzungai, hemen bilduma:


Hiletak eta garapena

Ni hiltzen naizenean, ez ehortz elizan kantu zaharrak garapena izan du: Donostiako Udala areto apropos bila dabil, herritarrek hileta laikoak antola ahal ditzaten. Ongi iruditzen zait, kristaua naizen aldetik ere. Bakoitzak bere hilak egokien deritzon eran agurtzeko modua izatea elkarbizitza mailaren neurri ona da eta.

Hobe legoke kristau komunitateek euren elizak zabalduko balituzte eginkizun horietarako ere. Badira eliza moderno askotxo, non tradizio kristauaren apaingarri gutxi dagoen,... [+]


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude